Een nieuw vast verblijf voor de schiere monniken op Schiermonnikoog

Na vijfhonderd jaar doet Schiermonnikoog zijn naam opnieuw eer aan. Sinds deze week staat er weer een heus klooster op het Friese eiland. Afgelopen zondag wijdde bisschop Ron van den Hout de voormalige herberg Rijsbergen in. De opening van het gastenhuis en de kapel laat nog even op zich wachten in verband met corona, maar de eerste twee monniken hebben hun nieuwe kloostercel in Klooster Schiermonnikoog al betrokken.  

Het voormalige onderkomen dat straks wordt bewoond door twee karmelieten.

Het voormalige onderkomen dat straks wordt bewoond door twee karmelieten.

Broeder Daniël opent met een glimlach de achterdeur, als ik mijn fietsje achter in de tuin van het oude kloosteronderkomen op de hoek van de Langestreek en de Gratia Susannastraat heb geparkeerd. Terwijl Daniël weer terugloopt naar het fornuis hij is vandaag kok , zwaait er al een andere deur open. Broeder Jelke. ,,Kom fierder”, zegt hij. Even later loop ik met twee mokken achter hem aan de trap op naar een sobere bovenruimte. Omdat de verbouwing van klooster Schiermonnikoog nog niet helemaal klaar is, vindt het gesprek hier plaats. Nog even en dan kunnen ze dit woonhuis achter zich laten, vertelt broeder Jelke (65), terwijl hij kokend water uit de zwarte thermoskan in de mokken schenkt en een theezakje aanbiedt. Het plan is namelijk dat ze zich vanaf 30 maart definitief settelen in Klooster Schiermonnik-oog, de voormalige herberg Rijsbergen, ooit het woonhuis van de ‘Heer’ en eigenaar van Schiermonnikoog. ,,Ik sjoch der echt nei út om de oerstap te meitsjen. Ik haw skjin myn nocht fan dat kleuren útsykjen fan gerdinen ensa. Ik wol der no hiel graach wenje.”

Vijf jaar lang woonden de monniken in dit woonhuis. ,,It fielt as hawwe wy fiif jier lang yn retraite west. Dat wie hiel fruchtber, ek op persoanlik mêd.”

Broeder Jelke is de enige Fries van het stel. ,,Abt Alberic komt fan Utrecht, Paulus is in Limburger, Vincentius komt fan de Noardeastpolder en David út Olst.” Hijzelf komt van Tearns. ,,Witst wol, fan Himpens en Tearns, flak ûnder de reek fan Ljouwert.” 32 jaar was hij toen hij intrede deed bij de Cisterciënzers in Diepenveen, een kloosterorde die zich vooral richt op de relatie met God. ,,Hoe’t ik yn kleaster Sion kaam? Dat sjoch ik as it wurk fan God. Ik koe myn draai net fine. Net op skoalle, net yn it wurk, net yn ’e maatskippij. En hieltyd hie ik mar dy iene grutte fraach yn ’e holle. Wat is de sin fan myn bestean? Ik kaam der net út, mar ik wist wol dat ik dy net beantwurde soe as ik trouwe soe, oan it wurk en in hûs krige mei in hypteek. Mar hoe dan wol?” Toen begon zijn zoektocht. ,,Ik wie achter yn de tweintich, lid fan de bibleteek yn Ljouwert en besleat om solosiler te wurden.” Alle boeken die hij in de bieb over solozeilers kon vinden, verslond hij. ,,Ik haw doe in jachtje kocht en bin oer de Noardsee nei Denemarken ta syld.” Maar halverwege werd hij zeeziek. ,,Nei trije dagen wist ik: solosilen wurdt him net. Dat wie in grutte teloarstelling foar my.”

De vragen bleven aan hem knagen. ,,Op een stuit haw ik it oan God oerjûn. Ik haw him sein: ‘Ik wit it net mear, ik jou it oan jo en wol graach by jo wêze.’” Broeder Jelke noemt het zijn bekering. ,,Dêrfoar hie ik gjin frede yn mysels. Der wie altyd spanning, ûnrêst, frustraasje, agressy, en it ferlet om my ôf te setten. Nei dy oerjefte kaam der einlings rêst.”

