Franeker gevelstenen terug naar ’t Coopmanshûs, niet iedereen is blij met het plan van B en W Waadhoeke

Vijftien jaar lang lagen 24 gevelstenen afkomstig van historische panden in Franeker opgeborgen in Museum Martena. Het college van Waadhoeke wil de stenen herplaatsen in een muur op de binnenplaats van ’t Coopmanshûs. Dat voornemen stuit op bezwaren.

Een van de gevelstenen in Museum Martena

Een van de gevelstenen in Museum Martena Foto: Catrinus van der Veen

Burgemeester en wethouders maakten het voornemen eind augustus bekend, tot verrassing van de Vereniging Vrienden van de stad Franeker. ,,Wij waren niet op de hoogte. Het overviel ons”, zegt voorzitter Rolf Bremmer. ,,Wat ons betreft is het ook geen goed idee. In onze ogen geeft Waadhoeke hiermee zijn publiek erfgoed weg.”

De 24 gevelstenen dateren uit de zestiende, zeventiende en achttiende eeuw. Ze werden gebruikt zoals er nu huisnummers zijn. Aan de gevelsteen konden mensen zien waar ze moesten zijn, vertelt Manon Borst, directeur van Museum Martena. ,,Sommige stenen verwijzen naar het beroep van de bewoner van het pand. Er zijn bijvoorbeeld stenen van een apotheek en een boekwinkel. Andere hebben wapenschilden en familienamen. Er zijn ook stenen die verwijzen naar de Franeker academie.”

Depot

De huizen waar de 24 stenen waren ingemetseld zijn in de loop van de tijd afgebroken. De stenen zelf werden in 1942 in een muur van ’t Coopmanshûs gemetseld. Dat patriciërshuis werd in dat jaar omgedoopt tot gemeentemuseum. In 2006 werd het Coopmanshûs verkocht en verhuisde de complete museumcollectie, inclusief de weer losgepeuterde gevelstenen, naar de nabijgelegen Martenastins, die Museum Martena werd. Sindsdien liggen de grondig gerestaureerde stenen in het depot, op een paar na die in de ontvangstruimte van het museum zijn te zien.

Het zoeken naar een passende bestemming voor de stenen duurde langer dan gedacht. Verschillende ideeën bleken ongewenst of praktisch niet uitvoerbaar. Dat gold bijvoorbeeld voor het bouwen van een nieuwe muur in de tuin van de Martenastins waarin de stenen konden worden verwerkt. Ook het plan voor het inmetselen van de stenen in de huidige panden op de oude plekken sneuvelde.

Academiekapel

Recentelijk lanceerden de Vrienden van Franeker een nieuw plan. Ze stellen voor om de stenen met haken op te hangen aan de muur van de voormalige Academiekapel, grenzend aan de Hortus, de voormalige Academietuin. ,,Over dat plan waren we nog in gesprek met de gemeente en Monumentenzorg. Tot onze verbazing heeft het college de uitkomsten van dat gesprek niet afgewacht”, zegt Bremmer.

Het college heeft het plan opgevat om de stenen terug te plaatsen in de muur van ’t Coopmanshûs, dat op verzoek van de huidige eigenaren eigendom wordt van Hendrick de Keyser, de vereniging die zich inzet voor het behoud van architectonisch of historisch belangrijke gebouwen. De gemeente, die eigenaar is van de museumcollectie van Martena, geeft de stenen voor onbepaalde tijd in bruikleen aan ’t Coopmanshûs en betaalt 2700 euro voor de herplaatsing. Hendrick de Keyser wil de gevelstenen graag terugplaatsen omdat ze bij het huis zouden horen. Het is de bedoeling om het huis maandelijks één dag voor het publiek open te stellen.

Publieke ruimte

De Vrienden van Franeker hebben veel moeite met het plan, zegt Bremmer. ,,In ’t Coopmanshûs verdwijnen de gevelstenen in feite achter de voordeur, ook al wil Hendrick de Keyser het huis af en toe openstellen. Wij vinden dat de stenen thuishoren in de publieke ruimte. De locatie die wij op het oog hebben is vrij toegankelijk, en dus geschikter. De stenen kwamen in 1942 bovendien in ’t Coopmanshûs terecht als onderdeel van de gemeentelijke museale collectie, niet omdat ze bij dat huis horen. Ze zijn van de Franeker gemeenschap, dat is wat anders.”

Directeur Borst van Museum Martena wil inhoudelijk niet ingaan op het plan van B en W. Ze heeft een zakelijke band met de gemeente en die is haar veel waard, zo laat ze weten.

Vanuit de politiek is er inmiddels wel gereageerd op het collegevoorstel. CDA Waadhoeke heeft schriftelijke vragen gesteld over de plaatsing van de stenen in ’t Coopmanshûs. De fractie wil onder meer weten of het voorstel tot stand is gekomen in overleg met de museumdirecteur en of er nog valt te praten over alternatieven. In een toelichting schrijft de fractie: ‘Het voorstel om de gevelstenen nagelvast in te metselen in het Coopmanshûs heeft niet onze voorkeur. Dit lijkt op het vervreemden van ons cultureel historisch erfgoed en dat roept vragen op. Het Coopmanshûs is beperkt toegankelijk en de gevelstenen horen daar niet thuis.’

Bremmer is blij met de CDA-vragen. ,,Wij hopen dat het tij nog gekeerd kan worden.”