Amelandse grafcultuur weerspiegelt de geschiedenis van het eiland

In het boek Begraven op Ameland vertelt schrijver Leon Bok over de geschiedenis die schuilgaat achter naam en tekst die op talloze grafstenen op het eiland prijken. Vanaf morgen is het boek te koop.

Graven van omgekomen reddingslieden in Hollum.

Graven van omgekomen reddingslieden in Hollum. Foto: uit besproken boek

De grafmonumenten op Ameland kunnen je van alles vertellen, zegt funerair deskundige en schrijver Leon Bok (55). ,,Er staan namen van mensen die allerlei verhalen hebben beleefd. Al die verhalen samen maken ons duidelijk hoe Ameland, dat vijf begraafplaatsen telt, twee à drie eeuwen heeft geleefd. Daar komt bij dat ook de steen zelf iets zegt. Sommige stenen worden gekarakteriseerd door fraaie symboliek. Hoe dacht men over de dood en hoe gaven ze daar uiting aan? Dat kun je herleiden aan de vorm van de stenen of de grafpoëzie die erin staat gegraveerd.”

Bok kwam in contact met stichting De Ouwe Pôlle, nadat hij op Ameland advies gaf over het behoud van de begraafplaatsen. De stichting, waar de Werkgroep Begraafplaatsen Ameland onderdeel van is, vroeg hem een boek te schrijven aan de hand van aangeleverd materiaal. ,,Ook een oproep aan de lokale bevolking op sociale media leverde hiervoor veel nuttige informatie op.”

De inwoner van Amsterdam verhaalt hierin onder meer over de zogenoemde ‘burenplicht’. Met name over hoe dit gebruik verliep in de negentiende eeuw is door de overleveringen veel bekend. Als iemand overleed, waren de naaste buren de eersten die werden ingelicht. In het geval de overledene een vrouw was, dan kwamen twee buurvrouwen, in het andere geval brachten twee buurmannen een bezoek. ‘Als eerste werd dan meestal een glaasje gedronken. Wanneer de buren gereed waren verliet de familie de ruimte waar het lichaam lag. De familie onthield zich verder van iedere hulp’, staat in het boek opgetekend. ‘Waren het in vroeger tijden de buurvrouwen die het sterfgeval gingen ansegge , later waren dat weduwen en ongehuwde vrouwen. Zij verdienden daarmee een welkome aanvulling op hun karig bestaan.’

Trouwboekje

Vervolgens gingen de vrouwen bij de familie langs, en daarna huis-aan-huis. ‘Met de kompleminten fan de femielje. ... is overleden’, deelden ze mee. De buurmannen bestelden een kist. Een van de twee had het trouwboekje van de dode bij zich om aangifte te kunnen doen bij de gemeente in Nes.

Een flink deel van de funeraire geschiedenis van Ameland houdt verband met de walvisvaart, de koopvaardij en het reddingswezen. Het zijn aspecten die onderscheidend zijn voor Ameland, vertelt Bok.

„Neem het reddingswezen. Dat is een van de onderdelen die er voor mij uitsprongen tijdens het maken van het boek. Al die reddingsmannen die omkwamen. Landbouwers en schippers die ’s nachts uit hun bed werden gelicht om op een reddingsboot te springen en bemanningsleden te redden. Fascinerend om te bedenken hoe dat eruit moet hebben gezien. Bij mannen die zich aansloten bij de reddingsmaatschappij kwam soms die bijdrage ook op hun steen te staan. Dat kan zijn omdat ze tijdens een reddingsoperatie zijn omgekomen, maar ook omdat ze bijvoorbeeld 25 jaar geroeid hebben in de reddingsboot.”


De grafsteen van een walvisvaarder. Foto: uit besproken boek

,,Of neem het verhaal van de walvisvaarder Hidde Dirks Kat”, gaat Bok enthousiast verder. ,,Een walvisvaarder uit de achttiende eeuw. Hij heeft zijn memoires op papier gezet. Mede daardoor weten we dat Ameland niet alleen op financieel vlak rijk werd door de vangst, maar ook geestelijk, door alle verhalen die door de reizen werden meegenomen.”

Het boek is vanaf morgen verkrijgbaar bij de boekhandels op Ameland, museum Sorgdrager in Hollum en museum Swartwoude in Buren. De presentatie van Begraven op Ameland is morgen om 16.00 uur in het Natuurcentrum op Ameland.

Begraven op Ameland, Leon Bok, 80 pagina’s, 12,50 euro

Nieuws

menu