De sigarenlucht van De Rookende Moor stonk naar slavernij

Tabaksfabriek De Rookende Moor van de familie Taconis in Heerenveen kon tot bloei komen dankzij slavenarbeid op de plantages in de VS. Op het bedrijfsvignet prijkt een zwarte man met indianentooi.

De familie Taconis groeide snel uit tot een succesvolle ondernemer in de regio. In 1905 gaf Johannes Hendrik Taconis (1863–1949), de kleinzoon van de oprichter, opdracht tot de bouw van deze riante villa Blau hûs nabij het chique Oranjewoud.

De familie Taconis groeide snel uit tot een succesvolle ondernemer in de regio. In 1905 gaf Johannes Hendrik Taconis (1863–1949), de kleinzoon van de oprichter, opdracht tot de bouw van deze riante villa Blau hûs nabij het chique Oranjewoud. Foto: Niels de Vries

Aan de Koningin Wilhelminaweg 1 in Heerenveen treffen we een pand dat ons op het spoor brengt van een van de meest welvarende Friese ondernemers rond 1900, de familie Taconis. De tabakskerver Siemon Hendrik Taconis (1795–1871) begon in 1818 met de productie van diverse soorten rook- en snuiftabak in de tabaksfabriek Het gekroonde tabaksvat, enkele jaren later omgedoopt tot De Rookende Moor.

Het bedrijf met winkel aan de Dracht in Heerenveen was succesvol en breidde zich uit naar Leeuwarden, waar de zoon van de oprichter, Hendrik Taconis in 1860 een tweede vestiging, De Oldehove, onder zijn hoede nam. De firma produceerde merken zoals Taconis Friesche Heerenbaai Tabak en Maja Pijptabak.

Blau hûs

De familie Taconis groeide snel uit tot een succesvolle ondernemersfamilie in de regio. In 1905 gaf Johannes Hendrik Taconis (1863–1949), de kleinzoon van de oprichter, opdracht tot de bouw van een riante villa Blau hûs nabij het chique Oranjewoud. In de naaste omgeving vergaarde de familie ook veel land, getuige het ‘Taconisbosk’, gelegen aan de rand van Heerenveen, waar men nu terecht kan voor een mooie wandeling.

Tussen 1938 en 1944 werden de tabaksfabrieken van Taconis in Heerenveen en Leeuwarden overgenomen door de firma Douwe Egberts, die naast koffie en thee ook tabak fabriceerde en zich vanuit Joure heeft ontwikkeld tot een ondernemer van wereldformaat.

Tabaksplantages

De firma Taconis & Zn. kon tot bloei komen dankzij de slavenarbeid en later onderbetaalde arbeid van Afro-Amerikanen op de tabaksplantage in de Verenigde Staten zoals in Virginia, Georgia of Kentucky. Daar kwamen de meeste tabaksbladeren vandaan en met een verwijzing naar die herkomst werden de bewerkte producten ook aangeprezen.

Het vignet van De Rookende Moor laat zien hoe – in de beeldtaal sinds het begin van de negentiende eeuw – voorstellingen van de oorspronkelijke bewoners met indianentooien vermengd raakten met de voorstellingen van slaafgemaakten uit Afrika (die Moren werden genoemd). Dat bleef zo tot ver in de twintigste eeuw, getuige het reclamemateriaal waarmee Douwe Egberts haar producten op de markt bracht.

Barbara Henkes is historicus aan de Rijksuniversiteit Groningen en auteur van het onlangs verschenen boek Sporen van het slavernijverleden in Fryslân. Emma de Waard studeert geschiedenis aan de RuG. In een serie artikelen besteedt het Friesch Dagblad wekelijks aandacht aan kolonialisme en slavernij in het Friese verleden en wat daar vandaag nog van terug te zien is.