Dit artikel is vandaag gratis

Tinten zwart | Column Ingrid van de Vegte

Ingrid van de Vegte. Beeld: FD

Het is de zaterdag na Black Friday. Kort geleden wist ik niet wat het was en nu is het overal. In de radio, de krant of op televisie knalde het begrip erin.

Black Friday blijkt wel twee weken grote kortingen op te leveren en is vooral een zogenaamde deadline om onze gretigheid en consumentisme optimaal te bevredigen.

Het is het moment om die nog grotere televisie te kopen, de Airfryer, een robotstofzuiger, de nieuwste telefoon, extra glanzende dekbedhoezen of nog meer shampoo en andere hamsterflessen. Vervolgens hoor ik steeds dat ik vooral nu een bril of gehoortoestel moet kopen want dat kan bij de verzekering.

Ik word opgeroepen om mijn geld te beleggen en binnenkort moet ik alweer overstappen naar een andere verzekeraar of energieleverancier. De boodschap is: goedkoper is beter, dan kun je meer kopen en des te meer als speculeren op de aandelenmarkt jou iets oplevert.

Ook ik trap erin

Ik kan het niet meer horen, zien of lezen. Reclame en het verleiden en aanzetten tot aankopen is van alle tijden. Wij Nederlanders zijn bij uitstek gevoelig voor kortingen en aanbiedingen, bijna elke aanprijzing gaat daar over. Ook ik trap erin, twee stuks kopen omdat het zo goedkoop is terwijl je er eigenlijk geen één hoeft te hebben. Dat ik er nu niet meer tegen kan, heeft vast ook iets te maken met de direct erop volgende zwarte zaterdag, waarin we weer lockdowns hebben en zwarte scenario’s voor de zorg.

Het is die permanente oproep om ons als slimme consumenten te gedragen, die zo schril afsteekt bij de schaarse aandacht voor ons als zorgzame burgers, bereid om goed te betalen voor wat echt van waarde is, zowel via belastingen als op de consumentenmarkt. Zeer zeldzaam zijn de reclames voor producten met kwaliteit en zonder milieubelasting of last voor mensen – en dat dat dan een aanprijzing is.

Zo’n onderwerp komt namelijk alleen als probleem tot ons….. de biologische landbouw is niet betaalbaar, de zorgkosten rijzen de pan uit, een duurzaam huis is duur en ‘fair trade’ is wel leuk voor het kerstpakket maar verder niet aantrekkelijk genoeg. Geen reclame roept ons op om voor meer geld een zorgverzekering te nemen die meer zorg oplevert met meer handen aan het bed.

Verslaafd aan spullen

We zijn met ons korte-termijnbrein enorm verslaafd aan het verwerven van spullen die we niet nodig hebben, die van over de hele wereld via ingewikkelde handelssystemen tot ons komen en meestal gemaakt zijn in landen waar weinig deugt en door mensen die leven in omstandigheden die heel wat slechter zijn dan hier.

Alle media, ook de publieke, zijn grotendeels afhankelijk van de commerciële uitingen, reclames en sponsoring. De media maken dus deel uit van alles dat de uitgekookte consument in ons prikkelt. De regionale krant waar ik een soort van solidariteitsabonnement in coronatijd op nam (en ja goede journalistiek is belangrijker dan ooit) heeft zelf een webshop waar ik elke dag de belachelijkste koopjes kan bestellen. En dat heb ik ook al weer een keer gedaan.

Morele oproepen

Ik weet dat morele oproepen om ons anders te gedragen, niet of zelfs de verkeerde kant op helpen. Wij denken dat wij onszelf kunnen zijn en in vrijheid leven als we met de creditcard op zak ronddolen.

Winkels, weekendjes, cafés, evenementen. Wij denken dat het slim is om zoveel mogelijk belasting te ontwijken en alle mazen van de wet op te zoeken, want dan houd je meer geld over. Wij denken dat we als wij het goed aanpakken, we het maximale eruit halen; inkomen, vermogen, spullen, belevenissen.

Echter. Er is niks slims aan en ook niks individueels. Algoritmes en commerciële prikkels manipuleren ons. We volgen voorspelbare patronen. We accepteren alle commerciële beïnvloeding maar zijn beducht voor beïnvloeding van overheid en publieke diensten, dat noemen we betutteling of bemoeizucht en dat is dus inperking van onze vrijheid.

De overheid durft dit zelf ook niet aan en dus zitten we op Black Friday in de piek van het consumentenvertrouwen met het vertrouwen in de overheid op een dieptepunt. Zwarte actualiteit, geen zwart scenario voor nodig.

Ingrid van de Vegte is directeur/bestuurder van het Fries Sociaal Planbureau.

Reageren? Mail naar ivandevegte@fsp.nl

Nieuws

Meest gelezen

menu