Dag van de Elfstedentocht: ‘Je kunt vooruit blijven kijken, maar dat helpt niks’

„Ik ben zo benieuwd naar alle verhalen”, zegt Lodewijk Zwierstra (84) uit Leeuwarden enthousiast. Vijf keer reed hij de Elfstedentocht. Gisteren stond hij met een hele horde mensen popelend voor de gehoorzaal in het Scheepsvaartmuseum in Sneek, waar de eerste Elfstedentochtdag werd gehouden. Benieuwd is hij naar bijvoorbeeld Reinier Paping, die de barre Elfstedentocht van 1963 op zijn naam wist te zetten. Maar ook hoort hij graag het verhaal van zeiler, kunstenaar en Elfstedentochtrijder Anne Tjerkstra.

Schilder Anne Tjerkstra en oud-Elfstedentochwinnaar Rienier Paping bij de ‘11 stedenkruisjes’.

Schilder Anne Tjerkstra en oud-Elfstedentochwinnaar Rienier Paping bij de ‘11 stedenkruisjes’. Foto: Simon Bleeker

De tochten die hij zelf reed kan Zwierstra zich nog goed herinneren. De tocht van 1997 was zijn zwaarste. „Op een gegeven moment raakte ik erg vermoeid. Het hoofd wilde nog wel, maar de benen niet meer. Het bleek dat ik gewoon veel te weinig had gegeten. Toen ik mijn maag weer vol had, heb ik ’m uitgereden.” Nog elke dinsdag staat hij op het ijs. „Om fit te blijven, want je weet maar nooit!”

Op het netvlies

De Elfstedentochtdag is een initiatief van sporthistoricus Jurryt van de Vooren, die het idee opperde tijdens de goedbekeken filmmarathon van de Elfstedentocht vorig jaar februari in Tresoar. 15 januari is daarbij met opzet uitgekozen: in 1909 was dat de oprichtingsdag van Vereniging De Friesche Elfsteden.

Als je na het startschot richting het ijs rent, dan voel je je Fries!

De Elfstedentochtdag begint met Reinier Paping. „Als we aan de Elfstedentocht denken, dan is er één beeld dat bij ons allemaal op het netvlies staat”, begint Sippie Tigchelaar die de dag begeleid. Het verkleumde gezicht van Paping wordt in zwart-wit geprojecteerd. Hij won de tocht die tot de zwaarste ooit werd bestempeld, die van 1963. „Ik ben vereerd dat ik hier nog mag staan”, zegt Paping na een luid applaus. „Over een maandje word ik 89 jaar, maar ik kan nog van alles over Elfstedentochten vertellen.”

Elfstedentocht

Anne Tjerkstra loopt naar hem toe. „Het is een hele eer dat ik u voor de eerste keer een hand mag geven”, zegt hij. In de IJszaal van het Scheepvaartmusum is een presentatie van 24 schaatsportretten te zien die Tsjerkstra heeft gemaakt van mannen en vrouwen die een Elfstedentocht hebben gewonnen. „Ik heb een Elfstedenkruisje twintig keer uitvergroot en daar de portretten opgemaakt”, vertelt hij.

Vandaag wordt in het Fries Scheepvaartmuseum in Sneek de Dag van de Elfstedentocht georganiseerd. Er zijn archiefbeelden, lezingen en een presentatie van portretten die kunstenaar Anne Tjerkstra maakte van 24 winnaars https://t.co/7zlhncvSTl

— Friesch Dagblad (@frieschdagblad) January 15, 2020

Driemaal reed hij de Elfstedentocht zelf. Vol bezieling denkt hij eraan terug. „Als je na het startschot richting het ijs rent, dan voel je je Fries!” Buiten de officiële Elfstedentochten om, schaatste Tjerkstra ook meerdere keren langs de elf steden met onder andere Klaas Visser en Johannes Osinga. Het ijs was volgens velen nog niet stevig genoeg en dit soort ‘illegale tochten’ werden dan ook niet door iedereen gewaardeerd.

Nog altijd kijkt Tjerkstra veertien dagen vooruit in het weerbericht. Dat de flinke vorst ook dit jaar niet wil komen ziet hij ook. ,,Je kunt vooruit blijven kijken, maar dat helpt niks”, zegt hij.

Eerste vrouwelijke winnaar

Historicus Marnix Koolhaas vertelt over de Elfstedentocht van 1947. De meest chaotische Elfstedentocht ooit. Veel deelnemers zouden vals hebben gespeeld door bijvoorbeeld een stukje op een handkar of fiets af te leggen. Ook werden velen beschuldigd van ‘opgelegd rijden’. Hierbij legt een schaatser zijn hand op de arm van een voorganger. Achteraf was het moeilijk uit te vinden wie daar daadwerkelijk schuldig aan was, en zo begon een bijna eindeloze periode moddergooien. ,,Het zorgde er soms voor dat bepaalde mensen nooit meer met elkaar wilden praten”, vertelt Koolhaas.

Dan komt Lenie van der Hoorn aan het woord is; zij is de winnares van de tocht van 1985. Dat jaar mochten vrouwen voor het eerst officieel deelnemen. Samen met Tineke Dijkshoorn (winnares 1986) en Klasina Seinstra (winnares 1997) vertelt ze over haar ervaringen. Al vanaf jongs af is ze sportief, tot onvrede van haar vader die dit niet vrouwelijk vond.

Toch heeft ze de kracht die ervoor nodig was om de Elfstedentocht te winnen gedeeltelijk van haar vader. Hard werken moest ze als meisje al. „Mijn vader zei altijd: we hebben niks aan mensen die ’t zo zat zijn.”

Bij de zestiende Elfstedentocht moeten schaatsers hesjes dragen, om zwartrijden tegen te gaan. De tocht wordt duurzamer, bleek op de algemene ledenvergadering van vereniging De Friesche Elf Steden @rayonhoofden https://t.co/cc4hhAyKmk

— Friesch Dagblad (@frieschdagblad) December 16, 2019

Nieuws

menu