Spanje springt in het gat dat de EU dreigde te laten vallen in Afghanistan: de EU moet geopolitieke kleur bekennen | Europese zaken

Alles lijkt alweer gezegd over de afwezigheid van de Europese Unie rond de crisis in Afghanistan. Maar de Europese Unie zelf zwijgt niet.

Zaterdag stond commissievoorzitter Ursula von der Leyen van de Commissie op de luchtmachtbasis Torrejon nabij Madrid om geëvacueerde Afghaanse medewerkers van de EU-politiemissie op te vangen.

Zaterdag stond commissievoorzitter Ursula von der Leyen van de Commissie op de luchtmachtbasis Torrejon nabij Madrid om geëvacueerde Afghaanse medewerkers van de EU-politiemissie op te vangen. Foto: AFP

Terwijl Nederlanders, Britten, Amerikanen en Duitsers elkaar voor de voeten lopen om de ‘eigen’ collega’s, vrienden en landgenoten uit de chaos in Kabul te halen, faalde de samenwerking in de NAVO opzichtig. Maar toen bleef er een onopgeloste vraag over: wie zorgt voor het personeel van de EU-missie in Kabul en vooral ook voor het Afghaanse personeel daar? En hadden we wellicht het trainingsprogramma voor politieagenten van de Europese Unie daarbij over het hoofd gezien?

Vrijdag hoorden we hierover voor het eerst een noodkreet. Zaterdag stonden voorzitter Charles Michel van de Europese Raad en voorzitter Ursula von der Leyen van de Commissie zij aan zij met de Spaanse premier Pedro Sanchez op de luchtmachtbasis Torrejon nabij Madrid.

Spanje stond op in de Europese Unie. De sociaaldemocraten Pedro Sanchez en Josep Borrell, hoge vertegenwoordiger van de Europese Unie voor het buitenlands beleid, zagen de levensgrote kans hier een klein Europees succes op te tuigen.

Samen erop af

Spanje vangt dus sinds een paar dagen die verweesde Europese relaties uit Afghanistan op. Charles Michel en Ursula von der Leyen vochten dit keer niet om een keizerlijke zetel, maar gingen er samen op af. Zo snel hebben we Mark Rutte nog niet in Zoutkamp gezien.

Rutte toonde de hele vorige week duikgedrag en zuiverde het zwaar gehavende blazoen van zijn demissionaire kabinet niet. De Europese Unie zag de noodzaak en ook een paar kleine mogelijkheden om alsnog een soort van heft in handen te nemen. Spanje als springplank voor een nieuw Europees initiatief richting de taliban.

Want de taliban, zo hadden we ondertussen gehoord, vreest het totale isolement. Zit daar enige ruimte om de ergste uitwassen van islamitisch dwangbewind in te tomen? Josep Borrell en zijn team hebben de hele vorige week gewerkt aan het beter verenigen van de lidstaten. Het moet leiden tot een koers waarbij gewone Afghanen niet worden vergeten en waar enige bescherming komt voor vrouwen en meisjes en hun plaats in onderwijs en samenleving. Natuurlijk, als het lukken wil.

Samenhangende koers

Hoe dan ook, de contouren voor iets van een samenhangende koers van de Europese Unie richting Afghanistan werden zaterdag op die Spaanse luchtmachtbasis voor het grote publiek uit de doeken gedaan. Vooral Ursula von der Leyen heeft zich vanuit de Commissie, waar ook Josep Borrell deel van uitmaakt, uitgesloofd enkele hoofdlijnen te ontwikkelen voor zo’n beleid. Von der Leyen zaterdag met nadruk: ,,Alle 27 lidstaten stemmen hier mee in.”

Allereerst in de huidige situatie. De Europese Unie blijft bereid humanitaire steun te verlenen in Afghanistan. Dat is een klassieker: het bewind mag dan nog zo verderfelijk zijn, gewone burgers moeten zo goed mogelijk beschermd worden. Op die manier zouden onder meer particuliere hulporganisaties daar actief moeten kunnen blijven.

Ondersteuning van de taliban?

Maar ooit zal er weer een situatie ontstaan waarin het dagelijks leven zich min of meer zal herstellen. Kan een talibanregime dan ook op enige ondersteuning uit de Europese Unie rekenen? Net zoals regimes als die van Saudi-Arabië?

Von der Leyen en Michel toonden daartoe zaterdag enige bereidheid. Onder strenge voorwaarden. Europese hulp kan, wanneer fundamentele rechten worden gerespecteerd.

U voelt het al, als vrouwen van de scholen en universiteiten worden weggestuurd, gesluierd bij hun eigen aanrecht moeten blijven, dan zal ook de Europese Unie niet aarzelen de taliban te isoleren. En diezelfde taliban hebben toch al niet veel steun te verwachten uit buurlanden. Pakistan schijnt graag in troebel water te vissen en mooie woorden te spreken, maar de taliban te wantrouwen. Iran, met ook daar een verderfelijk regime onder leiding van een president met bloed aan de handen, is zo mogelijk nog kritischer.

Machtspolitiek

Als de Europese Unie zich dus geopolitiek wil tonen, dan zal er ook iets zichtbaar zijn van machtspolitiek. Vandaag zal de emotie van de gemiddelde Europeaan er nog niet bij passen. Je heult immers niet met de vijand. Maar morgen en overmorgen? Als je vrienden in het land in nog groter gevaar verkeren? Maar vooral als grote aantallen mensen proberen het land te ontvluchten richting het paradijs dat voor hen Europese Unie heet.

Nu de Verenigde Staten vooral hun eigen belangen nastreven en de NAVO kennelijk op de laatste, krakkemikkige benen aan het lopen lijkt, is de Europese Unie wel gedwongen meer geopolitieke kleur te bekennen. Dat was natuurlijk al het geval vanwege het onberekenbare beleid van de vorige Amerikaanse president Donald Trump.

Wie dacht dat onder Joe Biden oude tijden herleven, heeft het mis. Joe Biden, veel prettiger in de omgang, heeft nu ook duidelijk kleur bekend.