Op een dag vond hij in de bibliotheek een boekje over de heilige Thérèse van Lisieux (1873-1897), ,,de lytse Theresia”. Haar roeping was de liefde. Het raakte hem ten diepste. ,,Ik lies hoe’t se mei God prate. As dat mooglik is, tocht ik, om mei de Allerheechste kontakt te hawwen, dan soe ik dat ek graach wolle.” Meer spirituele boeken kregen plek op zijn nachtkastje. Diepe indruk maakte het boek De navolging van Christus van de middeleeuwse Augustijner mysticus Thomas a Kempis. ,,Ik haw it wol sân kear efter elkoar oan lêzen. Dan brocht ik it nei de bibleteek werom en in pear wike letter hie ik it alwer yn ’e hûs. Dy mystike ynslach fan Thérèse van Lisieux en Thomas a Kempis luts my o sa. Dat paad woe ik gean.”

Gebed en meditatie

Broeder Jelke besloot om in te treden bij de Cisterciënzerabdij in het Overijsselse Diepenveen vlak bij Deventer. Zijn moeder was er niet bij. ,,Se koe it net oan. Sy tocht: dy komt noait wer werom. Wat wist sy ek fan it katolisisme, grutwurden yn in herfoarme nêst.” Hijzelf wist op dat moment ook amper iets van de Rooms-Katholieke Kerk. ,,Thús waard neat dien mei it leauwe. Dochs bin ik wol grut wurden mei it kardinale besef dat der wat grutters is.”

Waarom hij voor de Cisterciënzers koos? ,,Binnen de kleasteroarders binne de Trappisten (zo worden de Cisterciënzers in de volksmond genoemd - red.) wat de ‘boerkes’. Ik seach tsjin it studearjen oan. De Trappisten binne kontemplatyf ynsteld. Se rjochtsje har foaral op gebed en meditaasje. De klam leit op de mystyk. Op it jin ferbinen mei God. En dêr gie it my om.”

Toen broeder Jelke in 1989 intrede deed, was het al glashelder dat het voortbestaan van de Nederlandse kloosters geen vanzelfsprekendheid was. ,,Der is doe yn de njoggentiger jierren fan de foarige iuw in ynvintaris makke fan ús oarder. It rapport makke dúdlik dat der tefolle fergrizing wie en te min oanwaaks. De abten en abdissen fan ús oarder koene it ek niet iens wurde oer in nije communiteit of oare foarmen. Dus doe wie it Schluss.” In Diepenveen vertrokken er in 2013 vier novicen. Er bleven zeven monniken in het grote gebouw over. Hoe moesten ze verder? Ze wilden het monastieke leven graag doorgeven aan een nieuwe generatie, realiseerden ze zich. Ook werd duidelijk dat het middeleeuwse klooster een ballast vormde voor de toekomst. ,,Doe besleaten we om it gebou te fer-keapjen en mei fjouwer muontsen de oaren woene nei it memmekleaster yn Westmalle hiel lyts-skalich mei wat nijs te begjinnen.”

Zochten ze eerst nog dichtbij, langzaam werd de actieradius groter. En plots viel dat woord: Schiermonnikoog

Toen begon de zoektocht. Zochten ze eerst nog dichtbij, langzaam werd de actieradius groter. En plots viel dat woord ‘Schiermonnikoog’. Broeder Jelke glimlacht. ,,Doe’t ik dat hearde, woe ik der daliks krûpende wol hinne.” Het eiland deed hem denken aan die prachtige vakanties vroeger met zijn ouders, broers en zus op Terschelling. Hij heeft iets met zee en water. ,,Winters bûnen wy yn ’e hûs de redens ûnder. Ienkear op de Wergeasterfeart lei de wrâld oan ús fuotten.” Dat juist dit eiland in de middeleeuwen een uithof van het cisterciënzerklooster Claercamp uit Rinsumageest bij Dokkum was, maakte alles natuurlijk ook heel bijzonder. Schiermonnikoog ontleent zijn naam aan deze periode. De monniken van het klooster, die land indijkten, droegen namelijk grijze (schiere) pijen. Oog betekent eiland.

