‘Sneeuwstorm van de eeuw’ bracht Fryslân in een isolement

‘Sneeuwjacht geselt Friesland’ kopte het Friesch Dagblad in chocoladeletters op de voorpagina. Zelden had de krant voor een kop een groter lettertype gebruikt dan op 14 februari 1979, veertig jaar geleden.

In korte tijd zijn de broodplanken leeg. Klanten staan voor de bakkerswinkel van Van der Brug in de Pioenstraat in Leeuwarden buiten te wachten op nieuwe broden.

In korte tijd zijn de broodplanken leeg. Klanten staan voor de bakkerswinkel van Van der Brug in de Pioenstraat in Leeuwarden buiten te wachten op nieuwe broden. Foto: Frans Andringa

De noordelijke provincies kregen te maken met een sneeuwstorm, die wegen onbegaanbaar maakte en het maatschappelijk leven volledig ontwrichtte.

Een groot deel van de abonnees van het Friesch Dagblad bleef die dag verstoken van een krant. De bergen sneeuw maakten de bezorging onmogelijk. Ook de post werd niet bezorgd. Fryslân was bijna volledig geïsoleerd van de buitenwereld. Scholen en bedrijven bleven dicht, melkveehouders konden de melk niet kwijt. Radio Fryslân had de functie van calamiteitenzender en was onafgebroken in de lucht. Voor het vervoeren van patiënten werden helikopters ingezet.

De winter van 1978/’79 was heel bijzonder. Al vroeg in december begon het flink te vriezen. Na een periode met kwakkelweer volgde aan het einde van de maand een nieuwe koude-inval, die tot de hevigste van de afgelopen eeuwen behoorde en meer dan een week zou aanhouden. IJzige poollucht overspoelde ons land, een sneeuwstorm maakte veel wegen onbegaanbaar. ,,De beer is los”, riep weerman Hans de Jong uit Gorredijk voor de radio. Er volgde een van de koudste weken uit de weerhistorie. Enkele nachten vroor het meer dan 20 graden. Ternaard zelfs -22,8 graden. Op het IJsselmeer kon alleen met behulp van ijsbrekers de route Amsterdam-Lemmer open worden gehouden en ook de veerboot naar Ameland had een ijsbreker nodig. Maar een Elfstedentocht zat er niet in, er lag te veel sneeuw op het ijs.

Wij kunnen geen enkele plaats buiten Leeuwarden bereiken, gezien de toestand van de wegen

Vanaf 6 januari ging de temperatuur weer omhoog, maar tot serieuze dooi kwam het niet. Zo nu en dan vroor het matig, dan weer viel er wat sneeuw en soms waren de wegen spekglad als gevolg van ijzel. Uiteindelijk werd januari een van de koudste louwmaanden van de vorige eeuw.

Ook de eerste week van februari leverde kwakkelweer op. Vanaf 11 februari kwam er beweging in de atmosfeer. Hevige gevechten tussen koude en warme lucht vonden boven ons land plaats. Terwijl het in het Noorden de hele dag bleef vriezen, liep de temperatuur in het zuiden van ons land op naar 10 graden. Het maakte het werk van de weermensen er niet gemakkelijker op.

Sneeuwjacht

Voor 13 februari voorspelde het KNMI in het Noorden 6 graden boven nul. Het liep anders. De temperatuur ging steeds verder naar beneden en het ging steeds harder waaien en sneeuwen. ’s Avonds meldde Delfzijl al een sneeuwstorm, die zich ’s nachts over Fryslân en Groningen zou uitbreiden. Wie ’s morgens de gordijnen open schoof, zag dat er een sneeuwjacht gaande was en dat de wegen onbegaanbaar waren.

‘De sneeuwstorm van de eeuw’, beschrijft Klaas Ybema deze bijzondere weerdagen in zijn boek Wat een weer!, waarin hij het weer in Fryslân in de periode 1900-2006 beschrijft. De meeste mensen reageerden verstandig en besloten thuis te blijven. Wie toch met de auto op pad ging, liep een grote kans te stranden in hoge sneeuwduinen. Op veel wegen moesten automobilisten hun auto laten staan en ze hadden geen andere keus dan lopend verder te gaan. ‘Wanhopig’, meldde de rijkspolitie woensdagmorgen.

De volgende dag, donderdag 15 februari, kwam het Friesch Dagblad uit met een noodeditie van slechts acht pagina’s. ‘We zijn vandaag moedig samen aan het werk gegaan onder het motto: Strijd sterkt en staalt’, staat op de voorpagina. ‘Wij kunnen geen enkele plaats buiten Leeuwarden bereiken, gezien de toestand van de wegen.’

