Dit artikel is vandaag gratis

Stop wensdenken over China als vriend | Opinie

De Chinese president Xi Jingping tijdens een pro-China evenement in Tamar Park in Hong Kong, ter ere van het 100-jarige bestaan van de CCP Foto: JEROME FAVRE

Uitgerekend tijdens het eeuwfeest van de Chinese Communistische Partij (CCP) rekent Cai Xia (uit de partij gezet met verlies van pensioen) grondig met de partij af. Dat doet zij in een lang, doorwrocht essay over ‘de relaties tussen China en de VS in de ogen van de Chinese Communistische Partij: het perspectief van een insider’, gepubliceerd door het gerenommeerde Hoover Instituut van de Stanford Universiteit in de VS.

Wat is precies de strekking van het betoog van Cai Xia? Die geeft ze klip en klaar op het eind: ‘Wensdenken over engagement (het zoeken naar verbinding - red.) moet plaatsmaken voor nuchtere defensieve maatregelen om de VS te beschermen tegen de agressie van de CCP. Zet offensieve drukmiddelen in, want de CCP is veel kwetsbaarder dan Amerikanen veronderstellen.’

Eigen belangen najagen

Vooral van dat Amerikaanse wensdenken in combinatie met engagement richting de Volksrepubliek China wil Cai Xia Washington graag verlossen. Daartoe plaatst ze de contrasterende Amerikaanse en Chinese denkbeelden over de wederzijdse betrekkingen naast elkaar: louter najagen van eigen belangen in de onderlinge betrekkingen bij onveranderlijke vijandigheid jegens de VS aan CCP-zijde versus aanhoudende, onrealistische goede wensen en bedoelingen jegens de CCP aan Amerikaanse zijde, in de ijdele hoop dat de Volksrepubliek China onder leiding van de CCP liberaler zou worden, zelfs democratisch en een ‘verantwoordelijke’ macht in de wereld.

Het oordeel van Cai Xia over deze Amerikaanse benadering van de Chinese partijstaat is niet mals: een fundamenteel verkeerde interpretatie van de werkelijke aard van de CCP en haar strategische doeleinden voor de lange termijn. Zo bevestigt deze Chinese insider wat vele Amerikaanse China-experts de laatste tijd naar voren brengen, onderstreept een staflid van het Hoover Instituut.

Waar de CCP de VS beschouwt als een vijandige tegenstander, zelfs een ‘vijand’, zien de VS de CCP als een ‘concurrent’. Geen wonder dat deze conflicterende beeldvorming uiteindelijk tot een reële conflictsituatie moet leiden. En daarvan is vandaag duidelijk sprake in de Amerikaans-Chinese verhoudingen.

Superioriteit

Hoe het zover is gekomen, geeft Cai Xia op basis van haar persoonlijke ervaringen heel inzichtelijk aan. Ze proefde tussen de jaren 2009-2012 een politieke klimaatverandering op haar partijschool. Dat was dus nog voor het aantreden van Xi Jinping als partijleider. Bij een discussie vroeg een kaderlid: ,,Professor Cai, Deng Xiaoping zei: ‘Laten we onze capaciteiten verbergen en onze tijd afwachten’, maar dat gold voor de situatie in zijn tijd. Hoe lang moeten we hiermee nog doorgaan?”

Wat de vraagsteller beoogde, deed steeds meer de ronde: de ‘Chinese weg’ en het ‘China Model’ werden wereldwijde betekenis toegedicht. De superioriteit van het ‘socialisme met Chinese kenmerken’ heette afdoende bewezen toen de VS in 2008 worstelden met een diepe financiële crisis. Exact in hetzelfde jaar trad China als zeer succesvol en imponerend gastheer op voor de Olympische Spelen.

Donald Trump

De gevolgen van deze stemmingswisseling bleven niet, aldus ooggetuige Cai Xia: ‘Toen Xi Jinping eind 2012 aan de macht kwam, begonnen ultranationalistische sentimenten zich te verspreiden binnen de partij en onder het volk als geheel. Xi maakte van deze gelegenheid gebruik en moedigde een escalatie van nationalistische gevoelens aan. Xi promootte militaire expansie en oefende druk uit op het Westen en de VS.’

‘Tenslotte hadden de VS genoeg van China’s vertroebeling van de wederzijdse betrekkingen en voerde Washington onder het presidentschap van Trump een fundamentele beleidswijziging tegenover China door. Engagement maakte plaats voor ‘strategische concurrentie’. Vanaf Xi’s aantreden tot op heden heeft hij nationalistische sentimenten aangewend om binnenslands xenofobie aan te wakkeren en buitenslands arrogantie te etaleren.’ Dat laatste zien we terug in de bizarre ‘wolfskrijgerdiplomatie’ van Chinese ambassadeurs op Europese bodem.

Invloed niet te stoppen

Cai Xia betreurt de negatieve ontwikkeling in de Amerikaans-Chinese relaties, maar noemt die ook onontkoombaar. Desalniettemin is zij ervan overtuigd dat ‘geen totalitaire Chinese heerser de enorme invloed, die de VS blijven uitoefenen op de CCP en het Chinese volk, kan stoppen’. Daarvoor staan de ontelbare en voortdurend groeiende economische en culturele contacten tussen Chinezen en Amerikanen immers garant! ‘En met het toenemende aantal gemengde huwelijken tussen Chinezen en Amerikanen, hebben de mensen de werkelijke situatie in de VS met eigen ogen gezien waardoor de valse propaganda van China’s totalitaire regime aan de kaak is gesteld.’

Van één zaak is het vroegere, prominente CCP-lid diep overtuigd en waarvoor ze erkentelijkheid betuigt: dankzij de Amerikaanse politiek van engagement tegenover China (jaren zeventig) kwam er een eind aan dertig jaar van armoede en internationaal isolement van haar geboorteland. De wrange keerzijde van dit engagement benoemt ze ook heel eerlijk: het bespoedigde de snelle opkomst van China onder het neo-totalitaire gezag van de CCP.

Bas Belder is oud-rapporteur Europees Parlement voor de relaties EU-China