De wereld heeft zich verkeken op de cultuur van Afghanistan, dat niet bestaat als een natiestaat | Opinie

Het probleem voor Biden is dat hij imago-schade oploopt vanwege het Amerikaanse neorealisme. Het zou alleen om Amerikaanse veiligheid gaan, en niet om nation building. De VS investeerden wel in Infrastructuur, maar alleen uit veiligheidsoverwegingen: om het draagvlak voor terreur te ondermijnen.

,,We waren in Afghanistan om terreur te bestrijden, niet om een land op te bouwen”, benadrukte president Joe Biden in een toespraak tot het Amerikaanse volk vanuit het Witte Huis.

,,We waren in Afghanistan om terreur te bestrijden, niet om een land op te bouwen”, benadrukte president Joe Biden in een toespraak tot het Amerikaanse volk vanuit het Witte Huis. Foto: AFP

Al decennia denken bondgenoten van de VS hier anders over. Nederland ook, en ons land heeft wel in de opbouw van instituties en de civil society geïnvesteerd.

Conflictpreventie stelt eisen aan instituties (regering, parlement, leger, politie, rechtspraak), maar ook aan de cultuur. De internationale gemeenschap komt er nu achter dat cultuur een krachtige factor is: Afghanistan bestaat niet als natie-staat, wat wel bestaat zijn plaatselijke en regionale gemeenschappen die intern problemen oplossen. Dat is eigenlijk niet eens zo’n gek model: een samenleving en cultuur van onderop opbouwen.

Lokaal ingebed

Maar hoe komt het dat de inlichtingendiensten van de internationale alliantie de hierbij behorende mechanismes niet onderkend hebben, en de taliban wel? Het antwoord moet zijn dat taliban lokaal ingebed zijn en dat zij ondanks militaire verzwakking wel over probleemoplossend vermogen voor gemeenschappen blijken te beschikken. Dit vertoont enige overeenkomst met de vroegere rol van de guerrillabewegingen ELN en FARC in Colombia, en de nog steeds van Hamas in de Palestijnse gebieden: ze hebben probleemoplossend vermogen voor de gemeenschappen waarin ze zijn ingebed.

Het is dat probleemoplossend vermogen dat hun kracht als politieke factor bepaalt. Daarom had de internationale alliantie veel meer moeten inzetten op politisering van taliban, dus integratie in een pluralistisch politiek systeem, zoals dat ook met ETA in Baskenland en IRA in Noord-Ierland is gebeurd.

Echte onderhandelingen

Wellicht zijn hier nog kansen voor, als de taliban gaan streven naar internationale erkenning. Dan kunnen de schijnonderhandelingen die president Trump in zijn ambtsperiode voerde met de taliban, wellicht worden omgezet in echte, brede, onderhandelingen.

Voorwaarde daarvoor is wel dat de internationale gemeenschap meer doet dan alleen afwachten en teruggrijpen op het VN-sanctiesysteem, want het denken in straffen lost politieke problemen niet op. Het VN sanctiesysteem kan overigens wel worden ingepast in een bredere politieke benadering.

Fred van Iersel is emeritus hoogleraar Tilburg, theoloog en militair ethicus