Fors verschil in rijksbijdrage aan gemeenten

Het bedrag dat gemeenten krijgen van de rijksoverheid om hun taken goed uit te kunnen voeren varieert sterk. Gemiddeld is het 2162 euro per inwoner, maar de onderlinge verschillen waren ook dit jaar groot. Dat staat in de Atlas van de rijksuitkeringen 2019 van het Centrum voor Onderzoek van de Economie van Lagere Overheden (COELO) van de Rijksuniversiteit Groningen.

Totale jaarlijkse rijksuitkering in euro’s per bewoner.

Totale jaarlijkse rijksuitkering in euro’s per bewoner.

In Bloemendaal bedraagt het totaal aan uitkeringen 1014 euro per hoofd van de bevolking. In Vlissingen is dat per inwoner 3998 euro.

Vlissingen is daarmee de gemeente die het hoogste bedrag per inwoner ontvangt, gevolgd door Heerlen en Rotterdam. Gemeenten die het minst krijgen zijn naast het welvarende Bloemendaal ook Blaricum en Midden-Delfland.

WOZ-waarde weegt mee

Gemiddeld dekken gemeenten 17 procent van hun uitgaven uit lokale heffingen. Het rijk is met ruim 60 procent de belangrijkste financier van gemeenten. Een deel van het geld dat de rijksoverheid aan de gemeenten toebedeelt is vrij besteedbaar, een kleiner deel is geoormerkt voor uitgaven aan een specifiek doel.

Grotere gemeenten en gemeenten in het noorden van het land krijgen naar verhouding veel geld van het rijk, zegt onderzoeker Linda Toolsema. ,,Van welvarende gemeenten verwacht het rijk dat ze weinig kosten hebben en dat ze zelf meer geld kunnen binnenhalen via de lokale belasting.”

Van welvarende gemeenten verwacht het rijk dat ze weinig kosten hebben en dat ze zelf meer geld kunnen binnenhalen via de lokale belasting

Dat is ook de reden dat op de landelijke kaart het Noorden zichtbaar is als een regio waarin veel gemeenten bovengemiddelde rijksbijdragen ontvangen.

,,Niet alleen liggen de huizenprijzen lager, wat betekent dat gemeenten minder geld ontvangen via de onroerendezaakbelasting, in de gemeenten in het noorden van Nederland heb je ook te maken met relatief meer mensen in de bijstand en met een zorgbehoefte”, legt Toolsema uit.

Eilanden tellen anders mee

De kaart van Fryslân toont ook grote onderlinge verschillen tussen de gemeenten, als alle uitkeringen bij elkaar genomen worden. De eilanden Schiermonnikoog (3399 euro per inwoner) en Vlieland (3025 euro per inwoner) voeren de lijst aan.

Volgens Toolsema is dat niet verwonderlijk. De eilanden krijgen vanwege de beperkingen die zij door hun ligging kennen, een extra bedrag omdat het meer kost om een vergelijkbaar voorzieningenniveau tot stand te brengen voor de inwoners. Dat werkt op de eilanden met de minste inwoners het sterkste door, vandaar dat daar de bedragen per hoofd van de bevolking hoger uitvallen.

Leeuwarden valt ook op, met een bedrag van 3301 euro per inwoner. ,,Dat is te verklaren door de combinatie van lagere huizenprijzen, meer bijstandsuitkeringen en een grotere vraag naar vormen van zorg die door de gemeente betaald moeten worden”, zegt Toolsema. ,,Bovendien heeft Leeuwarden een centrumfunctie voor omliggende gemeenten, wat ook meer kosten met zich meebrengt.”

Versnippering van geldstromen

In totaal verdeelt het rijk 39 miljard euro via 107 verschillende uitkeringen. Een versnippering in geldstromen vergeleken met 2013, toen na een jarenlange inspanning om het het aantal soorten uitkeringen te beperken, er nog maar 57 waren.

Het grootste deel van de uitkeringen (31 miljard euro) komt via het gemeentefonds in de verschillende gemeentekassen. Sommige uitkeringen zijn echter zo specifiek, dat ze maar aan één gemeente worden verstrekt.

Een deel van de nieuwe uitkeringen sinds 2013 houdt verband met de decentralisatie van taken van de rijksoverheid naar gemeenten, die de laatste jaren in gang is gezet.

Nieuws

menu