Bergingswerkers en wrakduikers gaan 800 ton vuil uit de Noordzee ophalen bij CleanUpXL. Die actie startte vrijdag in Harlingen met vijftig ton touw en roest

Met de campagne CleanUpXL willen milieuorganisaties 800 ton afval van de Noordzee- en Waddenzeebodem ophalen. „Er liggen hele klossen oude zeekabels op de bodem. Ik snap niet dat dat niet wordt opgeruimd.”

Bergingswerkers Walter Bakker (links) en André Borsch bij een bult Noordzeeafval in de Nieuwe Vissershaven in Harlingen.

Bergingswerkers Walter Bakker (links) en André Borsch bij een bult Noordzeeafval in de Nieuwe Vissershaven in Harlingen. Foto: niels de vries

„Dit is zo’n vijftig à zestig ton bij elkaar”, schat Walter Bakker van de Terschellinger bergingskotter Friendship, die ligt aangemeerd in de Nieuwe Vissershaven in Harlingen. Op de kade bij bergingsbedrijf BDS ligt een stinkend allegaartje van touw en roest dat door Bakker in drie dagen tijd van de Noordzeebodem is opgehaald. „Goeie score, hoor”, zegt directeur Lutz Jacobi van de Waddenvereniging tevreden.

Vrijdagmiddag werd in de loods van BDS het samenwerkingsproject CleanUpXL gelanceerd. In de komende drie jaar willen de Waddenvereniging en Stichting De Noordzee 800.000 kilo aan afval in de Noordzee en de Waddenzee gaan lokaliseren, opruimen en hergebruiken. De twee milieuorganisaties werken daarvoor samen met de ervaren bergingswerkers van Friendship en BDS, en de wrakduikers van Stichting Duik de Noordzee Schoon.

‘Wy kletse dr yn!’

Die 800 ton is eigenlijk een rekensom van Rijkswaterstaat van wat er vermoedelijk nog aan afval op de zeebodem ligt van de MSC Zoe. Dat containerschip verloor in de januaristorm van 2019 maar liefst 342 containers op zee. Afgelopen week werd het laatste containerdeel opgeruimd uit het Waddengebied, van zandplaat Het Rif bij Schiermonnikoog. Daarmee is de officiële bergingsoperatie afgerond, ook al zijn er nog 43 containers niet getraceerd.

„Wy tochten doe: hallo, dat litte wy net samar lizze”, zegt Jacobi. „Wy kletse d’r gewoan yn!” Dit weekend gaan in het kader van het project de wrakduikers van Duik de Noordzee Schoon op een negendaagse expeditie om verder te gaan met het opduiken van containerafval van MSC Zoe.

Met CleanUpXL moet zoveel mogelijk vuil van de Noordzeebodem worden opgevist, of het nu van MSC Zoe afkomstig is of niet. „Er liggen bijvoorbeeld hele klossen oude zeekabels op de bodem”, weet Bakker. „Die zijn zo uit de grond getrokken en weggegooid. Ik snap niet dat dat niet wordt opgeruimd. Dat moet de overheid doen, die is volgens mij de eigenaar.”

Ingenieuze ruilmethode

Bakker was zes maanden lang betrokken bij de bergingsoperatie van MSC Zoe. „We mochten alleen vuil opruimen dat aan MSC Zoe was gerelateerd, maar hebben de plekken genoteerd waar ook andere rommel is blijven liggen. Rotzooi uit containers, maar ook visnetten, oude ankers, boeistenen. Die plekken gaan we nu aanpakken, we hebben een hele lijst.”

Wat Bakker met zijn bergingsschip Friendship opvist, wordt naar BDS in Harlingen gebracht. „Alles wat hier binnenkomt, trekken we uit elkaar en bieden we aan bij een recyclebedrijf”, zegt directeur André Borsch van BDS. En om de bergingswerkzaamheden naast duurzaam ook CO2-neutraal te maken, heeft de Friese Milieu Federatie een ingenieuze ruilmethode bedacht. De uitstoot van het bergingsschip wordt gecompenseerd door het grondwaterpeil op landbouwgrond in veenweidegebied te verhogen – en dus daar de CO2-uitstoot te verminderen.

Twee miljoen euro

Met het project CleanUpXL is zo’n twee miljoen euro gemoeid, deels afkomstig van de Nationale Postcode Loterij. Er is een campagnewebsite gelanceerd, ontworpen door het Leeuwarder webbureau Staat van Creatie, en er zullen opruimacties voor vrijwilligers worden georganiseerd.

In een vergelijkbaar opruimproject, Fishing for Litter, nemen Nederlandse vissers het zwerfvuil in hun netten mee naar de wal. Vorig jaar werd hiermee 644 ton afval uit de zeeën gehaald. „Wy soene wol mei de fiskers oparbeidzje wolle” zegt Jacobi desgevraagd. „Miskien kinne wy it wol by elkoar bringe, mar foarridich binne it twa ferskillende projekten.”