Heb jij een tuin en wil je weten hoe je die in de zomer onderhoudt? De hoveniers van Hof van Arcadia in Opende geven tips

De langste dag staat voor de deur en dat betekent: zomer! In de tuin is dat goed te zien; alles is groen en staat volop in bloei. Tijd om lekker lui van de zon te genieten is er eigenlijk niet. Ook de komende maanden moet er nog van alles in de tuin gebeuren. De hoveniers van zorghoveniersbedrijf Hof van Arcadia in Opende vertellen wat zij in de zomer gaan doen en geven tips.

In zonnige delen van de tuin staan de rozen al volop in bloei.

In zonnige delen van de tuin staan de rozen al volop in bloei. Foto: Ellen Stikkelbroeck

Hoeveel zomers op rij horen we het KNMI en de Waterschappen nu al praten over droogte? Wat voor gezicht de zomer dit jaar zal laten zien, is nu natuurlijk nog niet te zeggen. Feit is wel dat je in de zomermaanden goed op moet letten dat je tuin voldoende water krijgt.

Op Hof van Arcadia in Opende wordt volop aan waterbeheer gedaan. ,,Wij hebben drie bronnen hier op het Hof waarmee we water van zestig meter diepte kunnen halen om de vijvers op peil te houden”, zegt groepsbegeleider Jeroen Jansen. Daarnaast wordt momenteel hard gewerkt aan een waterzuiveringsinstallatie die het rioolwater van het Hof gaat zuiveren, zodat het in de vijver kan uitmonden. ,,We willen zo veel mogelijk water zelf vasthouden voor drogere periodes, voor de oeverplanten en voor - en laten we hopen dat het nooit nodig zal zijn - de brandweer.”

Een waterzuiveringsinstallatie en putten hebben de meeste mensen natuurlijk niet in hun tuin. ,,Bij milieubewuste nieuwbouwprojecten zie je nog wel eens dat er een betonput in de grond zit als waterreservoir om het toilet mee door te spoelen en voor de tuin”, aldus Jeroen. ,,Bij bestaande bouw of in de stad is dat toch lastiger.” In een kleine stadstuin kun je natuurlijk niet heel veel voorraad houden. ,,Maar je kunt wel zo goed mogelijk gebruik maken van hemelwater, door het op te vangen in regentonnen. Die heb je tegenwoordig ook in plat, rechthoekig formaat, voor tegen de muur. Zo past het prima in een kleine tuin.”

Wil je je tuin water gaan geven, dan hebben de hoveniers van het Hof een belangrijke tip: ,,Geef liever één keer in de drie, vier dagen goed water, dus dat de tuin en het gras flink gaan soppen, dan dat je elke dag met je gietertje de tuin in gaat”, zegt groepsbegeleider en onderwijzer Jur Roossien. ,,Geef je elke dag een beetje, dan blijft het water oppervlakkig en verdampt het zomaar in de zon. Laat je de grond echt even soppen, dan komt het water bij de wortels.” Collega Aly Kloosterman knikt instemmend. ,,Anders geef je het onkruid water”, zegt ze.

Onkruid wieden

Over onkruid gesproken: dat schiet momenteel de grond uit. ,,Dat komt door het natte voorjaar”, zegt Aly. Niet dat het daardoor nu des te harder groeit, ,,maar in de stromende regen gaat niemand onkruid staan wieden”. Er is dus simpelweg meer blijven staan. Heb je een paar zonnige, warme dagen dan begint alles te groeien en lijkt het een explosie van onkruid waar bijna niet tegenaan te wieden is. Toch is dat laatste wel wat je de hele zomer lang zult moeten doen: onkruid wieden. Anders verandert je tuin binnen de kortste keren in een wildernis.

In de zomermaanden moet je ook wekelijks het gras maaien, tenzij je een robotmaaier over je gazon laat gaan. Maar dan nog moet je de kantjes zelf bijwerken. Doe je dat niet, dan dijt het gras op een gegeven moment verder uit. De borderranden en de begrenzing naar een terras worden dan steeds onduidelijker. Bovendien: als het gras echt lang wordt, gaat het bloeien. ,,Kijk”, wijst Jeroen. ,,Hier bij de boomwal hebben we wel gemaaid, maar de zijkanten zijn nog niet bijgewerkt. Dit moet zo snel mogelijk weg, anders stuiven de zaden de tuin in en komt er straks overal gras omhoog.” Hij geeft een tikje tegen een lange bloeiende spriet. Er dwarrelen kleine pluisjes naar beneden, die lijken op de pluisjes van een uitgebloeide paardenbloem. ,,Hmm, het stuift al. We zijn al te laat.” Toch zullen ze op korte termijn dit lange gras weghalen, om de verstuiving tot het minimum te beperken.

