Veel staten bespioneren ongecontroleerd niet alleen hun critici, maar ook hun gewone burgers | Commentaar

Veel landen gebruiken spionagesoftware om journalisten, activisten, oppositieleden en zakenmensen te volgen, zonder dat die weten dat ze in de gaten worden gehouden.

Foto:

Foto: FD

Uit onderzoek van een samenwerkingsverband van media over de hele wereld is gebleken dat overheden in veel landen spionagesoftware met de naam Pegasus inzetten tegen journalisten, activisten en oppositieleden van diverse regeringen. Pegasus is commercieel beschikbare spyware die wordt verkocht door NSO Group , een bedrijf in Israël.

Het gaat om spionagesoftware die wordt gebruikt door inlichtingen- en veiligheidsdiensten. Door het besmetten via digitale kanalen kan de dienst onder meer meekijken met de camera, telefoontjes afluisteren en iemands gps-locatie volgen.

Onterecht

NSO Group zegt dat onterecht met de vinger wordt gewezen naar het bedrijf. De spionagesoftware die het bedrijf verkoopt is alleen bedoeld voor het volgen van terroristen en zware criminelen, absoluut niet voor journalisten en burgerrechtenactivisten. Toch is dit wat er wereldwijd gebeurt, zo blijkt uit onderzoek van het mediasamenwerkingsverband. En het zijn niet alleen pure dictaturen die het programma gebruiken om hun onderdanen en vooral critici te volgen. Er zijn ook aanwijzingen dat een lid van de Europese Unie - Hongarije - zich bezondigt aan het volgen van journalisten en critici van de regering.

Met de vermelding dat het om een ‘Israëlisch’ bedrijf gaat, wordt de suggestie gewekt dat ook de regering van dit land een rol speelt bij het volgen van invloedrijke burgers in het buitenland. Maar hiervoor bestaat geen enkele aanwijzing.

Software is goud waard

De software is goud waard voor politie- en opsporings- en geheime diensten, en er wordt dan ook veel geld voor neergeteld. . Het bedrijf heeft zestig klanten verdeeld over veertig landen.

Het bedrijf verklaart niet aan alle landen te leveren: het zou de afgelopen jaren 250 miljoen dollar aan verkopen hebben geweigerd vanwege het risico op mensenrechtenschendingen. Het zou een lijst van 55 landen hanteren waarmee het weigert zaken te doen. Ook moet de Israëlische overheid goedkeuring geven voor een verkoop, omdat de software als wapen wordt gezien.

Is Nederland ook klant?

Of Nederland ook klant is, is te bevestigen noch uit te sluiten. De Nederlandse politie koopt sinds maart 2019 commerciële hacksoftware in, maar wil niet vrijgeven bij wie. Nederlandse media hebben een Wob-procedure lopen tegen de overheid om meer duidelijkheid te verkrijgen.

Het zou goed zijn dat er internationale wetgeving wordt ontwikkeld om mensen te beschermen. Maar het is naïef te denken dat daarmee het probleem kan worden opgelost. Vooral landen die vinden dat de staat het recht beperkt zullen niet tot de orde kunnen worden geroepen. Dat geldt niet alleen voor zuivere dictaturen. Ook in lidstaten van de EU zijn er regeringen die vinden dat de winnaars van de verkiezingen bepalen wat er gebeurt, ook als het om burgerrechten gaat. Aan hen en veel van hun kiezers zijn abstracties als ‘universele mensenrechten’ niet besteed.

De verliezers, de oppositie en de minderheden hebben dat te accepteren, zo stellen de winnaars. Te vrezen valt dat er inmiddels een monster is gecreëerd dat niet weer verdwijnt. Burgers zijn in veel landen overgeleverd. Het enige wat ze kunnen doen is hun zaken zo te regelen dat hun digitale beveiliging zo optimaal mogelijk is.