40 procent van de Friezen spreekt thuis Fries: 'Je ziet het Fries niet, maar je hoort het wel meer. Zo slecht gaat het niet met de taal’

Het CBS concludeert dat ongeveer een kwart van de Nederlandse vijftienplussers thuis een andere voertaal dan het Nederlands spreekt.

De Friese taal klinkt in Fryslân zowel thuis als buitenshuis en blijkt erg vitaal.

De Friese taal klinkt in Fryslân zowel thuis als buitenshuis en blijkt erg vitaal. Foto: ANP

Van alle Nederlanders van vijftien jaar en ouder spreekt 2 procent thuis Fries. Kijken we alleen naar de Friezen, dan spreekt 40 procent in deze leeftijdscategorie thuis voornamelijk Fries. Dat blijkt uit een rapport van het CBS over talen en dialecten in Nederland, dat vrijdag verschijnt.

Het CBS voerde het onderzoek uit in 2019 onder 7652 vijftienplussers. ,,Het onderzoek hoort bij een grote studie naar sociaal welzijn. Taal is daarbij een belangrijk onderdeel’’, zegt CBS-woordvoerder Dick ter Steege. De gegevens komen volgens het rapport van een representatieve steekproef. In totaal zijn er 149 talen en dialecten in het onderzoek naar voren gekomen die thuis als voertaal worden gesproken.

Het algemene beeld dat uit het onderzoek naar voren komt is dat regionale talen en dialecten allengs minder gesproken worden. Dat is te zien aan de leeftijdscategorieën: het percentage sprekers is hoger onder ouderen dan onder jongeren. Het Fries lijkt zich gezien de cijfers aan deze trend te onttrekken.

In Nederland wordt het Fries als tweede rijkstaal erkend door de overheid. Het Nedersaksisch en Limburgs zijn erkende regionale talen. Landelijk spreekt ongeveer een op de tien personen een regionale taal. Het Nedersaksisch wordt thuis aanzienlijk minder vaak gesproken naarmate het opleidingsniveau hoger is. Maar dat is met het Fries (en overigens ook het Limburgs) veel minder het geval, meldt het CBS. Toch wordt het Fries met name door lager en middelbaar opgeleiden gesproken, bijvoorbeeld in de bejaardenzorg, zegt taalsociologisch onderzoeker Edwin Klinkenberg van de Fryske Akademy. ,,Hoger opgeleiden gaan sneller de provincie uit en die passen zich dan aan aan het Nederlands.’’

Emancipatie

Het CBS-rapport stelt daarnaast dat de meerderheid van de mensen die thuis Fries spreken de taal ook buitenshuis gebruikt. In de stad of het dorp en bij vrienden en buren spreekt 89,5 procent van die groep Fries. In winkels en horeca is dat 77,6 procent; op het werk of school 58,0 en bij (overheids)instanties 54,5 procent. ,,Dat was vroeger niet zo’’, vertelt Klinkenberg. ,,Vroeger was het Fries een beetje een minderwaardige ‘boerentaal’. De status van het Fries is nu behoorlijk verbeterd. De taal emancipeert en wordt erkend. Mensen durven het steeds meer te spreken en kunnen er trots op zijn.’’

Ook op sociale media is het Fries aanwezig: volgens het CBS-rapport gebruikt 53,9 procent van de mensen die thuis Fries spreken de taal ook op sociale media. ,,Dat is dan niet netjes Fries omdat het Fries van oudsher echt een gesproken taal is. Maar ik vind dat wel grappig, het is een culturele uiting’’, zegt Klinkenberg.

Breed gesproken

Klinkenberg stelt dat het eigenlijk helemaal niet zo slecht met het Fries is gesteld. Het zogeheten Stadsfries – een ‘verfriesd’ Nederlands dialect, zoals het Dokkumers of het Bolswards – is wel aan het verdwijnen, omdat er in de Friese steden steeds meer mensen van buiten Fryslân en Friestaligen komen wonen. Dat betekent dat het Nederlands en het Fries de stad in komen. Het Fries – het gesproken Kleifries, Woudfries en Zuidwesthoeks – neemt eigenlijk toe. ,,Je ziet het Fries niet, maar je hoort het wel meer, bijvoorbeeld in Leeuwarden’’, vertelt Klinkenberg.

,,Ik vind dat het niet zo slecht gaat met het Fries’’, concludeert hij. Klinkenberg heeft zelf onlangs onderzoek gedaan naar het gesproken Fries. ,,Het gesproken Fries leeft heel erg. Het wordt vrij breed gesproken. En misschien sterft het wel uit, maar dat gaat dan nog lang duren.’’