Dit artikel is vandaag gratis

De 'Kolos uit Joure' is ziek en moet gekapt worden, maar de 200 jaar oude kastanje leeft voort in de kunst

Datum: 19-10-2019 Rolf en Corneel van Hulten bij hun 200 jaar oude paardenkastanjeboom in hun tuin in Joure. Foto: Niels de Vries

Ferm en fier torende hij zo’n tweehonderd jaar lang boven de huizen van Joure uit. Maar nu is hij ziek en moet de paardenkastanje van Rolf en Corneel van Hulten gekapt worden. Veertien kunstenaars zorgden ervoor dat de ‘kolos van de Midstraat’ voortleeft in hun kunst.

De boom was erbij. Toen Rolf van Hulten (1951) in Joure geboren werd. Toen zijn vader nog apotheker was in hun huis aan de Midstraat. Toen hij er later zelf ging wonen met zijn vrouw en kinderen. En ook toen zij in 2018 naar Brabant verhuisden en de woning een ‘verzamelhuis’ voor zijn kunstcollectie werd. De boom was er altijd bij.

Al zo’n tweehonderd jaar staat de paardenkastanje op dezelfde plek in wat nu de achtertuin van het ouderlijk huis van Van Hulten is. ,,Voorheen was die grond van de familie Keverling, eigenaar van de voormalige Metaalwarenfabriek in het dorp”, vertelt de kunstverzamelaar. ,,Begin jaren zestig, toen veel tuinen in de Midstraat plaatsmaakten voor bijvoorbeeld parkeerplaatsen voor het winkelende publiek, namen mijn ouders de grond van hen over.”

Bewonderd door Otto von Bismarck

De boom zou rond 1815 zijn geplant. ,,Vlak na de Franse Tijd, zo wil de overlevering. In elk geval is het een van de oudste kastanjes van Nederland.” En door de jaren heen is hij steeds bewonderd. ,,De Keverling-tuin was altijd al indrukwekkend. De Duitse staatsman Otto von Bismarck zou er zelfs eens rondgelopen hebben. Het is een soort stadswildernis avant la lettre, met naast de kastanje onder meer ook een ongeveer even oude, zeldzame varenbeuk.”


Maar inmiddels uitgegroeid tot zijn majestueuze formaat van zo’n dertig meter hoog, is met name de kastanje de Van Hultens dierbaar. ,,Vooral mijn moeder genoot altijd erg van de boom en de vogels erin. Ook voor mijzelf is hij speciaal. Het is echt een geweldige kolos; met drie man kun je er met je armen nog niet omheen gaan staan. Van veraf zie je hem in Joure ook al staan, dat heeft toch iets magisch.”

Donker sap

Zo’n zeven jaar geleden viel er alleen een donkere schaduw over zijn pracht. ,,We zagen dat de boom begon te bloeden. Er kwam donker sap uit zijn takken; een symptoom van de kastanjeziekte.” Een aandoening die dodelijk is. ,,De boom geldt als monument en je bent niet verplicht om hem meteen te kappen, maar zijn takken worden al steeds brozer. En je wilt niet dat er ongelukken gebeuren.”

Het moment van afscheid is in zicht, weet Van Hulten. ,,Eigenlijk leek dat twee jaar geleden al zo. Toen ging het even heel slecht met de boom, maar daarna begon hij toch weer goed te bloeien. We bekijken het daarom nu van moment tot moment met de bomendokter.”

Spontaan kunstproject

In de tijd dat de boom er slecht aan toe was, sprak Van Hulten ook Leeuwarder kunstenaar Anne Feddema. ,,Ik liet hem de kastanje in het voorjaar zien. Hij heeft er een serie werken aan gewijd die ik van hem heb gekocht.” Vervolgens kwam hij kunstenaar Christiaan Kuitwaard uit Oldeberkoop tegen. ,,Ook hem vroeg ik of hij zich door de stervende boom wilde laten inspireren. Zo kwam er spontaan een kunstproject op gang.”

Inmiddels verbeeldden veertien (veelal Friese) kunstenaars de boom in elf kunstwerken. Vanaf 12 september zijn die bij galerie melklokaal in Heerenveen te zien in de tentoonstelling Opgedoekt . ,,Onder meer zijn stam heeft kennelijk indruk op de kunstenaars gemaakt”, weet Van Hulten, ,,want die zie je een aantal keer in de werken terug. Maar ze zijn vooral heel divers.”

Experimenteerdrift

Zo kozen Marije Bouman en Jurgen Jasper in hun schilderijen voor een abstracte weergave van de iconische kastanje en verwerkten Machteld van Buren en Peter van Lier een takkenbos van de boom in hun gezamenlijke installatie met gedicht. ,,Christiaan Kuitwaard maakte een inkttekening op basis van een fotocollage, voor hem een ongebruikelijke werkwijze. Mooi om te zien dat dit project dus ook experimenteerdrift uitlokte.”

Overige deelnemers zijn Fons Hoiting, Freark van der Wal, Piet Moerman, Albert Oost, Jan Radersma en Ramon van de Werken die met zijn dochter Pico en zoon Raven een schilderij maakte.

Gat in de grond

De dag dat een kettingzaag de boom velt, wordt een pijnlijke voor Van Hulten. ,,Je weet wel dat het einde nadert, maar als straks dat gat in de grond zit begint het gemis denk ik pas echt.”

Twee houtplaten van de stam wil hij bewaren. ,,Om een tafel van te maken, en om jaarringen te tellen om de precieze leeftijd van de boom te achterhalen.” De tentoonstelling in melklokaal is een verkoopexpositie. ,,De opbrengst gaat naar de galerie en de kunstenaars. Dankzij hen leeft de boom nog wat langer voort in de kunst. Een prachtige gedachte.”

De expositie Opgedoekt is van 12 september tot en met 17 oktober te zien bij galerie melklokaal in Heerenveen