Droge tijd in Fryslân, zes vragen aan een expert

Het seizoen van de natuurbranden is weer losgebroken. Fryslân zit in een zogenoemde Fase 2, waarin de brandweer ‘extra alert’ is. Als het droog blijft, kan dat tot september duren.

In het Mensingebos in Drenthe woedde afgelopen weekend een natuurbrand. In april is het risico op bos- en heidebranden groot, omdat de sapstromen in de vegetatie nog niet geheel op gang is.

In het Mensingebos in Drenthe woedde afgelopen weekend een natuurbrand. In april is het risico op bos- en heidebranden groot, omdat de sapstromen in de vegetatie nog niet geheel op gang is. Foto: ANP

De afgelopen week vonden er in Noord-Nederland al grote natuurbranden plaats bij het Drentse Alteveer en bij Elim. Ook de kleine bosbrand die onlangs dichtbij Bakkeveen plaatsvond, waarbij 400 vierkante meter bos in vlammen opging, kan in dit licht worden gezien. Zes vragen over de droogte aan Henk Schuijn, specialist natuurbrandbeheersing bij Brandweer Fryslân.

We hebben de afgelopen maanden veel regen gehad, hoe kan het dat het nu alweer zo droog is?

,,Zulke brandgevaarlijke periodes kennen we elk voorjaar rond maart en april. Dat verandert niet als er veel regen valt in januari of februari. Dat komt doordat de natuur uit zijn winterslaap komt: het wordt zonniger en er komen drogere periodes. Tegelijkertijd zijn sapstromen nog niet op gang in de vegetatie.”

,,Zondag hadden we een straffe zuidoostelijke wind met veel zon. Dan drogen grassen, heide en struiken in rap tempo uit. Dan verspreidt zo’n brand in het Mensingebos bij Alteveer zich makkelijk.”

,,Daarom zitten we nu weer in Fase 2. Dat gaat niet zozeer om de droogte, maar meer om de snelheid waarmee het vuur zich kan uitbreiden. Daarbij spelen wind, uitgedroogde vegetatie en een lage luchtvochtigheid de belangrijkste rol.”

Is het gevaar weer geweken na een regenbuitje?

,,Nee. We hadden maandagavond een klein beetje regen. Als je dat vergelijkt met wat de uitwerking is van de zon en de wind overdag, wordt dat beetje regen alweer tenietgedaan. Om deze droogte op te lossen moeten we echt weer een paar dagen regen hebben.”

,,Daar zit natuurlijk niemand op te wachten. Ook ik zit liever in de zon dan in de regen. Zeker in deze coronatijd zijn we liever even in de tuin dan allemaal binnen. Dat de natuur af en toe gevoeliger is voor natuurbranden, dat is gewoon het gegeven. Mijn advies: blijf genieten én blijf alert.”

Wat kunnen personen dan doen?

,,De auto niet parkeren in het hoge gras. De hete katalysator van de uitlaat is vaak een veroorzaker van brand. En extra voorzichtig zijn met peuken, die kunnen ook een bron zijn. Eigenlijk zit het ’m meestal in basale dingetjes. Bijvoorbeeld als mensen onkruid verbrand met open vuur, dan vliegen niet zelden ook de droge coniferen in brand. Achteraf realiseren mensen zich dan ook altijd wel: ‘Ach, tja, dat was ook niet heel handig’.”

Het werd lang als lokaal probleem gezien: de verzilting van laag Nederland. Tot de zomer van 2018, toen door de droogte zout grondwater oprukte. Kennis van nieuwe teeltmethoden voor zouttolerante gewassen is daarom hard nodig. https://t.co/58NtGtkZjp

— Friesch Dagblad (@frieschdagblad) September 4, 2019

Afgelopen zondag meldde politieagent Aldert van der Graaff op Terschelling op Twitter de aanhouding van twee personen die barbecueden met open vuur in een ‘gortdroog bos’. Merken jullie ook veel overtredingen tijdens deze droogte?

Brand ontstaat meestal doordat mensen handelen uit onachtzaamheid

,,Ik werk nu veertig jaar bij de brandweer, en ben zodoende al bij veel grote branden betrokken geweest. Soms is brandstichting opzet, maar voor het overgrote deel handelen mensen uit onwetendheid en onachtzaamheid. Dan gaan mensen barbecueën met houtskool, gooien ze er één emmertje water overheen en werpen de kooltjes dan in het bos. Daar wordt niet bij nagedacht. Dat gaan van: we hebben lekker gebarbecued en o ja, we moeten die hete kolen nog even kwijt.”

Hoe houdt de brandweer een brand tegen die zich door de droogte nu extra snel verspreidt?

,,We houden extra rekening met gebieden waar veel wordt gerecreëerd, ook al gebeurt dat momenteel even minder. Daar gaan we in de beginfase met meer eenheden naartoe, om met man en macht snelle verspreiding tegen te gaan. In het Drents-Friese Wold doen we dat bijvoorbeeld.”

,,Uiteindelijk hangt het af van allemaal factoren hoe we met een brand omgaan. Het is maatwerk. Hoe bereikbaar is het gebied? Hebben we voldoende bluswater in de omgeving? Wat voor soort vuur is het? Welke vegetatie is er? In het Drents-Friese Wold gaan we sneller in het offensief en blussen we het vuur rechtstreeks als dat veilig kan. Maar we kunnen ook overschakelen op defensieve brandbestrijding, iets wat we eerder bij het Fochteloërveen doen. Daar is het met alle veenputten lastig en gevaarlijk om het vuur op te zoeken. Dan wachten we het op met stoplijnen van water en zand.”

Wanneer is het droogteseizoen voorbij?

,,Dat is lastig te zeggen. De sapstromen komen nu op gang, vaak loopt dat tot eind april. Maar als het in mei en juni weer zo extreem droog wordt als de afgelopen twee jaar, dan zakt het grondwater en droogt de vegetatie uit. Dan blijven we net als in 2018 en 2019 in Fase 2 hangen tot september. Als ik naar de verwachting van het KNMI kijk, denk ik dat we voorlopig nog wel even in Fase 2 blijven.”

U kunt ons helpen de journalistieke onafhankelijkheid in Fryslân te waarborgen. Klik hier om een bijdrage te leveren.

Op de hoogte blijven van de laatste ontwikkelingen over het coronavirus? Meld u aan voor onze dagelijkse nieuwsbrief

Nieuws

menu