Nieuwe vacature, gezocht met spoed!: een Friese gedeputeerde van Klimaat. De klimaatcrisis gaat ook aan Fryslân niet voorbij | Opinie

‘Wy sjonge it bêste lân fan d’ierde’ en ‘Oerâlde, leave Fryske grûn’. Uit het Friese volkslied spat de liefde voor Fryslân. Het is hier goed toeven. Friezen voelen zich de gelukkigste inwoners van Nederland. Maar hoe lang nog?

In Wijnjewoude werd dit voorjaar Wijnjewoude Energie Neutraal gestart.  Alle huishoudens krijgen 2000 euro aan waardebonnen om energiebesparend producten van te kopen.

In Wijnjewoude werd dit voorjaar Wijnjewoude Energie Neutraal gestart. Alle huishoudens krijgen 2000 euro aan waardebonnen om energiebesparend producten van te kopen. Foto: Jilmer Postma

De klimaatcrisis gaat Fryslân niet voorbij. Onze vruchtbare delta wordt aan alle kanten bedreigd. Om dit te keren is meer dan ooit behoefte aan de bezongen kwaliteiten ‘Fan bûgjen frjemd’ en ‘Hoe ek fan oermacht, need en see betrutsen, nea waard dy fêste, taaie bân ferbrutsen’. Friezen, kom in beweging! Frysk bloed tsjoch op!

Het is code rood voor het klimaat. Het IPCC-rapport van het VN-Klimaatpanel over de gevolgen van wereldwijde klimaatverandering is klip en klaar. Effectief klimaatbeleid is urgenter dan ooit. Er is acute, doortastende en impactvolle actie nodig om de opwarming te beperken. En dat kan. Het is nog net niet te laat. En er zijn mogelijkheden volop. Mondiaal, landelijk en in Fryslân.

Broeikasgassen

Een leefbare aarde staat op het spel. De huidige staat van het klimaat wordt in het rapport samengevat als rampzalig. Overal ter wereld warmt de aarde op door onze enorme uitstoot van broeikasgassen. Het gevolg is onder andere meer hittegolven, droogte, extreme neerslag en de stijging van de zeespiegel. Sinds 1850 gaat de temperatuurstijging heel, heel hard. Alleen als er nu snel ingrijpende en grootschalige maatregelen worden genomen, is een beperking tot 1,5 of 2 graden opwarming nog mogelijk, stelt het IPCC.

De mens blijkt ‘onmiskenbaar’ de grootste oorzaak. Als we het als mens kunnen veroorzaken dan kunnen we het ook oplossen. Als mens beschikken we volop over de noodzakelijke kwaliteiten als focus, samenwerking, denkkracht, doorzettingsvermogen en creativiteit.

Als we maar willen.

Topprioriteit

Klimaat moet topprioriteit worden voor het nieuwe kabinet en voor lokale overheden. Elke ton minder broeikasgassenuitstoot telt. Klimaatverandering is dermate bedreigend voor ons bestaan op aarde dat een crisisaanpak nodig is. Daarom de oproep om landelijk een minister van Klimaat en een Klimaatcrisisteam (KMT) aan te stellen en in Fryslân een gedeputeerde van Klimaat. Om vanuit dit crisisteam het halen van de klimaatdoelen te versnellen met oog voor mens, natuur en landschap.

In Fryslân uiteraard met de Friese aanpak. Dus niet afzonderlijk of van bovenaf, maar alle partijen om tafel op basis van gelijkwaardigheid. Compleet met een Friese klimaatcommissaris die van doorpakken weet. Meters maken met elkaar!

Kansen zijn er genoeg. Ook in Fryslân. Denk aan CO2-vastlegging in Friese natuur en landbouwbodems. Dit is bij uitstek iets om samen met de natuur- en landbouworganisaties op te pakken. Daar ligt een groot potentieel en daarvoor zijn veel mogelijkheden als boomaanplant, toepassing agroforestry , aanleg van kwelders en blijvend grasland. Toepassingen die tegelijkertijd ook kunnen bijdragen aan (bodem)biodiversiteit en de transitie naar een natuurinclusieve landbouw.

Energietransitie

Denk aan het versnellen van de Friese energietransitie en dan wel een natuurinclusieve energietransitie; de klimaatcrisis en de biodiversiteitscrisis kan niet los van elkaar gezien. Zonnepanelen op alle publieke gebouwen, elk dorp dat daarom vraagt een eigen dorpsmolen, meer subsidies voor huizenbezitters om te verduurzamen, elektriciteitsnet versneld uitbreiden et cetera.

Denk aan het versneld verhogen van de peilen in de Friese veenweiden; dit scheelt veel CO2-uitstoot, remt de bodemdaling, zorgt voor het vasthouden van water voor drogere tijden en draagt bij aan een meer volhoudbare landbouw.

Denk aan het direct stoppen van groeiplannen van gaswinners om in de komende jaren nog extra gas uit onze ‘Oerâlde, leave Fryske grûn’ te halen. Investeren in fossiele energie is passé. Trek hierover luid en duidelijk aan de bel bij de beslissers in Den Haag.

En wellicht wel het belangrijkst: verklein de eigen ecologische Friese voetafdruk. Koop minder, koop lokaal en duurzaam en geef Friese ondernemers die inzetten op hergebruik van grondstoffen en op duurzame CO2-neutrale bedrijfsprocessen ruim baan.

De Friese kop ervoor! Flean op! Lit ús daverje!

Monique Plantinga is programmamanager bij de Friese Milieufederatie