Schiermonnikoog is de allermooiste plek in Nederland om naar de sterren te kijken, als het weer tenminste meezit

,,Als het helder is, is het prachtig hier.” Gytha Smink (28), geboren en getogen op Schiermonnikoog, weet als geen ander hoe mooi de sterrenhemel boven haar eiland kan zijn. En dat moeten meer mensen weten, vindt zij. Ze begon daarom vorig jaar de Volkssterrenwacht Schiermonnikoog.

De Melkweg gezien vanaf Schiermonnikoog, op een eerdere onbewolkte dag.

De Melkweg gezien vanaf Schiermonnikoog, op een eerdere onbewolkte dag. Foto: Volkssterrenwacht Schiermonnikoog

Zal je net zien. Komt er een journalist langs om de vermaarde sterrenhemel op Schiermonnikoog te bekijken via de telescoop, is er een wolkenpak zo dik dat zelfs de maan niet te zien is. Sterren kijken is soms een onbarmhartige hobby. Maar het kan ook schitterend zijn, weet Smink. ,,Schiermonnikoog is het donkerste plekje van Nederland.”

Te veel lichtvervuiling

Die duisternis is uniek en belangrijk voor het sterrenkijken. Op veel plekken in Nederland is tegenwoordig zo veel lichtvervuiling, dat er ’s nachts amper hemellichamen te zien zijn. We weten daarom amper nog welke kosmologische extravaganties boven onze hoofden hangen. Emiel Veldhuis (47) uit Zwolle, ook verbonden aan de Volkssterrenwacht, vertelt over een toerist uit Amsterdam die een bezoek bracht aan de Volkssterrenwacht. Hij had het sterrenkijken prachtig gevonden. ,,Maar hij vond het wel jammer dat er zo’n grote wolk precies in het midden zat.”

Die wolk was de Melkweg.

Grote Beer onvindbaar

Smink kan er zelf ook over meepraten. Ze woonde een poosje in Leeuwarden, en werd vrijwilliger bij sterrenwacht Observeum in Burgum. Toen ze daarna terugging naar Schiermonnikoog, had ze moeite om de sterrenbeelden terug te vinden. ,,Ik kon zelfs de Grote Beer niet zien, want er waren ineens veel meer sterren. Daar moest ik echt aan wennen.”

Veldhuis kwam daar in 2016 achter. Hij heeft in 2005 het vrijwilligersproject SolarLive opgezet, waarmee hij eerst in Zwolle de sterren toonde. ,,Maar hier kan dat veel beter. Bij een heldere sterrenhemel kan je hier de krant lezen.” Nu is hij elke zomer een paar weken op Schiermonnikoog, met zijn Schmidt-Cassegrain-telescoop. ,,Het vlaggetje op de maan zal je daarmee niet zien, maar bijvoorbeeld wel het Vergo-cluster, honderden lichtjaren ver.”

Zomerdriehoek en Jupiter

Er is tijdens het interview alle tijd om te vertellen over de oprichting van de nieuwe Volkssterrenwacht en over de telescopen die ze gebruiken, want de sterren tonen zich niet. De amateurastronomen hebben de telescopen alleen voor de show even klaargezet. Af en toe komt er een toerist langs, die ook had gehoopt op een ongekende blik op de kosmos. Ze druipen teleurgesteld af. ,,Als er geen wolken waren geweest, waren Jupiter en Saturnus nu mooi zichtbaar geweest”, vertelt Smink, ietwat balend. ,,En de Ringnevel in de Lier”, vult Veldhuis aan. ,,En de Zomerdriehoek (de heldere sterren Wega, Deneb en Altaïr, red.). En de Halternevel.”

Gelukkig zijn er de afgelopen periode ook avonden geweest dat er geen wolken waren. Smink en haar collega’s stonden dan met hun kijkers op de Knuppeldam of bij kampeerboerderij De Branding, waar soms tientallen bezoekers kwamen. Precies zoals Smink het graag ziet. ,,Ik vind het belangrijk dat mensen iets van de sterrenkunde afweten. En ik vind het leuk om mensen iets daarover te leren”, licht ze toe. ,,En zoiets moet er gewoon zijn op het donkerste plekje van Nederland.”

Ze legt dan bijvoorbeeld aan bezoekers uit dat de sterren bewegen doordat de aarde draait, en niet doordat de sterren rondom de aarde draaien. ,,En hoeveel manen Jupiter en Saturnus hebben. Dat sommige daarvan groter zijn dan Mercurius. En hoe snel de planeten bewegen.”

Huilen om Saturnus

Als het later in de nacht zelfs begint te druppen, worden de kostbare telescopen snel ingepakt. Wat rest is een gesprek over de wonderen van de kosmos, en de reacties van bezoekers daarop. Van een twaalfjarig jongetje dat van blijdschap huilde toen hij voor het eerst de ring van Saturnus zag, tot een verongelijkt meisje dat de sterrenwachters ervan betichtte nepplaatjes van de planeten te tonen. Veldhuis: ,,Ze geloofde niet dat het echt was.”

Kansen om zelf tot honderden lichtjaren ver de sterrenhemel in te turen naar meteoren, planeten, sterren en sterrenstelsels komen er nog genoeg. In ieder geval op zaterdagavond staat Smink de komende maanden klaar met haar apparatuur en sterrenkundige kennis.

Maar kijk vooral eerst op buienradar.