Een vrouwenhart is iets heel anders dan een mannenhart

In de cardiologie zijn mannelijke patiënten nog vaak de norm. Dat heeft gevolgen voor vrouwen: hun klachten worden niet herkend of ze krijgen soms een verkeerde behandeling. Met het boek Hart voor vrouwen wil Angela Maas daar verandering in brengen.

Bij en maken van een ECG maakt het uit of de patiënt een man of een vrouw is.

Bij en maken van een ECG maakt het uit of de patiënt een man of een vrouw is. Foto: Shutterstock

Toen ze zelf nog in opleiding was, midden jaren tachtig, leerde cardioloog en hoogleraar Angela Maas dat vrouwelijke hartpatiënten lastig waren. ‘Ze hadden rare klachten, dubieuze uitslagen van fietstesten en bij een hartkatheterisatie was er vaak niets te zien’, schrijft ze in de inleiding van haar boek Hart voor vrouwen. De cardioloog over het vrouwenhart .

Die vrouwelijke patiënten, concludeerden artsen dan, zeurden vooral en moesten maar een afspraak maken bij de psychiater. En ook al is daarin veel veranderd, schrijft Maas, nog steeds stuiten vrouwen soms op onbegrip in de spreekkamers van huisartsen of ziekenhuizen als het gaat om hartklachten. Dat leidt bij hen niet alleen tot frustratie, maar ook tot ‘verkeerde zorg en geldversplling’, aldus Maas.

Borstkas

Met haar boek wil ze een aantal veelvoorkomende hartklachten en -aandoeningen schetsen, die vooral bij vrouwen voorkomen. Dat doet ze in tien informatieve hoofdstukken. En het is opvallend hoe zelfs een evident verschil tussen mannen en vrouwen – de borstkas – al tot verkeerde diagnoses kan leiden.

Want als een vrouw bijvoorbeeld grote borsten heeft, worden de elektroden die nodig zijn voor het maken van een hartfilmpje (ECG) soms te veel naar onderen geplaatst. Het gevolg: een afwijkende uitslag en ongerustheid bij de patiënt, terwijl er niets aan de hand hoeft te zijn.

Het is opvallend hoe zelfs een evident verschil tussen mannen en vrouwen – de borstkas – al tot verkeerde diagnoses kan leiden

Daartegenover staat dat vrouwen soms net wat eerder geneigd zijn hun hartklachten af te doen als ‘even wat te veel stress’. In het ergste geval wordt daardoor een hartinfarct niet herkend. Ook die ernstige aandoening uit zich bij vrouwen meestal anders dan bij mannen.

Naast bekende klachten als pijn op de borst en in de linkerarm, hebben vrouwen bij een infarct meer klachten ‘eromheen’, zoals Maas het uitdrukt: maagklachten, misselijkheid en benauwdheid op de borst, die de pijn zelfs kan wegdrukken.

Even te druk geweest, denken vrouwen dan gauw, waardoor ze hun klachten wegwuiven en pas later in het ziekenhuis arriveren. Daar blijken hun waarden bovendien bij de testen anders te zijn dan bij mannen met een klassiek hartinfarct, waardoor ook een cardioloog soms denkt dat de patiënt in kwestie niets mankeert. Maas geeft het voorbeeld van een vrouw die weer naar huis wordt gestuurd als ‘aanstelleritus’, terwijl zij wel degelijk een klein hartinfarct had gehad.

Overgang

Daarnaast spelen tussen mannen en vrouwen andere verschillen, die ook invloed hebben op de kans op hart- en vaatziekten: een ander verouderingsproces van de hartspier, verschil in hormonen en de gevolgen van de overgang. De veranderingen in de hormoonhuishouding kunnen er bijvoorbeeld voor zorgen dat de pols bij elke inspanning sneller oploopt dan voorheen, schrijft Maas.

Maas geeft het voorbeeld van een vrouw die weer naar huis wordt gestuurd als ‘aanstelleritus’, terwijl zij wel degelijk een klein hartinfarct had gehad

Dat moet een cardioloog dan wel weten en dat is niet altijd het geval, blijkt uit het voorbeeld van Sofie, 48 jaar, door Maas beschreven. Die kan ineens minder goed hardlopen, is kortademig en heeft soms hartkloppingen.

Naar de cardioloog, denkt ze, en die onderwerpt haar aan alle voor de hand liggende testen, zoals een ECG, een fietsproef, echo en hartkatheterisatie. Daar is allemaal niets bijzonders aan te zien, maar toch krijgt Sofie medicijnen mee, gewoon voor preventie, zegt de cardioloog.

Maar Sofie komt bij Maas voor een second opinion en die ziet ‘een kerngezonde, sportieve vrouw met een normaal gewicht, die geen enkele risicofactor heeft voor hart- en vaatziekten’, aldus Maas. De snelle schommelingen in haar hartritme kunnen komen door de hevige menstruaties, zoals vaker gebeurt bij het naderen van de overgang.

Een heel lage dosering bètablokkers kan dan helpen, en Sofie krijgt binnen zes weken haar oude patroon bij het hardlopen terug. Maas’ conclusie: ‘Al het cardiologisch onderzoek was niet nodig geweest’.

Luisteren

Andere factoren die van invloed zijn op de werking van een vrouwenhart zijn zwangerschappen of bijvoorbeeld borstkanker. Nu borstkanker steeds beter te behandelen is, wordt ook duidelijker dat chemokuren of bestraling van borsten - vooral de linkerborst - zeker op langere termijn gevolgen kunnen hebben voor het hart.

Maas ziet een kerngezonde, sportieve vrouw met een normaal gewicht, die geen enkele risicofactor heeft voor hart- en vaatziekten

Het stellen van een juiste diagnose staat en valt echter altijd bij goed luisteren, schrijft Maas, zowel naar mannelijke als vrouwelijke patiënten. De winst van dit boek is dat vrouwelijke patiënten in elk geval informatie in handen hebben om hun eigen hart beter te begrijpen.

Angela Maas. Hart voor vrouwen. De cardioloog over het vrouwenhart. Uitgeverij: De Arbeiderspers, 2019. 207 blz. 20,99 euro

Nieuws

menu