Deskundigen bekritiseren nieuw leerplan Fries als veel te vrijblijvend

Het nieuwe curriculum voor het vak Fries mist ambitie en laat een uitgelezen kans liggen om Fries de plek in het onderwijs te geven die het volgens Europese verdragen al lang zou moeten hebben. Dat stellen critici van de plannen van Kurrikulum.frl voor het toekomstige leerplan.

Het nieuwe taalcurriculum laat te wensen over, mensen deskundigen.

Het nieuwe taalcurriculum laat te wensen over, mensen deskundigen. Foto: ANP

,,Op dizze manier nimme wy it fak net serieus en degradearje wy de taal nei in jan-poepsplak”, reageert Pieter Duijff, taalkundige bij de Fryske Akademy.

In het nieuwe leerplan komt veel aandacht voor meertaligheid. De zogeheten ‘Grutte opdracht’ daarover is echter ook al opgenomen in het curriculum voor Nederlands, een kernvak dat alle scholieren moeten volgen. ,,Wêrom soene je it dêr by Frysk dan ek wer wiidweidich oer ha? De tiid foar Frysk op skoalle is al sa beheind. Dy moatte je maksimaal ynsette foar it learen fan de Fryske taal sels”, aldus Duijff, tevens docent aan NHL Stenden Hogeschool in Leeuwarden en aan de Universiteit van Amsterdam. ,,Dy klam op meartaligens neam ik taalmassaazje. By Frysk wurdt dat aspekt opblaasd ta in grutte ballon, oant er knapt en dan ha wy neat mear.”

Dy klam op meartaligens neam ik taalmassaazje. By Frysk wurdt dat aspekt opblaasd ta in grutte ballon, oant er knapt en dan ha wy neat mear

Volgens Duijff draait het nieuwe curriculum ,,om de hite brije hinne. Mei sa’n beskieden plak foar puere taalfeardigens kinne skoallen dit learplan oangripe om sa min mooglik oan Frysk ûnderwiis te dwaan”, vreest hij. ,,As ik dit lês, tink ik: wy binne sûnt 1980, doe’t Frysk ferplichte waard op skoalle, noch gjin stap fierder kommen.”

Milder maar beducht

Hoogleraar Friese Taal en Letterkunde Goffe Jensma van de Rijksuniversiteit Groningen is milder gestemd, maar eveneens beducht dat Friese taalbeheersing dreigt onder te sneeuwen. ,,Wy libje yn in meartalige maatskippij en it is goed om bern dêr bewust fan te meitsjen en har feardich te meitsjen yn it skeakeljen tusken talen. Mar it Frysk moat dêryn wol oerlibje kinne, want it is krekt it Frysk dat ús provinsje offisjeel twatalich makket.”

Taaltwijfel

Wat Jensma betreft is de kernvraag: ,,Hoe hâlde je it Frysk it bêste fitaal?” Bij zijn eigen universitaire studenten merkt hij dat ze in hun Friese moedertaal last hebben van ‘taaltwijfel’ – ze zijn onzeker of ze het wel goed spreken, doordat ze op school nauwelijks een Friese standaard voor spreek- en schrijftaal hebben aangeleerd. ,,Ik freegje my ôf oft dit nije kurrikulum dat probleem, de ûnwissigens oer de behearsking fan it Frysk, wol oplost.”

Ik freegje my ôf oft dit nije kurrikulum dat probleem, de ûnwissigens oer de behearsking fan it Frysk, wol oplost

Om de taalbeheersing beter in het nieuwe lesprogramma Fries te verankeren zou de gelijkwaardigheid van Fries en Nederlands scherper in het curriculum vastgelegd moeten worden, vindt Henk Wolf, taalkundige en docent Fries bij NHL Stenden.

Die ‘gelijke rechten van de Friese en Nederlandse taal binnen de provincie Fryslân’ zijn onder meer vastgelegd in de Bestjoersôfspraak Fryske Taal en Kultuer (BFTK). En Nederland heeft zich door het Europees Handvest voor Regionale en Minderheidstalen gebonden aan de bepaling dat ‘een aanmerkelijk deel van het primair onderwijs’ moet worden aangeboden in het Fries.

It Europeeske tafersjoch komt by alle periodike kontrôles mei de krityk dat dat yn Fryslân net it gefal is

,,It Europeeske tafersjoch komt by alle periodike kontrôles mei de krityk dat dat yn Fryslân net it gefal is”, zegt Wolf. ,,Yn it kurrikulum soe no as ramt en as ‘Grutte opdracht’ foar skoallen fêstlein wurde moatte dat ‘in oanmerklik part’ fan it ûnderwiis yn it Frysk oanbean wurde moat.”

Ook het Taalplan Frysk komt niet duidelijk in het nieuwe curriculum terug. Hoogleraar Friese Taal en Letterkunde Goffe Jensma van de Rijksuniversiteit Groningen had daarin graag een pad richting 2030 gezien, het jaar waarin alle scholen in het Friese taalgebied alle kerndoelen voor het vak moeten aanbieden. ,,Jout dit programma dosinten wol alle ynstruminten en de ferplichting om dat doel te heljen?” vraagt hij zich af.

Ambitie

,,Ik mis ambysje”, reageert Wolf. Pieter Duijff, taalkundige bij de Fryske Akademy en docent aan NHL Stenden Hogeschool in Leeuwarden en aan de Universiteit van Amsterdam vult aan: ,,Dit learplan giet út fan besteand draachflak by skoallen en skoalbestjoeren, mar sa komme wy der net. Myn ûnderfining is dat de measte bern echt wat leare wolle. Se sitte dêr net om mar wat om te dideljen.”

Myn ûnderfining is dat de measte bern echt wat leare wolle. Se sitte dêr net om mar wat om te dideljen

Het idee achter het nieuwe leerplan is dat je zo’n taal niet leert als een op zichzelf staand iets – woordjes en grammatica stampen – ,,mar datst dy taal funksjoneel en betsjuttingsfol makkest foar learlingen”. Dat moet ook via lessen in kunst, lokale geschiedenis of meertaligheid, zei projectleider Bernadet de Jager van Kurrikulum.frl eerder in het Friesch Dagblad .

Zij vindt ook dat het niet aan Kurrikulum.frl, maar aan de provincie en de onderwijsinspectie is om ervoor te zorgen dat scholen meer aan Fries doen.

Fries op school is meer dan woordjes leren

Ze werkt met een team van vier personen aan het uitwerken van vier Grutte Opdrachten (zie kader) en bijbehorende 'boustiennen', die de vragen moeten beantwoorden: wát leren de kinderen en hóé doen ze dat. Een veldgroep van mensen uit de praktijk - leerkrachten, schooldirecteuren, lerarenopleiders - denkt actief mee en ook andere betrokkenen, zoals de Afûk en Fries taalkundigen, wordt feedback gevraagd.

Duijff, Jensma en Wolf benadrukken overigens dat er ook veel goeds zit in het nieuwe curriculum. Ze zijn drie van nog meer specialisten uit het veld die Kurrikulum.frl om feedback heeft gevraagd op het concept-leerplan. Hun kritiek wordt meegewogen in het eindvoorstel aan de provincie, dat 1 oktober klaar moet zijn. Dat vormt de basis voor het formuleren van kerndoelen voor het vak Fries, maar dat gebeurt later pas.

Nieuws

menu