Er is nog altijd rust, ruimte en voedsel voor wadvogels op het 'bewogen' eiland Griend (en dat is te danken aan de mens)

Om het vogeleiland Griend voor de toekomst te behouden is het belangrijk dat we meer weten over de Waddenzee en de effecten van een ingreep. Dat schrijven Laura Govers, universitair docent mariene ecologie aan de Rijksuniversiteit Groningen, en Valérie Reijers, universitair docent kustecologie aan de Universiteit Utrecht, in het boek Griend, een bewogen eiland, dat vorige maand uitkwam. Zonder menselijk ingrijpen kan het eiland niet blijven bestaan.

Luchtfoto van vogeleiland Griend ongeveer twaalf kilometer ten zuidwesten van Terschelling.

Luchtfoto van vogeleiland Griend ongeveer twaalf kilometer ten zuidwesten van Terschelling. Foto: Afkomstig uit besproken boek

Volgens de onderzoekers weten we vaak nog niet goed genoeg welk gevolg één beslissing heeft voor het hele ecosysteem. Alle soorten en processen in zo’n systeem hebben met elkaar te maken. ‘Van kevertjes of een enkele orchidee tot grote processen als neerslag of atmosferische stikstofdepositie.’ Hadden we eigenlijk wel in de gaten welke impact het afsluiten van de Zuiderzee zou hebben voor de hele Waddenzee, inclusief het eiland Griend?, vragen de onderzoekers zich af.

Om Griend van verdrinking te redden werden in het verleden verschillende ingrepen gedaan, waaronder een stevige buitendijk in 1980 en extra zandsuppletie aan de randen in 2016. Ook rondom het eiland vonden proeven plaats om mosselbanken en zeegras te doen ontstaan. Dit laatste lukte aan de luwe kant van Griend.

Dankzij de beheeringrepen is het eilandje er nog. Dat is vooral goed nieuws voor veel wadvogelsoorten. Want jaarlijks broeden tienduizenden vogels op het eiland. Voor de kokmeeuwen, visdieven en grote en noordse sternen is het broedeiland van groot belang. Er zijn geen grondpredatoren en er vindt geen menselijke verstoring plaats. De voornaamste predatie vindt plaats door zilvermeeuwen en kleine mantelmeeuwen die kuikens uit de nesten stelen.

Voor trekvogels als de kanoet, zilverplevier en de drieteenstrandloper is het eiland een belangrijke uitrustplaats. Voor die laatste soort is het eiland zelfs zo belangrijk dat bij een telling in 2017 bleek dat 10 procent van de hele wereldwijde populatie op één moment op het kleine eilandje was. ,,Griend biedt rust, ruimte en voedsel”, vertelt ecoloog Laura Govers. ,,Rust omdat het eiland vrij is van menselijke verstoring en grondpredatoren als ratten en vossen. Ruimte omdat Griend groter is en meer verschillende soorten broedhabitats biedt dan andere vogeleilandjes die her en der uit de grond worden gestampt. En ten derde: er is nabijheid van goede voedselgronden. Dat zijn allemaal dingen die je op weinig andere plekken in het Waddengebied terugvindt.”

Wanneer er weer een nieuwe ingreep nodig is, is moeilijk te bepalen. Govers: ,,In 2016 was het idee dat het eiland voor twintig tot dertig jaar veilig gesteld zou zijn. Die resterende vijftien jaar gaan we zeker halen, maar over de langere termijn durf ik geen uitspraken te doen.”

Grote stormen, zoals die van de winter van 2019 op 2020, versnellen de afkalving van het eiland.

Hoewel Griend al jaren kunstmatig in stand wordt gehouden, kon het eiland zich vroeger zelfstandig redden. Het eiland bewoog zich aanvankelijk met een gemiddelde snelheid van zeven meter per jaar. Na de aanleg van de Afsluitdijk nam de getijdeslag flink terug en kalfde het eiland in rap tempo af. Sinds 1939 zijn allerlei beheermaatregelen genomen door eigenaar Natuurmonumenten.

Casus: grote sternen

In het boek zijn verschillende onderzoeken van de afgelopen jaar gebundeld. Zo werd de populatie kokmeeuwen en grote sternen op het vogeleiland onderzocht. Een van de vragen die werd onderzocht was: hoe kan het dat het aantal broedende grote sternen sterk terugliep van tienduizend paar in de vorige eeuw naar nog maar 590 in 2016?

Dat kan komen doordat de grote sternen andere plekken op het Wad hebben gevonden. Op Griend neemt ruimte voor broedplekken van de stern af door verruiging (toegenomen planten en struiken). Die ruige gebieden trekken juist zilvermeeuwen en kleine mantelmeeuwen aan, die kuikens roven van de kleinere vogels. De kokmeeuwen, die feller van aard zijn dan de sternen en ook op Griend broeden, beschermen broedpopulaties op het eilandje enigszins tegen deze rovers als een soort luchtmacht. Dat is fijn voor de grote stern, maar die relatieve veiligheid komt wel tegen een hoge prijs. De kokmeeuwen - met hun kenmerkende bivakmutsen - jatten een groot aandeel visjes die de sternen vangen voor hun kuikens.

Sinds de ingrepen van 2016 stijgt het broedsucces en de broedaantallen van de grote stern weer. Wellicht zullen in de toekomst ook maatregelen nodig zijn tegen de grote meeuwen, om de sternen op het eiland te behouden, zegt Govers. ,,Om de plek minder aantrekkelijk te maken voor die grote meeuwen moet je de verruiging van het eiland tegengaan. De enige manier om dat te doen, is door het eiland dynamischer te maken. En dus lager.”