Bewaarder praat vooral veel met gedetineerde

De gevangenis in Leeuwarden was nog nooit zo afgesloten. Gevangenisbewaarder Johan vertelt over hoe corona het gevangenisleven verandert, en hoe hij en zijn collega’s daarmee omgaan.

De penitentiaire inrichting Leeuwarden is nog hermetischer gesloten sinds de coronamaatregelen.

De penitentiaire inrichting Leeuwarden is nog hermetischer gesloten sinds de coronamaatregelen. Foto: René Hut

De muren van de penitentiaire inrichting (PI) lijken hoger te zijn sinds de uitbraak van het virus. Johan (die om veiligheidsredenen niet met achternaam en foto in de krant wil) en zijn collega’s zijn momenteel vrijwel de enige mensen die de PI in Leeuwarden in en uit kunnen. Bezoek is al maanden stilgelegd en de instroom van nieuwe gedetineerden is bijna opgedroogd.

Om de kans op besmetting binnen de PI te verkleinen zijn ingrijpende maatregelen genomen, vertelt Johan. ,,Veel zaken gaan of gingen niet door, zoals de tandarts, de bieb, de kapper en de fysio.”

Ook wordt er in kleinere groepen gelucht, worden cellen niet meer met twee personen bemand, en wordt minder arbeid verricht dan voorheen.

Lichtknopjes

Het personeel is gebonden aan strenge hygiënevoorschriften. ,,Want als het virus binnenkomt, komt het via het personeel. We wassen vaak de handen en alles wat we aanraken wordt drie keer per dag schoongemaakt. Zelfs de lichtknopjes. Eigenlijk is het hier nog nooit zo schoon geweest.”

Tot nu toe hielp dat, want het virus werd buiten de deur gehouden. ,,We hebben wel een paar keer vermoedens van besmetting gehad. Dan werd die persoon geïsoleerd in zijn cel en werd drie keer per dag de temperatuur opgemeten.”

Vooral het uitblijven van bezoek is een gemis voor de gedetineerden. ,,De jongens die hier zitten hebben het al best zwaar. En alles wordt beperkt.”

Volgens Johan leiden alle maatregelen in de gevangenis vooral tot een gelaten sfeer. ,,We moeten hier toch met zijn allen doorheen. Het verhoogt het wij-gevoel ook.”

Dat neemt niet weg dat er weleens onbegrip is. ,,Sommigen hebben het gevoel dat het van hen wordt afgepakt.”

Vooral in het begin was er wat onrust. ,,Men zag ook kansen, bijvoorbeeld om de voorlopige hechtenis te schorsen. Het aantal schorsingsverzoeken liep sterk op, wat ook bij het Openbaar Ministerie en de advocatuur tot drukte leidden. De meeste van die verzoeken zijn afgewezen.”

Vitaal werk: Het warme onthaal ontbreekt in de kinderopvang

Handen wassen vóór het eten, erna, vóór het buitenspelen en erna, deurkrukken tussentijds schoonmaken, en ouders zo veel mogelijk buiten houden: er zijn veel regeltjes bij gekomen sinds de corona-uitbraak. En met kinderen van nul tot tien jaar die zich niet altijd bewust zijn van risico's is dat nog een hele kluif.

Tot een stijging van incidenten leidde de onvrede nog niet. ,,Er is weleens frustratie. En ze kunnen nergens met hun woede naartoe; die moeten ze ergens op botvieren. Maar het aantal incidenten is niet meer dan anders. Het loopt allemaal best goed.”

Om de sfeer toch draaglijk te maken heeft de gevangenis meerdere middelen ingezet. ,,We proberen bijvoorbeeld zo veel mogelijk recreatie te regelen. Sporten is een uitlaatklep, dus dat proberen we zo veel mogelijk te faciliteren. En we hebben nu een gedichtenwedstrijd van de geestelijke verzorging. Dat geeft ook afleiding. Verder worden wat films gedraaid op het interne televisienet, en met Koningsdag kreeg iedereen een tompouce.”

,,Het bezoek werd op 14 maart al stilgelegd”, vervolgt Johan. ,,Ter compensatie hebben ze nu contact via tablets. Als ze dan met de familie thuis kunnen skypen merk je dat ze daarna rustiger worden. Dat geeft kracht en energie om door te gaan. Het zou mooi zijn als we dit langer kunnen houden, bijvoorbeeld voor mensen van wie de familie in het buitenland woont.”

Ook het digitaal bijwonen van zittingen in de rechtbank lijkt steeds beter te werken. ,,Maar we zitten in de opstartfase, dus we lopen nog wel tegen dingen aan. Als bijvoorbeeld een zaak uitloopt, moet je de gedetineerde langer klaar hebben zitten. Dan loopt de hele trein vertraging op. Aan de andere kant scheelt het ook tijd, want de gedetineerde hoeft nu niet meer verplaatst te worden naar de rechtbank.”

Samenwerking

Maar omwille van de sfeer praten de bewaarders vooral veel met de gedetineerden. ,,We moeten investeren in samenwerking, in begrip en empathisch vermogen. De gedetineerden moeten niet een vertekend beeld krijgen. De samenleving is ook aan strenge regels gebonden, niet alleen zij.”

De strenge maatregelen zijn noodzakelijk, want als het virus binnen is, is het moeilijk om het in te dammen in de populatie. ,,Dan moet misschien wel een hele vleugel in quarantaine. Dan is het brood voor de deur zetten en klaar.”

Her en der is de gevangenis ook iets makkelijker voor gedetineerden. ,,Het blijft maatwerk. Als ik het nut inzie om van een regel af te stappen doe ik dat. Bijvoorbeeld om iemand langer te laten bellen als dat echt nodig is.”

Het aantal incidenten is niet meer dan anders. Het loopt allemaal best goed

Fysiek contact vermijden is niet altijd mogelijk voor het personeel, bijvoorbeeld bij geweldsincidenten. ,,Wat moet, dat moet. Dan zijn we er gewoon. Zo kort en zo veilig mogelijk, om de schade voor iedereen te beperken. Maar we proberen vooral het gesprek aan te gaan en tot andere gedachten te brengen.”

De medewerkers werken ondanks alles stug door. ,,Ik zie bij de collega’s veel veerkracht en de werkdruk valt mee. Er is ook niet meer verzuim dan anders. Er heerst een Friese mentaliteit van: we klaren het klusje wel.”

U kunt ons helpen de journalistieke onafhankelijkheid in Fryslân te waarborgen. Klik hier om een bijdrage te leveren.

Op de hoogte blijven van de laatste ontwikkelingen over het coronavirus? Meld u aan voor onze dagelijkse nieuwsbrief