De monniken besloten om eerst een paar weken op proef te gaan wonen op het eiland. Zou het wat voor hen zijn, ,,mar ek: wolle de eilanners ús wol”? Leo Fijen stak zijn licht op bij de burgemeester van het eiland. Maar natuurlijk wilden zij een kloosterorde op het eiland. ,,Doe hawwe we in petear hân mei de boargemaster en wethâlders. Letter hearden we dat se tsjin elkoar sein hiene: ‘De muontsen binne wer werom.’”

Een huis aan de Langestreek

In 2015 kregen de monniken een huis toegewezen aan de Langestreek. ,,Al gau hâlden we ynformaasjejûnen foar de eilanners.” Inmiddels zijn de monniken met hun wapperende habijten te voet, op de fiets, in de winkel of in het duinlandschap een bekend gezicht op het eiland. Hoewel dat habijt bij uitzondering ook weleens thuis gelaten wordt. ,,Bygelyks as ik te swimmen gean. Ik wol ek noch in stikje privacy hawwe.” Broeder Jelke heeft zich in het begin over de betekenis van zo’n habijt verwonderd. ,,Oant myn 32e wie ik in nobody, mar sadree’t ik it habyt oanhie, wie ik ien.” Hij draagt het habijt graag. ,,It befêstiget my yn myn ropping, yn myn relaasje mei God.” Het habijt is vaak ook de toegang tot gesprek. ,,Mar as wysels bygelyks mei de siele ûnder de earm rinne en efkes los fan alles wêze wolle, dan geane wy ek yn boarger de dunen yn.”

De overgang van het monumentale klooster van Diepenveen naar het woonhuis in het dorp was immens. ,,Hoewol’t it gebed en de rituelen itselde bleaune.” Plotseling zaten de vier monniken op elkaars lip. ,,Dêrtroch feroare de hiele groepsdynamyk en moasten wy suver op ‘e nij begjinne.” Had je het in Diepenveen even met elkaar gehad, dan kon je elkaar in het grote klooster gemakkelijk ontlopen. ,,Hjir koe dat net en moast der wolris wat útsprutsen wurde.” En zo zaten de kloosterlingen één keer per maand met begeleider Gert Stegeman in een kring. ,,Hy luts út ús wêr’t wy te’n djipsten mei dwaande wiene. Dat koe oer spirituele fraachstikken gean en ja”, lacht hij, ,,ek oer in yrritaasje dat ien him bygelyks drukte by it ôfwaskjen.” Dat was nieuw. ,,Yn al dy jierren yn Sion haw ik my noait útsprutsen. De ferbining mei de oare broeders lei fierder fuort. It wie iensumer. Mar dat hie ek syn funksje, hear.” Om in de werkelijkheid met God te stappen, is het belangrijk om de dagelijkse gang van zaken los te kunnen laten. ,,Om yn dy oare werklikheid stappe te kinnen, is iensumens in wichtich punt. Net ien wol iensum wêze, mar it kin wol in hiel goed ynstrumint wêze om tichter by josels en God te kommen.”


De badkamer van een gastenkamer met een oude zeventiende eeuwse scheepsmast als gebint.

De kluizenaar, die inmiddels ook zijn plek heeft in een woning vlak naast Klooster Schiermonnik-oog, voert dat door in het absolute. ,,Earme siel, seist?” Hij lacht. ,,Jimme sitte sa fêst yn it sosjale, mar hy fielt him tichteby God.” Een keer per maand heeft de kluizenaar een gesprek met abt Alberic. ,,En hy komt ek alle sneinen by de eucharisty.”

Tijdens de maandelijkse kringgesprekken leerden de monniken zichzelf, elkaar én God beter kennen. Broeder Jelke wil nu niet meer anders. ,,Ek yn ús nije ûnderkommen sille wy dy moetingen fêsthâlde.”

De eilanders omarmden de monniken, maar niet het plan om het definitieve klooster in de duinen te stichten. ,,De plannen leine al klear en de polityk hie grien ljocht jûn. Mar de bewenners wiene it der net mei iens. Se koene it net lyk krije dat foar harren oare regels foar húsfêsting jilde as foar in kleaster-oarder.” Ze hadden gelijk, vertelt broeder Jelke. ,,En eins wiene wy ek net mear sa bliid mei it ûntwerp. It wie te lúks.” En toen kwam herberg Rijnsbergen weer in zicht. ,,Dy wie ús yn 2015, doe’t wy krekt op Skiermûntseach oankommen wiene, ek al oanbean, mar doe hiene we der gjin gebrûk fan makke yn ferbân mei de plannen ta nijbou.” Maar nu was alles anders. De voormalige jeugdherberg bleek precies goed qua grootte. Er was plek voor de vier Cisterciënzer broeders en de twee Karmelieten Jos en Hein die zich in de afgelopen tijd hadden aangesloten. ,,En no is der ék noch plak foar fjouwer ekstra muontsen én seis gasten.”

