En we mogen weer! Maar moeten we ook? | Column

Er wordt gekocht, geboekt en georganiseerd. De huizenprijzen stijgen als nooit tevoren, zelfs recreatiewoningen zijn niet aan te slepen.

KLM kreeg steun zonder ook maar één voorwaarde. Een gemiste kans.

KLM kreeg steun zonder ook maar één voorwaarde. Een gemiste kans. Foto: Robin van Lonkhuijsen

De gemiddelde verkoopprijs van een vakantiehut is inmiddels 170.000 euro, een echte woning zit op het dubbele en ze zijn verkocht voordat je ze kunt bekijken. Alle reisorganisaties komen weer op stoom, vliegen blijkt weer mogelijk, de cruiseschepen varen Venetië binnen en alle winkels, live en online, halen recordomzetten. De economie groeit weer, hoera het komt goed.

Wat zijn er toch veel mensen met te veel geld, denk ik elke keer. En dat geld moet rollen, het rolt nog veel te weinig als het aan de economische cijferaars ligt. Het consumentenvertrouwen is er wel, maar er was in coronatijd domweg te weinig gelegenheid om dat geld uit te geven, zo graag als we dat willen, nu sparen al bijna geld kost.

Hoe kan het dat wij nog steeds denken te moeten groeien, als land, met onze welvaart? Terwijl we weten dat we de wereld moeten redden van de ecologische en daarmee feitelijke ondergang.

Ik zie de foto’s van de enorme watervervuilingen, ik lees de plannen waarin we eerst nog gaan optimaliseren in stikstofuitstoot voordat we gaan beheersen. Ik lees de discussies over belasting heffen bij grote bedrijven wereldwijd en vraag me verbijsterd af hoe het zover heeft kunnen komen dat multinationals ons belastingbeleid kunnen voorschrijven, miljardenwinsten kunnen maken en dan een beetje charitatief hun eigen goede doelen kunnen bepalen.

Hoe kan het dat de vleesconsumptie nog weer toeneemt, dat de CO2-uitstoot niet naar beneden gaat en dat er nog steeds zoveel mensen in armoede leven, dat er een hele klasse bestaat die niks opschiet met de economische groei? Zijn we onverzadigbaar?

Een persoonlijk CO2-budget

Ik las van de week in de krant het idee dat ik zelf ook al langer met vrienden bespreek. Laten we komen tot een persoonlijk CO2-budget. Een bonnenboekje dat je mag gebruiken en dat gelimiteerd is.

Je kunt dan zelf keuzes maken - we hoeven elkaar dan niet aan te spreken op de keuzes - of je af en toe wilt vliegen, een dieselauto rijdt, je huis niet isoleert of vlees eet. Eigen keuzes, maar wel beperkt tot een jaarlijks iets afnemend CO2-maximum.

TNO onderzocht het draagvlak voor zo’n model en dat blijkt er best te zijn. Mensen snappen dat er iets moet gebeuren en dat er gestuurd moet worden op minder uitstoot en een kleinere ecologische voetafdruk van ons allen.

Maar, let wel, dat draagvlak bestaat alleen bij de gratie van het gevoel van rechtvaardigheid. Dat iedereen dan mee moet doen, dat vooral ook de grote vervuilers hierin betrokken worden. Dat zij niet zoals altijd, financieel of anderszins, weer gecompenseerd worden, een eigen regeling krijgen of via hun lobby’s kunnen traineren. Dit is belangrijk voor de grote transitie waar we met elkaar voor staan. Waarbij het niet alleen gaat om het directe energiegebruik maar in feite om rechtvaardigheid in het omgaan met schaarste, met de aarde en met elkaar.

Mens worden

En hoewel er veel gesproken wordt over integriteit, geluk en welzijn, is de grootste drive voor bedrijven nog steeds groei en winst, met mooie verdiensten voor weinigen. En het lijkt ons allen nog altijd te gaan om meer.

Onze waarden zijn anders, maar het gedrag is dat van de onverzadigbare consument die permanent vermaakt moet worden, die in een pretpark wil leven. We moeten er weer uit nu, naar het terras en het evenement, op reis en uit eten. We moeten nog meer spullen en kleren bestellen en een deel van ons weet niet wat ie met al zijn geld op de bank moet doen.

De echte transitie is dat we dat we weer een mens worden in plaats van een consument en gaan werken aan een rechtvaardige wereld waarin we de lusten en lasten anders gaan verdelen. Op weg naar krimp. Ontgroeien is misschien een mooi begrip hiervoor.

Ik heb nog steeds hoop.

Ingrid van de Vegte is directeur van het Fries Sociaal Planbureau (FSP)