Dit artikel is vandaag gratis

De fiets won het uiteindelijk van de tram tussen Joure en Heerenveen, het oude tramtraject is nu een druk fietspad | Het spoor terug

Het oude stationsgebouw in Joure. Foto: Geert Veldstra

Verslaggever Geert Veldstra gaat met de fiets en te voet langs de oude tramlijn tussen Lemmer en Groningen. Wat is er nog van het oude spoor te zien en is hier ruimte voor de Lelylijn?

Toen de eerste tramlijnen in Fryslân eind negentiende eeuw werden aangelegd, had lang nog niet iedereen een fiets. Goede fietspaden waren er ook nog niet veel. De tram was een uitkomst voor sneller vervoer en werd vooral door welgestelden gebruikt. Maar met dertien kilometer per uur ging die ook weer niet zo hard.

Het is dan niet verwonderlijk dat de tram gaandeweg meer concurrentie van de fiets kreeg. Als je een beetje doortrapte kon je hem zo inhalen, ook nadat de snelheid in de jaren 1910 werd verhoogd naar twintig kilometer per uur. De overwinning van de fiets op de tram is mooi terug te zien tussen Joure en Heerenveen waar het oude tramtraject een druk fietspad is geworden.

Start bij oude stationsgebouw

Ik begin dit traject bij het oude stationsgebouw aan de Uilke Boonstralaan in Joure. Schuin tegenover het oude station staat nog het oude stationskoffiehuis met logement dat sinds enige jaren weer een overnachtingsfunctie heeft in de vorm van een bêd en brochje. Het spoor tussen Joure en Heerenveen werd in 1882 aangelegd en maakte onderdeel uit van het langere traject tussen Harlingen en Drachten. Nadat in 1901 het spoor naar Lemmer werd geopend werd Joure een kruispunt van verschillende lijnen en gezien de snelheid van de tram was het fijn om bij het overstappen de mogelijkheid te hebben om in de buurt te overnachten.

Het stationsgebouw werd na het verdwijnen van de tram omgedoopt tot ‘Beukerstasjon’ en deed jarenlang dienst als kleuterschool. In 1980 werd het een huisartsenpraktijk en sinds een paar jaar doet het pand alleen nog dienst als woning voor de gepensioneerde dokter.

Vanaf het station ging het spoor dwars door de Stationsstraat langs drie huizenblokken. Aan het einde van de straat staat nog een vierde huizenblok dat iets naar links is geplaatst, het spoor liep hier namelijk precies tussen de eerste drie en dit laatste blok door. Nu is dit stukje van het traject afgeschermd met een hekwerk. Erachter staat een telecomgebouw dat in de jaren tachtig is neergezet.

Na de Stationsstraat stak de tram het Jonkersboskje over. Het spoor liep dwars over het terrein waar in 1970 een postkantoor werd gebouwd om bij de Merk een bocht naar rechts te maken en via de Geert Knolweg door te lopen naar Haskerhorne.

Rotonde A7 en A6, en tien keer snellere auto’s

Van die aansluiting op de Jousterweg in Haskerhorne is niets meer te zien. De infrastructuur werd eind jaren zeventig over de kop gehaald voor de aanleg van de grote rotonde die de A7 en de A6 met elkaar moest verbinden. Ruim honderd jaar na de aanleg van het tramspoor reden hier auto’s die tien keer zo snel mochten rijden dan de tram aanvankelijk.

Ik steek nu het viaduct over dat in 2017 werd aangelegd toen het knooppunt werd vernieuwd en de rotonde verdween. Aan de rechterzijde ligt hier nog een doodlopend stukje Jousterweg dat eindigt bij de A7. Hier liep ooit het tramspoor naast.

Al gauw kom ik daarna op het fietspad dat op het spoortraject werd aangelegd en bijna zes kilometer rechtdoor loopt, tot aan het huidige treinspoor in Heerenveen. Net als de vele scholieren die ik onderweg tegenkom, heb ik dit pad in mijn middelbareschooltijd vaak afgelegd.

Yn ’e Haske hinget in baarch yn ’e beam

Volgens de overlevering ontstond het Friese volksliedje ‘Yn ’e Haske hinget in baarch yn ’e beam’ in de tram. Het verhaal wil dat de tramreizigers dit lied spontaan begonnen te zingen toen ze vanuit de coupé zagen hoe de slager van Oudehaske een varken liet uitlekken. Dat deed hij door het dier in een appelboom te hangen. Zodoende is er ook een varkenskop verschenen in het wapen van Oudehaske, heet het dorpskrantje De Baerch en wordt er tijdens de dorpsfeesten een varken van papier-maché gehangen op het plein voor de kerk.

In Oudehaske valt op hoe dicht de tram langs de huizen in de dorpskern liep. Vanuit veiligheidsoverwegingen drong de gemeente Haskerland er in de jaren zestig dan ook op aan om de tramverbinding op te doeken. In die tijd reed de tram al een stukje harder, zo’n vijftig kilometer per uur.

De Nederlandse Spoorwegen, die de lijn in 1947 van de Nederlandsche Tram Maatschappij (NTM) overnam, had hier wel oren naar. De NS had al miljoenen gestoken in aanpassingen van het spoor voor goederenvervoer, maar medio jaren zestig bleek dat er nog een paar miljoen bij moest komen vanwege de vervanging van de trambrug bij Follega.

Kolen per tram vervoerd

Lemsterland wilde de tram wel behouden. Diverse bedrijven maakten hier namelijk gebruik van voor het vervoer van onder meer bouwmaterialen en brandstoffen, vooral kolen. Aangezien er toen nog geen snelweg was, zouden vrachtwagens over smalle wegen moeten in bijvoorbeeld de beboste omgeving van Sint Nicolaasga. Dat zagen de betreffende bedrijven niet zitten. Zij wilden eerst een goede wegverbinding voordat de tram werd opgeheven. Zo ging het niet. De tram verdween al in 1968 en pas ruim een decennium later was die snelle wegverbinding er eindelijk.

De Zuiderzeelijn

In 1968 werd in Heerenveen de stichting Zuiderzeelijn opgericht met het doel een snelle spoorlijn tussen Amsterdam en Groningen aan te leggen, met op het traject stations in Emmeloord, Heerenveen en Drachten.

Sindsdien is dat meerdere keren aan de orde geweest, en weer op de lange baan geschoven. Waar het traject precies moest lopen, bleef onduidelijk. Er werd onder meer voorgesteld om het spoor langs de A6 en de A7 aan te leggen.

In principe is er naast de A7 tussen Joure en Heerenveen wel ruimte, al zal het een hele operatie zijn het traject aan te leggen. Zo zijn er diverse viaducten over de A7, en is de inpassing van het spoor in Heerenveen een opgave. Er wordt ook wel gedacht aan een traject tussen Emmeloord en Heerenveen via Munnekeburen, maar dan zou de trein tussen de natuurgebieden De Rottige Meente en het Brandemeer lopen. Het oude tramtraject is in ieder geval te gevaarlijk en al jaren in gebruik als fietspad.

Het Friesch Dagblad volgt voor deze serie is zes etappes de restanten van de oude tramroute tussen Lemmer en Groningen

Nieuws

Meest gelezen