Waar het nog niet te laat voor is: bloempotten vullen. Planten die de volle grond in gaan moeten liefst vóór de zomer de tuin in, maar dat geldt zeker niet voor potten. ,,Voor plantenpotten is het nú de tijd”, zegt Aly. ,,Mensen zijn altijd bang dat ze te laat zijn, met als gevolg dat ze meestal te vroeg met bloempotten in de weer gaan. Dan moeten ze dus de hele tijd die potten zeulen, want als er weer eens een koude nacht aankomt, moeten ze naar de garage.” Nee, dan is de zomer een beter moment om je plantenpotten te vullen. Uiteraard moet je ze dan wel veelvuldig water geven. ,,In potten droogt alles sneller uit dan in de volle grond.”

Dat je planten liefst vóór de zomer in de volle grond moet poten is trouwens niet een heel dwingende regel. ,,De tuincentra zullen niet blij zijn als wij dat zeggen”, lacht Jur. ,,Laat ik het zo zeggen: nieuwe planten poten kan ook in de zomer, als je maar water geeft. Vaste planten vérpoten, dat is een ander verhaal. Daar moet je nu niet meer aan beginnen.”

Dode takken verwijderen

De zomer is de ideale tijd om dode takken uit heesters te halen. ,,Nu alles in blad zit, zie je goed wat dood is”, aldus Jur. ,,Soms heeft een tak een beschadiging opgelopen waardoor die afsterft. Dat wil niet zeggen dat de hele struik dan dood is. In de zomer kun je dat heel mooi zien.”

Achter in de tuin wijst Aly een voorbeeld aan: tussen het overdadige groen staat een magnolia die alleen in de top nog wat bladeren heeft. ,,Deze is niet dood, maar je ziet dat hij het zwaar heeft. Deze zullen we binnenkort flink moeten terugsnoeien, anders overleeft hij het niet. Hij verbruikt nu te veel kracht om die top groen te houden.” Wanneer hij eenmaal teruggesnoeid is, zal hij van onderop weer gaan uitlopen.

Dat laatste geldt eigenlijk voor alle heesters, al moet je wel goed nadenken wanneer je rigoureus te werk gaat. ,,Een rododendron moet je bijvoorbeeld niet in de zomer gaan terugsnoeien, want die heeft een heel sterke sapstroom. Snoei je ’m nu, dan heb je kans dat hij doodbloedt. Daar kun je dus beter mee wachten tot het najaar.”

Snoeien doet bloeien

Verderop in de tuin is assistent-hovenier Adrie met een groepje assistent-hoveniers in opleiding de haagbeuk aan het snoeien. ,,Waarom doen jullie dat?”, vraagt Jeroen. ,,Snoeien doet bloeien”, antwoordt Adrie. Precies. Wanneer je planten snoeit, stimuleer je ze om nieuw, fris groen aan te maken.

Zo’n haag knippen kan op twee manieren: met de snoeischaar, waarbij je takje voor takje kiest welke je kortwiekt, of met de heggenschaar. De mannen gebruiken nu die laatste. Dat gaat een stuk sneller. ,,Maar dan krijg je wel half doorgeknipte bladeren”, zegt Adrie. Nu kan een haagbeuk daar wel tegen, maar je moet het zeker niet bij elke struik doen. ,,Laurier heeft daar heel erg veel last van. Daarbij worden half doorgeknipte bladeren bruin; dat is geen gezicht.”

Een haagbeuk snoeien kan het hele jaar door. ,,Als je het een jaar niet doet, worden de takjes dikker en kom je er minder goed doorheen.” Op Hof van Arcadia doen ze het twee keer per jaar: één keer in het (late) voorjaar en één keer in het najaar. Wil je ’m slechts één keer per jaar snoeien, dan kan dat prima in de zomer. ,,Maar niet als het te warm is”, waarschuwt Adrie. ,,Als het erg warm is, drogen de snijwondjes helemaal in. Dat wil je niet.”

Ook de buxus is inmiddels toe aan een snoeibeurt. Het is prima om dat aan het begin van de zomer te doen. ,,Maar niet in de zon”, waarschuwt Aly. ,,Op de dag dat je de buxus knipt, moet het donker weer zijn. Daags erna mag het wel weer warm zijn.”

Uitgebloeide bloemen verwijderen

Wie lang van z’n bloeiende tuin wil genieten doet er goed aan om trouw uitgebloeide bloemen te verwijderen (let op: niet van vruchtdragende struiken, natuurlijk, want dan krijg je geen bessen). ,,Wanneer je uitgebloeide rozen, petunia’s, chrysanten, violen, et cetera er steeds uithaalt, worden de planten gestimuleerd om nieuwe bloemen te maken. Zo heb je er de hele zomer plezier van”, aldus Jeroen.

