Het energiezuinig maken van woningen, ontworpen door architect Abe Bonnema uit de tijd dat isolatie nog geen issue was: hoe pak je dat aan?

Enkel glas, grote dakvlakken en enorme puien: de woningen van Abe Bonnema zijn architectonisch interessant, maar blinken niet per se uit in energiezuinigheid. Hoe verduurzaam je zo’n huis? De Abe Bonnema Stichting liet een proefproject uitvoeren.

De verduurzaamde woning van architect Abe Bonnema aan het Beemdgras in Leeuwarden.

De verduurzaamde woning van architect Abe Bonnema aan het Beemdgras in Leeuwarden. Foto: Hoge Noorden / Jacob van Essen

In de Leeuwarder wijk Aldlân werd donderdagmiddag de verduurzaming gevierd van een patiowoning aan het Beemdgras – de eerste particuliere woning uit het oeuvre van architect Abe Bonnema (1926-2001) die energiezuinig is gemaakt. ,,Als beheerders van Bonnema’s nalatenschap wilden we weten wat er eigenlijk allemaal bij komt kijken om zijn woningen op te knappen met respect voor de architectuur”, zegt Marc Visser, adviseur bij de stichting. ,,Flats van Bonnema in Bilgaard, bijvoorbeeld, pakken woningbouwcorporaties wel aan, maar particulieren staan er alleen voor.”

Van de bewoners van de huizenrij waarop de keuze voor het proefproject viel, zette uiteindelijk alleen Oebele Herder tot het einde door. Andere bewoners haakten vroeger of later om verschillende redenen af. ,,It wie in lang proses fan al mei al trije jier”, vertelt Herder. ,,It útgongspunt wie om alles yn ien kear oan te pakken. Net elk hie dêr belang by of nocht oan, mar foar my wie dat prima. Der wie dochs al in protte oan ferfanging ta.”

Isolatie

Architect Jakob Bosma, die bij Bonnema Architecten heeft gewerkt, heeft de verduurzamingsmaatregelen ontworpen in de geest van de meester. De vloeren, daken en gevels zijn volledig geïsoleerd en op het platte dak zijn zonnepanelen geplaatst. ,,Daar zie je vanaf de grond niks van, dus het karakter van de woning blijft intact”, zegt Visser.

Het meest in het oog springt de antracietkleurige aluminium gevelbekleding van horizontale lamellen. Die is over de oorspronkelijke gruisbruine grindbetonnen gevelelementen heen geplaatst. ,,Ik denk dat Bonnema het fantastisch had gevonden. Hij ging zelf ook met de tijd mee, en met deze uitstraling trekken we zo’n woning de 21e eeuw in. Het is mooier geworden dan het eerst was”, vindt Visser.

Maar het is wel ,, a hell of a job ”, erkent hij. ,,Je hebt veel deskundigheid nodig om het goed te doen. Je zit met de architectuur, het gereken met energiebesparing, een hypotheek, taxatie. Al met al is het toch een investering van ongeveer een ton”, rekent Visser voor. ,,Maar je moet het zo zien: de komende vijftien, twintig jaar heb je amper onderhoudskosten meer, je energiekosten gaan drastisch naar beneden en je woning is in één klap pakweg 50.000 euro in waarde gestegen.”

Om het resterende gat te dichten had de stichting een subsidie van 20.000 euro beschikbaar voor Herder en ook voor anderen op het rijtje die alsnog willen verduurzamen.

Lessen trekken

Voor de paar duizend andere Bonnemawoningen in Leeuwarden is die subsidie er niet. ,,Daar hebben we gewoon het geld niet voor. Maar deze proef heeft ons wel lessen geleerd over een slimme aanpak. We maken daar een boekje van met aanbevelingen voor mensen die dezelfde reis naar verduurzaming willen maken”, zegt Visser.

Burgemeester Sybrand Buma van Leeuwarden sprak bij de ceremonie donderdagmiddag van een herwaardering van Bonnema. ,,Door de huizen energiezuinig te maken bewaren we het erfgoed van Bonnema voor de toekomst.”

Volgens Ed Nijpels, niet alleen voorzitter van de stichting, maar ook van het landelijke Klimaatberaad, is het verduurzamen van woningen ,,een van de grootste vraagstukken van de klimaatopgave”. Het proefproject is volgens hem een voorbeeld voor heel Nederland.

Oebele Herder is in ieder geval tevreden met het resultaat. ,,It is hiel fraai wurden.” Wie weet kan de aanblik nu het klaar is zijn buren alsnog overhalen.