Een gastenhuis

In de Cisterciënzer regel staat dat er in het klooster een gastenhuis aanwezig moet zijn. ,,Wy wolle graach dat ús persoanlike relaasje mei God ek oaren oanstekt.” Veel contact zal er niet zijn. De gasten koken straks hun eigen potje op de eenpersoonskamers. Er is een gemeenschappelijke ruimte voor hen, maar toegang tot het monnikenverblijf is er niet. ,,Allinnich by de getiden, dus de deistige tsjinsten, sille se ús sjen.”

Ook in Diepenveen ontvingen de monniken gasten. ,,De minsken kamen by ús om harren eigen gebedslibben te fieden.” Plekken waar je alles even achter je kunt laten om je op God te richten is in deze maatschappij een schaars goed geworden, vertelt broeder Jelke. Ook op Schiermonnikoog is er behoefte aan. ,,Doe’t wy noch mar krekt op it eilân wiene, hâlden wy de fespers yn de Sint Egbertuskapel. ‘Jim moatte hjir bliuwe’, seine de eilanners. De stilte en it omtinken foar sinjouwing strielt blykber alle kanten op.”

De Cisterciënzers hebben een pittige dagorde. ’s Ochtends om kwart over vier tot vijf voor vijf begint de metten. Om kwart over zeven volgt de lauden, met direct daarop volgend de eucharistie. ,,Foar dy tiid moatte wy dan iten hawwe.” Om kwart voor tien tot tien is de terts, en om kwart over twaalf tot half een de sext. ,,Dan hawwe we waarm iten.” Van twintig over twee tot half drie volgt de none, en van half zes tot kwart over zes de vespers. ,,Nei it jûns iten folget dan om healwei achten oant tsien foar achten de completen.” Tegen negenen ligt iedereen in bed.

Tussen de getijden door kookt broeder Jelke vijf keer per week. Daarnaast doet hij de financiën van het klooster. Sinds een jaar laat hij verstek gaan bij de metten. ,,Ferline jier wie ik sa wurch. Ik tocht, ik sil wol in tekoart oan fitamine D hawwe. Doe frege de dokter oft ik wolris fakânsje hie. Nee, noait. Doe moast ik der in pear wiken tusken út.”

De drie weken op Terschelling deden hem heel goed. ,,En ik bin in jûnsmins, dus foar alven sliep ik net.” Nu staat om half zeven de wekker. ,,Ik fiel my stikken better.”

Het zingen van de 150 psalmen vormt het hart van de diensten, samen met een korte schriftlezing en een gebed. ,,Yn fjirtjin dagen sjonge we de psalmen allegear efter elkoar.” Of ze de psalmen nu ook in het Fries zingen? Broeder Jelke lacht. ,,Dizze psalmen binne troch Ida Gerhardt en Marie van der Zeijde oerset út it Hebriuwsk en op muzyk set troch de Intermonasteriële Werkgroep voor Liturgie. It binne dus letterlike oersettings dy’t wy sjonge. Krekt dizze psalmen fertelle fan dyn relaasje mei God. Dêr sit alles yn. Lilkens, ferlittenens, tromgeroffel, bliidskip, iensumens. Sa prachtich! It is as it bewegen fan it hert.”

Of hij na al die kloosterjaren net zoals de kleine Theresia schreef, nu ook met God praat? Broeder Jelke glimlacht. ,,Sjoch it mar as in foarm fan byldspraak. De âlde pater Johannes fan Sion sei altyd: ‘We krijgen geen briefje van boven.’ Mei God prate sjoch ik no yn in breder perspektyf. Ik meitsje gjin byld fan him en dochs is er der.”

Voor meer informatie en definitieve opening gastenhuis kijk op www.kloosterschiermonnik-oog.nl

Nieuws

Meest gelezen