‘Als de kippen erbij’: dat was verzetsstrijder Gerard Reeskamp vanaf de eerste dag van de Tweede Wereldoorlog

Amateurhistoricus Hessel Bouma presenteerde vrijdag in de Blokhuispoort in Leeuwarden een nieuwe, uitgebreide druk van zijn autobiografische boek Als de kippen erbij. Met dit boek wil hij de belangrijke verzetsstrijder Gerard Reeskamp (1899-1970) rehabiliteren.

Hessel Bouma (l) heeft het woord aan Jack Kooistra, die vrijdag sprak op de boekpresentatie van Als de kippen erbij.

Hessel Bouma (l) heeft het woord aan Jack Kooistra, die vrijdag sprak op de boekpresentatie van Als de kippen erbij. Foto: Jaap Schaaf

Bouma leerde Reeskamp kennen toen die van november 1941 tot eind 1944 bij Bouma thuis op de boerderij in Scharnegoutum zat ondergedoken. Bouma was vier jaar oud en keek tegen Reeskamp op. ,,Dat hij na de oorlog vier jaar gevangenisstraf heeft gekregen, voor zaken waarbij hij zijdelings betrokken was geraakt, is bijna niet te geloven”, zegt Bouma.

Dreigen met pistool

In januari 1945 leende Reeskamp zijn pistool uit aan twee ondergeschikten. Met dit pistool zouden deze twee kunnen dreigen, zodat slachter en veehouder Hantje Zijlstra geld zou afgeven voor het verzet. Toen ze Zijlstra benaderden, gooide die zijn fiets voor hun voeten. De twee verzetsmensen voelden zich bedreigd en wilden een waarschuwingsshot lossen, maar ze richtten te laag: de kogel ging door Zijlstra’s hoofd, waardoor hij overleed.

Reeskamp beloofde de twee dat dit nooit bekend zou worden. ,,Na de oorlog heeft hij dit veel te lang volgehouden, waardoor hij zelf in de problemen kwam”, vertelt Bouma. Er was een kogel uit Reeskamps pistool aangetroffen en toen moest hij wel met het verhaal komen. Hij werd veroordeeld als hoofdschuldige en zat een halfjaar in voorarrest in de Blokhuispoort. ,,Terwijl hij anderhalf jaar eerder 51 gevangenen eruit had bevrijd met andere verzetsstrijders.”

Eerherstel

Bouma heeft de afgelopen jaren veel nieuwe ontdekkingen gedaan over Gerard Reeskamp. Met zijn bevindingen ging hij naar WO II-historicus Jack Kooistra uit Leeuwarden ,,Het gaf voldoening om van een echte historicus te horen dat hij het met me eens is’’, zegt Bouma. Ook Kooistra wil Reeskamp rehabiliteren: ,,Het is een dieptepunt in de Friese verzetsgeschiedenis”, zei hij gisteren bij de presentatie.

Het boek gaat over Bouma’s leven, die vijftig jaar lang boer is geweest. Maar het eerherstel van Reeskamp vindt hij het belangrijkst. ,,Reeskamp heeft een grote invloed op de boerderij gehad. Hij heeft mijn leven bepaald.”

Duitsers gedood

Bouma’s ouders namen Reeskamp in huis in 1941, toen er 10.000 gulden beloning op zijn hoofd stond. Hij had als verzetsleider in Het Gooi een kazerne opgeblazen waarbij Duitsers waren omgekomen en vluchtte toen naar Fryslân. Een politieagent bracht hem in contact met de familie Bouma. ,,Dan moet je hem wel durven huisvesten.”

De oorlogsjaren hebben veel impact gehad op Bouma. Met name 8 februari 1945, toen de Duitsers de boerderij in Scharnegoutum binnenvielen. Bouma was bijna vijf jaar en zat ’s morgens vroeg met zijn moeder aan de keukentafel. Een Duitse officier zat tegenover hem. ,,Mijn hond, een sint-bernard, zat tussen ons in. Die begon enorm te blaffen tegen die Duitser. Hij raakte geïrriteerd en wilde hem doodschieten. Ik wipte van mijn bankje af en ging voor de hond staan met mijn armen omhoog.”

Bouma vindt het na 75 jaar nog altijd moeilijk om erover te praten. ,,Dat was het heftigste wat ik heb meegemaakt.”

Ontwrichting van het gezin

Voor Paul Reeskamp, de zoon van Gerard Reeskamp, zijn de oorlogsjaren ook tekenend geweest, vertelde hij bij de boekpresentatie. Voornamelijk de ontwrichting van zijn gezin, met in totaal zes zonen en drie dochters, staat hem bij. Zijn vader was door zijn verzetsleven afwezig. ,,Vroeger waren we een warm gezin. Dat werd later vermorzeld door de gebeurtenissen. Voor mijn moeder viel het niet mee om de zaak zeilende te houden.”

En tijdens de oorlog nam zijn moeder ook nog twee Joodse onderduikers in huis. ,,Het verzet was een gezinsgebeuren.”

‘Goed gedaan’

Ook Reeskamp wil eerherstel van zijn vader, net als Bouma en Kooistra. ,,Maar je hebt er pas wat aan als het van de overheid komt. Dan is het een echte rehabilitatie.”

Misschien komt dat er met deze publicatie ooit nog van. ,,Zonder hem was het verzet in Fryslân nooit van de grond gekomen”, zegt Reeskamp. Bouma denkt er hetzelfde over: ,,Gerard, je hebt het goed gedaan.”

Als de kippen erbij. Hessel Bouma. Uitgegeven in eigen beheer. 20 euro. Te bestellen bij de auteur: hesbouma@hotmail.com