Groeiende macht van China in Afrika? De Europese Unie is met Team Europe nog steeds de belangrijkste wereldspeler in ontwikkelingssamenwerking | Europese zaken

Hongarije en Bulgarije tekenden niet zondagnacht. Dus is een verklaring van de internationale gemeenschap over de ontwikkelingen in Afghanistan niet namens de Europese Unie ondertekend. Wel namens de hoge vertegenwoordiger Josep Borrell en ook namens de 25 andere lidstaten. Boodschap: we laten de Afghanen niet in de steek.

Ursula von der Leyen bezoekt de Ethiopische president Sahle-Work Zewde in Addis Ababa.

Ursula von der Leyen bezoekt de Ethiopische president Sahle-Work Zewde in Addis Ababa. Foto: AFP

Dat stak schril af tegen een verklaring eerder vorige week: toen kregen de taliban te horen dat hen een diplomatiek isolement zou wachten, wanneer ze hun eenzijdige voettocht door Afghanistan tot in het presidentiële paleis in Kabul zouden voortzetten. Nu dat veel sneller ging dan de dertig dagen van de Amerikaanse president Joe Biden, kiest de genoemde internationale gemeenschap de woorden zorgvuldiger en voorzichtiger.

Dat is logisch en verstandig. Voor de Europese Unie. Want de geopolitieke ambities van Ursula von der Leyen en haar team liggen niet in de eerste plaats op het vlak van het veiligheidsbeleid. Er wordt wel gewerkt aan wat ooit een Europees leger genoemd zal kunnen worden. Maar in de eerste plaats wil de Unie preventief actief zijn.

En dat doe je door het leven van mensen en volken stapsgewijs te verbeteren. De prioriteit voor de Europese Unie ligt daarbij in Afrika, maar andere lage- en middeninkomenslanden in de wereld worden niet vergeten.

Centraal

Team Europe is de naam. Daarmee wordt de dienst aangeduid die binnen de Europese buitenlandse dienst is opgetuigd voor het stroomlijnen van wat we langere tijd geleden al ontwikkelingssamenwerking noemden. Terwijl de lidstaten aanvankelijk heel veel zelf deden op dit gebied, is de laatste tijd steeds meer zichtbaar dat de Europese Unie centraal deze goede voornemens tot uitvoering probeert te brengen.

Onder meer een voorbeeld uit een Afrikaans land gaf daartoe de stoot. Daar werd eens berekend hoeveel van het toegezegde hulpbedrag moest worden gebruikt voor het verantwoorden van de bestedingen en het ontvangen van dertig of meer delegaties die allemaal een habbekrats hadden geschonken. Er bleef weinig te besteden over. Dat werd de strijkstok genoemd.

Grootmacht

Terwijl de Verenigde Staten wereldwijd altijd de grootmacht was in militaire zin, daar heeft de Europese Unie het voortouw gegrepen inzake ontwikkelingssamenwerking. Er gaan allerlei wilde verhalen rond over de betrokkenheid van China op het Afrikaanse continent. Maar de inbreng en betrokkenheid van de Europese Unie daar blijkt nog steeds ruim sterker en met veel meer te besteden middelen. Meer dan vijftig procent van het geld dat wereldwijd voor ontwikkelingsdoelen wordt besteed komt uit de Europese Unie en de afzonderlijke lidstaten.

Ooit ontdekten de ambassades van de lidstaten van de Europese Unie al, dat samenwerking in een bepaald land beter zou zijn dan afzonderlijke actie. In Nederland hoorden we vanuit Den Haag dat een groot postennet in de wereld overeind moest blijven omdat Nederland zo genereus meedeed aan ontwikkelingssamenwerking.

Ter plekke wist men beter. Als in land A een aantal lidstaten een ambassade hadden, dan werd botje bij botje gelegd en werden Europese plannen gemaakt voor steun in het betrokken land. Er werd niet al te veel over gezegd tegen de mensen thuis.

Zo ontstond ongeveer anderhalf jaar geleden Team Europe. De eerste aan dit orgaan verbonden actie werd de hulp vanuit de Europese Unie bij de bestrijding van de pandemie en het verspreiden van vaccins in landen die zelf niet over het geld en de infrastructuur beschikken voor grootschalige inenting. Is dat succesvol? Je kunt er mooie woorden aan wijden, zoals Ursula von der Leyen voortdurend deed: „De strijd tegen corona is pas gewonnen wanneer iedereen in de hele wereld de noodzakelijke prikken heeft gekregen. In de meeste lidstaten blijkt intussen ‘eigen prikken eerst’ het beginsel.

Twee keer zoveel

Toch is de inzet van de Europese Unie niet geheel zonder nut. In grote delen van de wereld is de vaccinatiecampagne nog nauwelijks op gang. Maar er is voldoende geld ook vanuit de Europese Unie om die vaccins voor alle wereldburgers te maken en toe te dienen. De Europese Unie heeft daartoe ruim twee keer zoveel vaccins aangekocht dan voor de eigen bevolking nodig is.

Covax is het toverwoord. Enkele cijfers: Team Europe besteedt 40 miljard euro aan de wereldwijde bestrijding van de pandemie. Daarvan is 4 miljard bestemd voor vaccins. Er zullen 1,1 miljard van geleverd worden aan COVAX.

Op de website van de Europese buitenlandse dienst staan uit de laatste maanden een aantal persberichten over kleinschalige acties in afzonderlijke landen. Het overzicht ontbreekt vooralsnog. Niet zo slim. We willen graag weten wanneer onze medemensen in Afrika en elders ook weer opgelucht kunnen ademhalen.