Wanneer je veel tijd hebt, kun je dat bloem voor bloem doen. ,,Maar ik haal bij de rozenstruiken liever het hele trosje bottels eraf als een deel uitgebloeid is”, zegt Aly. Ze pakt een takje met meerdere knoppen vast op de hoogte waarop ze het zou afbreken.

Nu is het bij deze struik nog niet aan de orde, want de knoppen bloeien nog niet, maar dat het niet lang meer zal duren is duidelijk. De eerste rozen beginnen al te komen en verderop in de tuin, waar veel zon is, staan verschillende struiken al volop in bloei.

Ook bij planten met een voorjaarsbloei is het verstandig om de uitgebloeide bloemen te verwijderen. ,,Je wil niet dat de kracht van de plant naar het vormen van zaad gaat, als je niet wil dat-ie zich vermeerdert”, zegt Jeroen. ,,Bijvoorbeeld bij de sering vinden wij het zaad niet zo interessant; we hebben liever gewoon een mooie volle struik.” Hetzelfde geldt voor de rododendrons. Verschillende soorten staan nu nog volop in bloei, maar zodra de bloemen bruin worden haal je ze liefst van de struik af. Tenminste, in je eigen, particuliere tuin. ,,Laten we wel wezen”, zegt Jur, ,,in parken waar heel veel rododendrons staan, gaan hoveniers echt niet al die uitgebloeide bloemen eruit halen; dat kost veel te veel tijd.”

Tulpen overhouden

In de borders van het Hof staan her en der restanten van tulpen te verdorren . Wel zijn de zaaddozen er al afgehaald. ,,Het loof is voeding voor de bollen in de grond”, zegt Jeroen. ,,Zo ontstaan er nieuwe bollen waar volgend jaar weer tulpen uit komen.” Idealiter graaf je de bollen uit zodra het loof helemaal geel is en bewaar je ze op een koele, droge plek totdat je ze in het najaar weer plant. Doe je dat niet, dan wordt de bloeikracht elk jaar een beetje minder. Bollen van krokussen en narcissen hoef je niet uit te graven.

Maak een insectenhotel

Iedereen weet inmiddels wel dat je pas echt een mooie tuin krijgt wanneer bijen en andere insecten ervoor kunnen zorgen. Naast bloemen die insecten trekken, kan een insectenhotel helpen. Op Hof van Arcadia staan er meerdere.

,,Let erop dat ze diep genoeg zijn”, zegt Aly. Minimaal 10 centimeter diepte is nodig. ,,Insecten lopen zo ver mogelijk een spriet in, leggen een eitje, metselen het dicht, leggen een volgend eitje, metselen het weer dicht, et cetera. Het moeten dus ook niet te grote gaten zijn, anders krijgen ze ze niet dicht gemetseld.”

,,Wij maken die hotels hier zelf. Je kunt ze vullen met bijvoorbeeld rietstengels, vlier, hortensia of bamboe.” Ook gebruiken ze wel gaatjesstenen of stukken hout waar gaatjes in zijn geboord. ,,En stengels van de berenklauw kun je ook gebruiken. Die moet je dan wel eerst vullen met riet of bamboe, anders is het gat te groot.” Voor de insecten is die variatie in materialen niet per se nodig, trouwens. Aly lacht. ,,Nee, maar het staat wel mooi.”

Moestuin vullen

Heb je je moestuin nog niet vol staan, dan kun je nog tot de langste dag (21 juni) groente inzaaien. ,,Maar als het een week later is, is ook geen ramp”, zegt Aly. Jur heeft nog een tip: ,,Als je elke twee weken wat slazaadjes zaait, heb je de hele zomer steeds opnieuw weer verse sla.”

En houd je van onbespoten aardbeien uit eigen tuin? Aly tipt: ,,Haal het eerste jaar bij nieuwe plantjes de bloemen en uitlopers eraf, zodat alle kracht in de plant gaat zitten. Zo krijg je het tweede jaar des te meer aardbeien.” Als je een uitloper laat zitten, wortelt die op de grond. Eenmaal geworteld, dan kun je ’m losknippen van de moederplant en heb twee (kleine) planten.

Het eind van de zomer is de ideale tijd om plannen te maken als je iets aan je tuin wil veranderen, aldus Jur. ,,Je hebt dan goed gezien wat hoeveel plaats inneemt en waar je in het voorjaar beter dingen kunt gaan verplaatsen.”

Hof van Arcadia ‘Zorg in het Groen’ in Opende is in 2008 opgericht door Teije en Marja Jacobi. Het zes hectare grote hoveniersbedrijf is een plek voor arbeidsmatige dagbesteding, leer-werktrajecten, opleidingen, werkervaring en GGZ dagopvang