Eerste jaar F-35 gaat niet ongemerkt voorbij rond Leeuwarder vliegbasis

Na een jaar ervaring met de F-35 kan door omwonenden maar één ding geconcludeerd worden: de straaljager is aanzienlijk luider dan de F-16. Al is er nog enige hoop.

Omwonende Geert Verf, tevens lid van de covm, hoort bij de Vliegbasis Leeuwarden duidelijk dat de F-35 luider is dan de F-16. Meetgegevens bevestigen die lezing.

Omwonende Geert Verf, tevens lid van de covm, hoort bij de Vliegbasis Leeuwarden duidelijk dat de F-35 luider is dan de F-16. Meetgegevens bevestigen die lezing. Foto: Marchje Andringa

Terwijl Geert Verf, Marsumer en lid van de Commissie Overleg & Voorlichting Milieu (COVM) van Vliegbasis Leeuwarden, met zijn decibelmeter klaar staat, schiet voor hem de F-35 (JSF) als een raket de lucht in. De straaljager stijgt aanzienlijk steiler op dan de vier F-16’s die kort daarvoor opstartten. Hoewel het donkere en lage geluid langer blijft hangen is de piek aanzienlijk minder luid dan die van de F-16’s, ziet ook Verf op zijn meter. ,,Zul je net zien”, verzucht hij. ,,Komt een journalist kijken, en dan is het geluid het laagst sinds ik het in de gaten houd. Dit is echt sensationeel laag.”

Het is een uitzondering, benadrukt Verf. Het volume van de straaljagers wordt tegenwoordig getoond op de website van het geluidsmeet-net. Verf houdt de volumes nauwkeurig bij, zegt een blik op zijn aantekeningenboekje. ,,Kijk”, zegt hij, terwijl hij het boekje toont. ,,Op maandag ging een JSF met 114 decibel de lucht in. En een F-16 met 100. En bij de landing was er een verschil van 21,25 decibel. En dan zei Defensie van te voren dat het verschil drie decibel zou zijn…”

De cijfers liegen niet: de F-35 is hoorbaarder aanwezig dan de F-16. Dat valt waarschijnlijk niet beter uit te drukken dan met het verhaal van Klasien Tadema uit Lekkum. Als de straaljagers ruim een uur na de start landen vanuit Jelsum, en Verf het geluid opmeet, staat zij hoopvol te luisteren naar de overvliegende vliegtuigen. ,,Ik heb tinnitus”, verklaart ze. ,,Het geluid van de F-35 overstemt de piep in mijn oren. Als ik tijd heb, ga ik even luisteren, want ben ik de piep soms voor een half uur of drie kwartier kwijt.” Bij de F-16 heeft ze dat niet. ,,Nee. Ik merk het verschil tussen die twee zeker.”

Vingers in de oren

Bij de landing was de F-35 inderdaad aanzienlijk luider dan de F-16, blijkt naderhand uit de meetresultaten van Verf en die van het geluidsmeetnet. Dat is niet opvallend, als we Marsumer Janko Hiemstra mogen geloven, die tijdens zijn wandeling langs de vliegbasis loopt. ,,Het is een veel zwaarder geluid. Hij geeft meer lawaai dan de F-16.”

Hij hoort dat ook van dorpsgenoten. ,,Het is niet zo dat we het er elke dag over hebben, maar het is wel vaak een gespreksonderwerp.” Op dat moment fietst Ale de Vries langs. Hij beaamt de lezing van Hiemstra. ,,Kinderen lopen met de vingers in de oren. Als een F-35 langs vliegt, hoor ik de radio en tv in huis niet meer.”

Ella Mailleé (90) merkt daarentegen het verschil niet zo. Ze woont sinds 1991 in Marsum en is inmiddels wel wat gewend. ,,Overstromingen zijn erger. Ik hoor weinig verschil.” Dorpsgenoot Arend Castelein (78) is het daar niet mee eens. ,,Dat ding moet maar snel naar Den Haag”, vindt hij. ,,Dan hebben zij er een keer last van. Het geluid is veel dieper dan bij de F-16. Het blijft heel lang hangen.”

