Dit artikel is vandaag gratis

De populatie vrijwilligers vergrijst en potentiële nieuwe krachten hebben minder tijd of willen liever niet te veel verantwoordelijkheid. Hoe lossen we de tekorten op?

Vrijwilligers Janny van der Meer (l) en Maartje Koek scannen de QR-codes van twee bezoekers in het Fries Landbouwmuseum.

Er is op vele plekken tekort aan vrijwilligers. Het invullen van die posities blijkt lastig en overbelasting van de huidige groep vrijwilligers dreigt. We zullen met een antwoord moeten komen op de vraag: wat vinden we echt belangrijk voor onze samenleving?

Op vele terreinen is de vraag naar vrijwilligers groot. Logisch, want vele organisaties hebben te weinig vrijwilligers en proberen op allerlei manieren hun vacatures vervuld te krijgen. Helaas vaak zonder succes. De werkzaamheden worden in dergelijke situaties overgenomen door de aanwezige vrijwilligers, of niet uitgevoerd.

De laatste tijd wordt steeds vaker de vraag gesteld, of we al of niet op deze wijze door kunnen gaan. Het tekort aan vrijwilligers neemt toe, waarbij de bestaande vrijwilligers voor steeds meer taken worden ingeschakeld en in sommige situaties overbelast worden.

Voedselbanken bijvoorbeeld zijn er voor het verzorgen van voedselpakketten aan degenen die dit nodig hebben. Regelmatig krijgen ze de vraag ook andere taken op zich te nemen. Het gaat om het regelen van speelgoed, schoolspullen, gratis tandartsbehandelingen , enz. Besturen van voedselbanken vinden het moeilijk om nee te zeggen, want de initiatieven komen immers hun cliënten ten goede. Anderzijds lopen ze het risico dat vrijwilligers overbelast raken door de veelheid van taken, die uitgevoerd worden.

Compensatie hogere gasrekening

De regering heeft besloten dat elk huishouden 400 euro ontvangt als compensatie voor de stijgende energiekosten. Terecht kwam daar kritiek op. Met name de mensen die het niet breed hebben, wonen in huizen die slecht geïsoleerd zijn. Vooral zij hebben last van de hogere energiekosten. De kerken willen daar wat aan doen. Duidelijk is dat het de vrijwilligers veel tijd en energie gaat kosten, terwijl ook kerken vacatures al niet vervuld krijgen. Zo maar enkele voorbeelden, waaruit blijkt dat vrijwilligers (overheids?)taken er bij krijgen, terwijl het aantal vrijwilligers minder wordt.

Vrijwilligerswerk is zinvol om te doen. Samen zijn we een gemeenschap en velen vinden het gelukkig fijn iets voor een ander te kunnen betekenen. Anderzijds moeten we ons realiseren, dat steeds meer organisaties een tekort aan vrijwilligers hebben.

Het is jaren zo geweest dat men in verschillende sectoren vroeg met pensioen ging. Soms was men nog geen zestig jaar oud. Vaak voelde men zich nog goed en ging men vrijwilligerswerk doen. Door verhoging van de AOW-leeftijd zien we dat mensen langer doorwerken. Daarnaast stimuleert de overheid werknemers meer uren te gaan werken, waardoor men het drukker krijgt en er weinig tijd en energie over blijft voor vrijwilligerswerk.

Op projectbasis wil men best nog wat doen, maar vrijwilligerswerk waar men zich voor een langere periode aan ‘moet’ verbinden heeft de voorkeur niet. Zeker niet als het nogal wat verantwoordelijkheden met zich meebrengt.

In onze maatschappij zijn er vele knelpunten en voor steeds meer taken worden vrijwilligers ingeschakeld. We hebben echter te maken met een toenemende vergrijzing. Vele vrijwilligers zijn 70-plus. Gelukkig melden zich nieuwe vrijwilligers aan, maar het is nog te weinig om alle functies vervuld te krijgen.

Stoppen of betaalde kracht?

Nog meer taken overhevelen naar vrijwilligers is geen oplossing voor alle personele tekorten. Integendeel: waarschijnlijk hebben we de komende jaren minder vrijwilligers beschikbaar. Laten we taken die door vrijwilligers worden uitgevoerd vervallen, of schakelen we daar betaalde krachten voor in, waardoor de kosten voor ons als samenleving toenemen?

Als Nederland moeten we keuzes maken. Hoe richten we onze samenleving in? Laten we allereerst de discussie voeren wat volgens ons overheidstaken zijn en wat aanvullend door vrijwilligers gedaan kan worden. Vrijwilligerswerk moet zeker door gaan, maar wel zodanig dat vrijwilligers niet overbelast worden.

Het kost tijd en energie, maar het ‘levert’ ons als samenleving zeker wat op. Het verhoogt de betrokkenheid bij onze samenleving en draagt bij aan de eigen ontwikkeling van de vrijwilliger. Met name als je actief wordt in een sector, waar je anders niet mee in aanraking zou komen. Bovendien doe je andere contacten op, waardoor het begrip voor andersdenkenden kan toenemen. Ook leer je met andere ogen naar je eigen situatie te kijken.

Je krijgt meer terug dan je geeft

Hoe zorgen we er als samenleving voor dat mensen gemotiveerd worden vrijwilligerswerk te doen? Er is meer dan werk en ‘huisje-boompje-beestje’ in het leven. Het is verstandig dat er van jongs af aan aandacht voor is en we er voor zorgen dat mensen tijd en energie hebben om vrijwilligerswerk te doen. Vaak krijg je meer terug, dan je geeft!

Bijna dagelijks komen begrippen voorbij als andere bestuurscultuur, solidariteit, mienskip, etc. Dat klonk de eerste tijd goed, maar blijft het daarbij? Hoe wordt dit concreet ingevuld voor de langere termijn? Wat vinden we echt belangrijk voor onze samenleving? Kiezen we bijvoorbeeld voor meer loon door langere werkweken en voor zo laag mogelijke belastingen? Of zorgt de overheid voor goede basisvoorzieningen en kunnen vrijwilligers aanvullend zijn, waar dit nodig en verantwoord is?

Het antwoord daarop hangt sterk samen met de context van onze maatschappij en de politieke keuzes die we maken. Voor de korte termijn, maar zeker voor de langere termijn!

Jan Sijtsema is voormalig onderwijsbestuurder bij PCBO Tytsjerksteradiel. Hij woont in Wijnjewoude

Nieuws

Meest gelezen