Om wat voor reden ook maar niet naar school? Dan brengt een Amerikaanse schoolbus het onderwijs wel bij de thuiszitters

Het afgelopen schooljaar was elke leerling noodgedwongen een thuiszitter, maar voor sommigen is dit al jaren realiteit. Ze gaan niet meer naar school vanwege autisme, angstgevoelens of omdat ze voor hun ouders zorgen. Jurian Zwarts wil hen stap voor stap weer laten wennen aan onderwijs en dat doet hij in een vertrouwde omgeving: een omgebouwde schoolbus op de stoep voor huis.

Jurian Zwart bij zijn Amerikaanse Schoolbus.

Jurian Zwart bij zijn Amerikaanse Schoolbus. Foto: Jilmer Postma

Jurian Zwarts uit Drachten baalde ervan dat hij niet elke leerling de aandacht kon geven die hij of zij verdiende. Vorig jaar gooide hij het roer om. Hij gaf zijn baan in het regulier onderwijs op en bouwde een Amerikaanse schoolbus om tot minilokaal. Na de vakantie gaat hij hiermee op pad om leerlingen die soms al jaren thuis zitten weer langzaam aan vertrouwd te maken met het onderwijs.

,,Het is een gok”, zegt Zwarts. ,,Dit concept bestaat nog niet. Het Ministerie van Onderwijs was niet bekend met mobiel onderwijs. Het is een uniek project, en dat betekent ook dat ik moet knokken om dit voor elkaar te krijgen, maar ik denk dat dit een mooie manier is om thuiszitters in beweging te brengen.”

Zwarts werkte jarenlang in het praktijkonderwijs, waar leerlingen door middel van veel praktijkvakken worden voorbereid om zich zelfstandig te redden in de maatschappij. Er is veel ruimte voor persoonlijke ontwikkeling, en sommigen stromen door naar het mbo. Hij merkte echter dat dit systeem niet voor iedereen goed uitpakt.

,,Het reguliere onderwijs werkt niet goed voor introverte leerlingen, die krijgen te weinig aandacht. Ik heb jarenlang geprobeerd om het regulier onderwijs van binnenuit te veranderen, maar ik liep er steeds tegenaan dat er maar beperkte middelen en mogelijkheden zijn om te veranderen. Toen dacht ik: dan ga ik het zelf maar doen.”

Thuiszitters

Zwarts richt zich op thuiszitters. Dat zijn leerlingen die meer dan drie maanden niet meer op school komen of zelfs helemaal niet bij een school staan ingeschreven. Bij een deel daarvan, zo’n 30 procent, speelt autisme een rol. Soms heeft het ook met pesten te maken.

Daarnaast zijn er volgens Zwarts vele andere redenen. ,,Vaak heeft het met angstgevoelens te maken, maar er zijn ook leerlingen die niet naar school gaan omdat ze zich wegcijferen, bijvoorbeeld omdat ze voor een zieke ouder willen zorgen.”

Het terugdringen van het aantal thuiszitters was één van de redenen voor de invoering van passend onderwijs in 2014. Door het onderwijs anders in te richten zou er ook voor deze doelgroep een plek moeten zijn op een reguliere middelbare school. In de praktijk bleek het echter anders te gaan. In het schooljaar 2013/2014 stonden er landelijk 3254 thuiszitters geregistreerd en dat aantal is de afgelopen jaren alleen maar toegenomen.

Extra maatregelen

Minister Arie Slob kondigde begin 2019 aan extra maatregelen te nemen om het aantal thuiszitters terug te dringen. Dat jaar waren het er 4479, maar een jaar later was dat aantal toegenomen tot 4790. Dat zijn vooralsnog de meest recente cijfers.

Sinds de uitbraak van het coronavirus zijn scholen niet meer verplicht om het aantal thuiszitters door te geven omdat er thuisonderwijs werd gegeven. Het Ministerie van Onderwijs vermoed dat het aantal leerlingen dat geen onderwijs meer volgt tijdens de afgelopen twee coronaschooljaren nog weer is toegenomen.

Scholen

De afgelopen jaren zijn er meer scholen bijgekomen met een speciaal aanbod voor leerlingen die anders thuis zouden zitten. Een daarvan is het Matrix College, onderdeel van het Drachtster Lyceum, en de Einstein Class van CSG Anna Maria van Schurman in Franeker.

