Dit artikel is vandaag gratis

Bij toeval ontdekt en nu voor het eerst getoond: filmbeelden van islamitische Molukkers die tussen 1954 en 1969 in Wyldemerk bij Balk zaten

De moskee, zichtbaar met minaret, op het terrein van de Wyldemerk.

Wanneer de beelden precies gemaakt zijn is niet duidelijk, maar ze geven een niet eerder vertoonde indruk van een gemeenschap die grotendeels onderbelicht is gebleven. De islamitische Molukkers die tussen 1954 en 1969 in woonoord Wyldemerk zaten bij Balk. In de documentaire Waarom niet naar Wyldemerk? worden deze bewegende beelden voor het eerst getoond.

Ghani van den Bergh, die de film uit familie nalatenschap in beheer heeft, ontdekte de beelden bij toeval in 1987, toen hij met zijn vrouw het huis van haar oom Abdul Karim Oppier leeg haalde na zijn overlijden. Zijn vrouw Soer is opgegroeid in Wyldemerk en haar oom is de maker van de film. De bandjes vond hij lukraak tussen een aantal spullen, en de nieuwsgierigheid was gewekt. Toen de bandjes werden afgespeeld door de projector, ging het echter mis. De projector liep vast en elke keer dat dat gebeurde, verbrandde er een stukje film. ,,Ik dacht nee, dit moeten we niet doen. Gelukkig hebben we het grootste gedeelte kunnen redden. Het zijn de enige bewegende beelden die laten zien hoe het deze kleine gemeenschap verging in Wyldemerk.”

Offerfeest

Op de beelden is zichtbaar hoe de gelovigen binnen de moskee in gebed zijn, en laat ze zien ten tijde van het Offerfeest, waarbij er traditiegetrouw drie rondjes om het gebedshuis wordt gelopen. De moskee die in 1956 werd geopend in Wyldemerk was, na de Mobarak moskee in Den Haag (1955), de tweede in Nederland, maar de eerste nieuwgebouwde moskee met een minaret.

De Wyldemerk was destijds een woonplaats van enkele honderden Molukkers, die samen met 12.500 anderen tussen maart en juli 1951 na hun tijd als Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger na de onafhankelijkheid van Indonesië naar Nederland kwamen. Het idee was dat ze hier tijdelijk zouden verblijven en integratie niet nodig was. Ze werden dan ook gehuisvest op terreinen als kazernes, gevangenissen en oude kampen uit de Tweede Wereldoorlog. Zoals woonoord Schattenberg, op het terrein van voormalig doorgangskamp Westerbork.

Spanningen

Bij de verspreiding van de Molukkers over Nederland, werd er geen rekening gehouden met verschillen in religie of herkomst. De meerderheid van de Molukkers is christelijk, maar een kleine minderheid, ongeveer 2,5 procent is islamitisch. De verschillen zorgden soms voor spanningen. Zoals in de gezamenlijke keukens waar niet volgens de islamitische gebruiken werd gekookt.

In juli 1952 verzocht de leider van de islamitische Molukkers, Achmed Tan, om een eigen woonoord voor de Molukse moslims. In december 1954 werd Gaasterland aangewezen als verblijfplaats voor deze groep. Iedereen die er wilde gaan wonen kon een verzoekschrift indienen bij het Commissariaat Ambonezenzorg (C.A.Z.) Ongeveer 90% van de Molukse moslims vond er een tijdelijke woonplaats.

In het nieuwe woonoord, hoorde ook een moskee, vond de gemeenschap. En omdat in andere kampen ook kerken waren, willigde de C.A.Z. het verzoek in. In 1954 werd er gestart met de bouw.

Saamhorigheid

Toen duidelijk werd dat de Molukkers langer zouden blijven dan werd gedacht, werd door de overheid besloten dat er over moest worden gegaan naar permanente huisvesting. In 1969 verhuisden de laatste bewoners van de Wyldemerk naar een reguliere woonwijk. De meeste bewoners belandden in Ridderkerk, dichtbij de moskee van Den Haag, net als Soer van den Bergh. De moskee is inmiddels een garage geworden. Volgens van den Bergh kijken de meeste oud-bewoners met liefde terug aan de tijd in de Wyldemerk. ,,De woonomstandigheden waren natuurlijk slecht, maar de omgeving was geweldig voor kinderen om te spelen. Een geweldige tijd, met grote saamhorigheid.” De verhoudingen tussen de kampbewoners en de Friese gemeenschap was altijd goed. ,,Nog steeds. Als we er nu komen om de graven te bezoeken in Nijemirdum is het contact heel warm.”

Zoektocht

De beelden zijn te zien in de documentaire FryslânDok Waarom niet naar Wyldemerk? Van regisseur Anne van Slageren die donderdag in première ging op het Noordelijk Film Festival. De documentaire gaat over de persoonlijke zoektocht van de 32-jarige Nikki Manuputty naar haar Molukse geschiedenis. Haar vader en grootouders hoorden bij de moslimfamilies in Schattenberg. Maar toen deze groep naar het moslimkamp Wyldemerk kon verhuizen, wilde Nikki’s grootvader beslist niet mee. Hij bleef als enige moslim met zijn gezin in Schattenberg. In de film probeert zij te achterhalen wat haar grootvader bewogen heeft.

De beelden werden na afloop aangeboden aan het Fries Film en Audio Archief. De documentaire is op 4 en 5 december ook te zien bij NPO2 en Omrop Fryslân.

Nieuws

Meest gelezen