Verf heeft nog een anekdote over zijn broer, die onder de vliegroute woont. ,,Als de F-35 eraan komt wil zijn kat opeens naar binnen. Anders niet. Dieren kunnen er niet goed tegen.” Dat de F-35 meer geluid maakt blijkt ook uit de klachtencijfers. Die zijn sinds de komst van de F-35 verdrievoudigd, meldde het Friesch Dagblad eerder deze week. Wel komen veel van die klachten van een kleine groep vaste klagers.

Toekomst

Het aantal F-35’s in Leeuwarden staat sinds deze week op vijf, en dat wordt de komende jaren verder uitgebreid. Hoe moet het verder met de straaljagers en de omgeving? Betere isolatie lijkt een speerpunt van de omwonenden. Verf: ,,Daarover zijn we nu in gesprek met Defensie. De huidige isolatie zit er al een tijdje in. En veel van het glas is nu geluidswerend, maar niet thermisch isolerend. Het zou mooi zijn als het nieuwe glas beide is.”

Hij verwacht verder dat de vliegbasis minder vlieguren kan maken, omdat het maximale aantal decibellen per jaar sneller gehaald wordt. ,,Het zou mij niets verbazen als Frisian Flag en de wapeninstructeurstraining (FWIT, JPS) dan niet meer kunnen.”

Verder denkt Verf dat piloten nog moeten wennen aan de F-35. De start van die ochtend toont dat de F-35 ook minder geluid kan geven. Hij benadrukt wel dat zo’n start niet altijd kan. ,,Want dan heb je in de wijk Westeinde in Leeuwarden te veel lawaai.”

Bij de landing zit volgens hem nog de meeste winst. ,,Die gaat nu vaak met hulp van de computer, en zo’n standaardlanding geeft meer lawaai. Als ze op een andere manier landen, scheelt dat. Bij een landende F-16 gebeurt dat nu ook, en die hoor je veel minder.” Hij heeft daarom nog wel hoop op verbetering. ,,Maar die drie decibel gaan ze nooit halen.”

Reactie Vliegbasis: we leren nog dagelijks met de F-35

Het eerste jaar met de F-35 was voor de vliegbasis één vol leermomenten, laat de vliegbasis in een reactie weten. ‘We leren het toestel kennen, hoe dat zich onder Nederlandse omstandigheden gedraagt en hoe we er mee moeten opereren. Maar zeker ook belangrijk: wat het voor de omgeving betekent. Onze vliegers moeten de routine van de F-16 achter zich laten en zich het nieuwe toestel eigen maken. Dat kost tijd en vlieguren, zowel in de simulator als daadwerkelijk in de lucht.’

Volgens de vliegbasis is het nog wachten op de officiële bevindingen van de Auditcommissie (AudCie) van het onafhankelijke Permanente Geluidsmeetnet, die heeft laten doorschemeren dat het verschil groter is dan de drie decibel die verwacht werd.

Bij de relatief stille start van 26 oktober gebruikte de F-35 de naverbrander om met extra stuwkracht op te stijgen. Dit om filmpjes te maken voor een nieuwe wervingscampagne van Defensie. Het kan zijn dat Marsum minder geluid had, doordat de F-35 sneller hoog zat. ‘Mogelijk dat de metingen op andere locaties juist weer een ander beeld geven.’

Volgens de vliegbasis wordt de grens van maximale geluidsbelasting met de F-35 eerder bereikt dan met de F-16, omdat de JSF luider is. ‘Maar door in de jaarplanning van het vliegprogramma rekening te houden met de keuze van vliegprofielen, vliegoefeningen of bijvoorbeeld het tijdstip van vertrek in de avond kunnen we ervoor zorgen dat het aantal vliegbewegingen redelijk hetzelfde blijft.’

De vliegbasis is tevreden met hoe iedereen leert van het toestel. ‘Vooralsnog gaat dat erg goed en zijn de medewerkers enthousiast over dit nieuwe veelzijdige wapensysteem. De belangrijkste les zit ’m misschien wel in het feit dat we als luchtmacht en defensie net begonnen zijn met het werken met dit nieuwe systeem en dat we pas over een aantal jaren kunnen praten over de belangrijkste lessen en bevindingen.’