‘Kneppelfreed’ verbindt Fedde Schurer, bekladdende Groninger studenten en Blokkeerfriezen met elkaar

Het Paleis van Justitie in Leeuwarden gaat in de weekeinden van oktober, november en december dienen als theaterlocatie. De tweetalige voorstelling Kneppelfreed wordt dan zeker 25 maal opgevoerd.

Het is dit jaar zeventig jaar geleden dat er een veldslag plaatsvond op het Zaailand in Leeuwarden. Daarom dit najaar de voorstelling 'Kneppelfreed'.

Het is dit jaar zeventig jaar geleden dat er een veldslag plaatsvond op het Zaailand in Leeuwarden. Daarom dit najaar de voorstelling 'Kneppelfreed'. Foto: Ruurd Walinga

Het is op 16 november precies zeventig jaar geleden dat de politie met knuppels, motoren met zijspan en waterspuiten een grote menigte uiteen dreef op het Zaailand in Leeuwarden. Veel Friezen wilden toen de rechtszaak meemaken waarin onder anderen Fedde Schurer terechtstond. Deze politicus en journalist had in een hoofdredactioneel commentaar geprotesteerd tegen het verbod om in de rechtszaal Fries te spreken en moest zich daarvoor verantwoorden bij de rechter.

Jenny Douwes kon zich niet volop in het Fries uiten omdat er geen tolk was

Toneelschrijver Bouke Oldenhof en theatermaker Jos Thie hebben een voorstelling van circa vijf kwartier gemaakt over Kneppelfreed. Deze dag wordt wel gezien als het begin van de emancipatie van het Fries. In de voorstelling worden drie historische feiten met elkaar in verband gebracht. Naast Kneppelfreed in 1951 komt een zaak uit 1974 naar voren toen Groninger studenten (Friese Organisatie voor Kulturele Autonomie) Nederlandstalige plaatsnaamborden bekladden in Fryslân en wordt de rechtszaak van de Blokkeerfriezen aangehaald. Woordvoerster Jenny Douwes kon zich drie jaar geleden niet volop in het Fries uiten omdat er geen tolk in de rechtszaal aanwezig was.

Taal is zo intiem als moedermelk en zo groot als politiek

Het is volgens Jos Thie, die 25 jaar geleden begon bij het Friese professionele theatergezelschap Tryater , zijn eerste voorstelling over de Friese taal. ,,Het leek me destijds logisch om een voorstelling over ‘it Frysk’ te maken, maar dat is er nooit van gekomen. Nu het zeventig jaar geleden is dat het oproer plaatsvond hier op het Zaailand dachten we: ‘no moat it wêze’. De taal is zo bepalend voor de identiteit. Het is zo intiem als moedermelk en zo groot als politiek”, zo zei Thie woensdag bij de presentatie van Kneppelfreed . ,,Taal is alles omvattend, maar het is net als zeep moeilijk te vatten. Het glijdt zo uit je handen.”

Toneelschrijver Oldenhof zegt lang geworsteld te hebben met het schrijven van een voorstelling over de Friese taal, maar zegt nu tevreden te zijn met het resultaat door drie historische gebeurtenissen met elkaar te verbinden. Ook is de voorstelling naar het nu gehaald. Er zijn veel lange en bijna poëtische monologen. Dat is onder meer te danken aan de boeiende pleidooien van advocaat Abel Hertzberg die Fedde Schurer verdedigde: ‘Hoe meer je varieert, hoe schoner de wereld’. Bijzonder is dat vogelgeluiden een belangrijke rol spelen in de voorstelling.

Honderd bezoekers per keer

Kneppelfreed speelt zich af in de grote zaal van het Paleis van Justitie in Leeuwarden. De première is op 29 oktober. Elke vrijdagavond is er een voorstelling, op zaterdag en zondags zijn er dagelijks twee voorstellingen achter elkaar tot medio december. Er is plek voor ongeveer honderd bezoekers.

De Ried fan de Fryske Beweging is blij met het initiatief voor de locatie voorstelling, zegt voorzitter Pier Bergsma. Eind deze maand staat de organisatie tijdens de jaarlijkse Fedde Schurerlezing stil bij het feit dat het zeventig jaar geleden is dat Kneppelfreed plaatshad.

De regie van Kneppelfreed is in handen van Sjoeke-Marije Wallendal en de artistieke leider is Jos Thie. Als acteurs treden Theun Plantinga, Joke Tjalsma, Ali Zijlstra en Martijn de Rijk op. Laatstgenoemde is de enige niet-Friestalige. Kneppelfreed is een coproductie van De Harmonie en Pier21 .