De mensen die de krant wel ontvingen, zagen op de voorpagina, opnieuw in chocoladeletters, de kop ‘Friesland totaal geïsoleerd’ staan. Het Friesch Dagblad meldde dat zich in diverse dorpen groepen hadden gevormd, die zullen trachten verbinding te krijgen met de steden, om medicijnen en voedingsmiddelen op te halen. Op sommige plaatsen was al geen brood meer verkrijgbaar. De krant meldde ook dat er militairen in Heerenveen waren gearriveerd om te helpen bij het in stand houden van de elektriciteitsvoorziening. De vliegbasis Leeuwarden zette een helikopter in om mensen naar het ziekenhuis te vervoeren.

Melkritten

Ernstig was de situatie bij de boeren. ‘De veehouders weten niet waar ze met de melk naartoe moeten, omdat de melk niet opgehaald kan worden’, schrijft de krant. Sommige boeren brachten de melk naar de dorpen om die uit te delen aan de inwoners. Melkrijder W. Aardema uit Tzum voerde geen enkele melkrit meer uit. ,,It wie net te dwaan.” De sneeuwstorm leidde tot grote drukte bij de meldkamer van de rijkspolitie. ,,Het hoofd koel houden en de voeten warm”, was de boodschap van wachtmeester Nijzing.

Het Friesch Dagblad was vol lof over Radio Fryslân , dat bewees erg functioneel te zijn. De radio kreeg de eerste dagen zestienhonderd telefoontjes. Het ging meestal over afgelastingen van bijeenkomsten of evenementen en over de situatie op de wegen. Maar er waren ook vragen over het veelvuldig gebruik van de Friese taal. Als er Nederlands zou worden gesproken, zou iedereen het kunnen verstaan, was de boodschap.

Al waren er op vrijdag 16 februari meer dorpen en steden bereikbaar, het Friesch Dagblad had besloten opnieuw met een noodeditie te komen

Ondertussen bleef het maar sneeuwen en hard waaien. Weerman De Jong sprak van de zwaarste winterstorm sinds de strenge winter van 1963. Er waren uitschieters van windkracht tien tot elf. De weerman zag op de weerkaart de opbouw van een krachtig hogedrukgebied boven Scandinavië en voorspelde nog meer kou. ‘Dat belooft dus nog wat…’, aldus De Jong in het weerbericht.

Al waren er op vrijdag 16 februari meer dorpen en steden bereikbaar, het Friesch Dagblad had besloten opnieuw met een noodeditie te komen. Van de abonnees, die de krant wel ontvingen, kwamen dankbare telefoontjes. ‘Bij alle hinder en moeite, die de slechte omstandigheden van weer en wegen meebrengen, zijn er enorm velen, die blijmoedig de tegenslag nemen en proberen anderen te helpen. Echt iets om voor later te onthouden dat dit zo was’, aldus de redactie en directie.

Op de voorpagina: ‘Bres in isolement geslagen’. De verwachting was dat de grote doorgaande wegen berijdbaar zouden zijn. Om de doorgang te bevorderen werd ‘plezierrijders’ geadviseerd vooral thuis te blijven. Het Friesch Dagblad meldde dat de Friezen jacht maakten op brood en melkproducten. Maar wel leek het er op dat er in de dorpen minder paniekerig werd gereageerd. In veel dorpen was van hamsterwoede geen sprake. In zijn weeroverzicht meldde De Jong dat er een ‘verbeterende tendentie in het weer zit’.

Vrij hopeloze situatie

Op zaterdag 17 februari een gewone krant met een iets minder grote kop op de voorpagina. Maar dat betekende niet dat de problemen voorbij waren. Veel wegen waren nog onbegaanbaar. ‘Men stond voor een vrij hopeloze situatie.’ Leger, luchtmacht en Rijkswaterstaat slaagden er niet in om Rijksweg 32 tussen Leeuwarden en Heerenveen vrij te maken. Goed nieuws was er wel voor de ondernemers. Premier Dries van Agt bracht een bezoek aan het getroffen gebied en gaf aan dat er door de extreme weersomstandigheden geen bedrijf over de kop mocht gaan. Wie in problemen zou komen, mocht rekenen op de steun van de overheid.

In het weekend van 17 en 18 februari lukte het wel om alle doorgaande wegen berijdbaar te krijgen. Ook de stroomvoorziening werd hersteld. Op maandag kwam het normale leven op gang. Op 22 februari was het gedaan met de kou en kwam een einde aan een van de strengste winters van de twintigste eeuw. Nog lang kampte de provincie met de naweeën. De smeltende sneeuw zorgde voor veel wateroverlast. Het duurde nog tot eind maart voordat alle sneeuw was verdwenen.

Nieuws

menu