André Boers vertelt bij de voormalige synagoge in de Sacramentsstraat over het Joodse leven in Leeuwarden voor de oorlog.

De Tweede Wereldoorlog mag volgens André Boers nooit een gewone bladzijde in het geschiedenisboek worden

André Boers vertelt bij de voormalige synagoge in de Sacramentsstraat over het Joodse leven in Leeuwarden voor de oorlog. Foto: Auke Zeldenrust

André Boers, zoon van Barend en Mimi Boers van De Joodse Bruiloft, kwam speciaal voor de herdenking uit Israël over naar Leeuwarden. Hij leidde jongeren rond in de Joodse buurt. ,,Dat is essentieel.”

Dat zijn ouders de oorlog overleefden was, zoals bij alle Joodse overlevers van de oorlog, een wonder. ,,Anders was ik er helemaal niet geweest”, zegt André Boers (72), die voor Dodenherdenking en Bevrijdingsdag vanuit Israël is overgekomen naar Leeuwarden.

Op 18 juli 1942, kort na de invoering van de verplichte Jodenster en het begin van de razzia’s in Amsterdam, vluchtten Barend en Mimi Boers-Dwinger via België, Frankrijk en Spanje naar Jamaica, waarna ze zich beiden inzetten voor het verzet. Mimi werkte voor het Nederlandse ministerie van Oorlog in Londen en Barend sloot zich aan bij de Prinses Irenebrigade en nam deel aan de bevrijding van Normandië en Zuid-Nederland.

Unieke beelden

Ze waren een jaar voor de oorlog in Leeuwarden getrouwd. Na het overlijden van Mimi in 2007 vonden Boers en zijn zussen een koffer met bescheiden uit die tijd. Er zat ook een 8 mm-film in van hun huwelijksdag: unieke bewegende beelden van de Leeuwarder Joodse gemeenschap. In 2017 droeg de familie de film over aan het Fries Filmarchief. Journalist Auke Zeldenrust schreef er een boek en een theatervoorstelling over. Boers: ,,Er staan 150 gasten op die film. Vele Leeuwarders, de opperrabbijn, de voorzangers. Drie, vier jaar later was bijna niemand meer in leven.”

Ik kom van beide kanten uit een zeer oud Fries geslacht. Mijn moeders familie gaat terug tot de zestiende eeuw in Leeuwarden

De ontdekking van de film zorgde ervoor dat Boers, die 53 jaar geleden naar Israël verhuisde, weer meer een band met Fryslân kreeg. ,,Ik kom van beide kanten uit een zeer oud Fries geslacht. Mijn moeders familie gaat terug tot de zestiende eeuw in Leeuwarden.”

Lees ook: Arno Brok pleit voor bewustzijn bij aansteken bevrijdingsvuur, want vrijheid is meer dan een open terras

Op 4 mei maakte hij een stadswandeling met elf leerlingen uit de vijfde klas van Christelijk Gymnasium Beyers Naudé door de voormalige Joodse buurt van Leeuwarden. ,,Ik heb verteld over het Joodse leven van voor en tijdens de oorlog. Het is van essentieel belang dat we die geschiedenis blijven vertellen, en wat het betekent als een bevolkingsgroep uitgezonderd en gedeporteerd wordt. In de oorlog ging dat om Joden, Roma, Sinti, homoseksuelen, communisten. Maar vandaag de dag zijn er ook fobieën voor minderheden.”

Vervaagde geschiedenis

Met burgemeester Sybrand Buma, commissaris van de Koning Arno Brok en diverse comités besprak hij gisteren de mogelijkheden om deze educatie verder vorm te geven. ,,Je moet het blijven betrekken op het tegenwoordige. Als je dat niet doet, vrees ik dat de jeugd tegen de gebeurtenissen van tachtig jaar geleden gaat aankijken zoals we naar de Tachtig jarige Oorlog kijken. Dan wordt het vervaagde geschiedenis, een bladzijde in een geschiedenisboek.”

Lees ook: Teruglezen: De toespraak waarmee André van Duin diepe indruk maakte tijdens Dodenherdenking op de Dam

Thuis spraken zijn ouders nooit over de oorlog. ,,Wij zijn opgegroeid in de schaduw van de oorlog, en in de schaduw kun je de dingen niet goed zien. De grootste groep overlevers sprak er nooit over. De confrontatie met al die dode ouders, broers, zussen, neven, nichten, grootouders was te pijnlijk. Wij van de tweede generatie groeiden vrijwel allemaal op met geen of heel weinig grootouders en ooms en tantes. Nu zijn al die families op natuurlijke wijze weer uitgegroeid. Ondanks alle wonden en littekens is toch maar duidelijk dat de nazi’s uiteindelijk niet geslaagd zijn in wat ze wilden: de uitroeiing van een volk.”

Ze moesten een nieuw leven opbouwen. Van de grond af aan opnieuw beginnen. Als je terugkijkt kun je niet opbouwen

Een andere reden waarom er nooit over gesproken werd, is dat de tijd en energie beter positief ingezet kon worden. ,,Ze moesten een nieuw leven opbouwen. Van de grond af aan opnieuw beginnen. Als je terugkijkt kun je niet opbouwen.”

Bruggen bouwen

Boers heeft van dichtbij gekeken naar – en meegewerkt aan – de opbouw van de staat Israël. Vanuit zijn woonplaats Zichron Ya’akov, aan de kust tussen Tel Aviv en Haifa, houdt hij zich bezig met fundraising voor en coaching van Palestijnse en Israëlische start-upbedrijven in de technologiesector. ,,Bruggen bouwen via de economische route. Ik heb altijd geleerd: pecunia non olet, geld stinkt niet. Als een ondernemer geld voor zijn bedrijf kan krijgen, maakt het niet uit waar het vandaan komt. Het zijn de politici die het verpesten.”

De vrijheid van meningsuiting heeft wel een grens: waar de vrijheid van de ander beperkt wordt, waar jouw mening publiekelijk kwetsend wordt

Vandaar dat hij spreekt van ,,een dubbele Bevrijdingsdag.” Benyamin Netanyahu maakte op 5 mei om 00.00 uur bekend dat hij de handdoek in de ring gooit, omdat hij het niet voor elkaar krijgt een meerderheidsregering te vormen. ,,Het is geen enkele oppositieleider gelukt om hem uit het zadel te wippen en nu heeft hij zichzelf te gronde gericht. Hij is hét voorbeeld van beloftes niet nakomen en uiteindelijk niet meer geloofd worden. Nu moet er een regering van nationale eenheid komen. Wéér nieuwe verkiezingen lossen niks op.”

Lees ook: Christiaan Boers was commandant van de stelling Kornwerderzand en stond tot aan zijn dood voor principes

Het is een groot goed dat je je politieke mening gewoon mag uiten en in de krant kunt laten zetten, meent Boers. ,,Maar de vrijheid van meningsuiting heeft wel een grens: waar de vrijheid van de ander beperkt wordt, waar jouw mening publiekelijk kwetsend wordt.”