Zwarts heeft dit jaar in Franeker gewerkt. ,,Ik was daar vooral coach. Ik probeerde leerlingen ertoe te bewegen weer in ontwikkeling te komen en met onderwijs aan de slag te gaan.” In Franeker zijn een paar losstaande lokalen ingericht voor leerlingen die anders thuiszitten. Ze krijgen hier kleinschalig les en kunnen als ze daar aan toe zijn gaandeweg lessen in de reguliere klaslokalen gaan volgen.

Met al deze concepten wordt echter niet iedereen bereikt. ,,Voor sommige leerlingen is de drempel heel groot om het huis uit te gaan en naar school te gaan. Daarom kwam ik met het idee om het onderwijs maar thuis te brengen. In de bus voor huis op de stoep, in een veilige en vertrouwde omgeving. Via het raampje kunnen ze hun ouders bijvoorbeeld nog zien.

Als je dan mobiel onderwijs geeft is er maar één bus geschikt: een Amerikaanse schoolbus. Ik ben hiervoor ook geïnspireerd door de zogenaamde Schoolies. Dat zijn schoolbussen die in Amerika worden omgebouwd tot campers.”

Elvis

Zwarts kocht de bus van een touringcarbedrijf. ,,Vanwege de coronacrisis had het bedrijf geen werk meer en verkocht zijn bussen.” De verbouwing van de bus tot minilokaal vind plaats in de voormalige Sluis Machinefabriek aan de Tussendiepen.

De uit 1962 stammende fabriek wordt tegenwoordig gebruikt als een soort culturele broedplaats. Naast Zwarts is het atelier van kunstenaar Jan Ketelaar, bekend van het beeld ‘Wachten op hoog water’ op de dijk bij Holwerd. Aan de andere kant van de bus wordt een Tiny House van tweedehands materiaal gebouwd.

,,Dit is een prachtige plek. Je zou hier met de leerlingen naartoe kunnen rijden, zodat ze kennis kunnen maken met bijvoorbeeld het bouwen van een Tiny House of de kunst van Jan Ketelaar.”

De bus komt zelf uit 1996. ,,Bij de verbouwing vond ik nog een rijbewijs van één van de chauffeurs waaruit blijkt dat de bus in Mississippi reed.” De chauffeur kwam uit Tupelo, de geboorteplaats van Elvis Presly.

Zelfredzaamheid

De bus is elf meter lang en verdeeld in twee stukken. Voorin staan twee tafeltjes met aan weerszijden zitplaatsen en achterin staat een grote rondzit. ,,Ik begin voorin één op één met de leerling, en als die het ziet zitten, krijgt hij of zij hier les met iemand anders. Zo kan de groep gaandeweg worden uitgebreid.”

Zwarts zette ook een keukenblok in de bus. ,,De leerlingen moeten ook leren zichzelf te redden, live skills. Ze kunnen hier leren zelf te koken.” Hier past ook de naam van zijn concept bij, ‘onderwegwijzer’. ,,Het gaat erom dat je in beweging komt en weer stappen vooruit zet in je leven.”

Hij ziet zichzelf vooral als coach. ,,Ik kan wel breuken uitleggen, maar daar haal ik niet zoveel voldoening uit. Het gaat mij erom dat iemand weer in gang wordt gezet om te ontdekken wat hij of zij wil. Dat ze van hun zolderkamertje komen en weer vertrouwd raken met het onderwijs.”

Kosten

De bekostiging van het project is nog een hele uitzoekerij. ,,De school waar een leerling staat ingeschreven is verplicht onderwijs aan te bieden. Zij zouden mij kunnen inhuren voor bepaalde leerlingen, maar sommige scholen geven aan dat ze zelf een pakket hebben en anderen zien dit als zorg in plaats van onderwijs. Zorginstanties zien dit dan weer als onderwijs.

Het gaat er echter niet om in welk hokje het past, maar om hoe we de kinderen kunnen helpen op een manier die bij hen past.”

Zwarts begint na de zomervakantie met vier leerlingen. Zij zijn via de samenwerkingsverbanden voor passend onderwijs in Fryslân doorverwezen naar Zwarts.

,,De praktijk moet uitwijzen hoeveel kinderen hier les kunnen krijgen en of een aantal tegelijk les kunnen krijgen, maar dat hangt ook af van wat zij nodig hebben. Ik denk dat ik hiermee een bepaalde groep leerlingen weer op weg kan helpen.”