Dit artikel is vandaag gratis

Friese klassieker 'De sûnde van Haitze Holwerda' is in het Bildts vertaald: 'Die sfeer fan ‘t plattelând in die tiid, der lient ‘t Bildts him goed foor'

De Bildtse vertaling van 'De sûnde fan Haitze Holwerda' is vrijdag gepresenteerd op CSG Ulbe van Houten in Sint Annaparochie. Er werd een aantal scènes gespeeld uit de bewerking van de roman voor toneel, die Buwalda al in 2009 schreef. Foto: Hoge Noorden/Jacob van Essen

Ulbe van Houtens roman De sûnde fan Haitze Holwerda (1938) geldt als een Friese klassieker. Sytse Buwalda maakte een Bildtse vertaling. ,,De sfeer mot goed weze: motst ‘t hooi rúkke kinne.”

Het is stralend hooiweer in een zomer rond 1900 en boer Haitze Holwerda uit Blessum heeft mankracht nodig voor de ûngetiid . Hij maakt via een tussenpersoon loonafspraken met drie arbeiders uit het Bildt. Het hooien duurt een week of vijf.

Maar wat is er nu precies afgesproken? Vijf weken vast werk voor negen gulden per week, menen de Bilkerts. Eerst maar eens aan het werk, vindt de boer. Al na vier weken zijn ze klaar en de boer wil hen vier weken loon uitbetalen. Dat was niet de afspraak, zeggen de arbeiders. Het conflict loopt hoog op.

In feite gaat het om moraal: wat is hier rechtvaardig? ,,Soawel út ‘t geloof as út ‘t soasjalisme weg stride de boer en de erbaaiers over die fraag. Dat hew ik altyd al mooi fonnen an dut boek”, zegt vertaler Sytse Buwalda (78).

Hij kent het boek al uit zijn jeugd, want er stond thuis van elke druk een exemplaar in de kast. Dat kwam doordat zijn vader, Hotze Buwalda, voor Ulbe van Houten de Bildtse citaten in de roman gecorrigeerd had.

Hoog tijd

De arbeiders in de roman voerde Van Houten namelijk in het Bildts op. ,,Dat waar súvver unyk. D’r worde in die tiid amper Bildts skreven, laat staan in ‘n Frysktalig boek”, zegt Buwalda.

De drie Bildtse hoofdpersonen maken dat De sûnde toch ook een beetje een Bildts boek is, vindt Buwalda. Daarom was het na tien Friese en een Nederlandstalige druk hoog tijd voor een complete Bildtse vertaling. ,,Ik bin met pinsjoen en in koronatiid komt men niet ‘n prot tun de deur út. Dat ik ston foor de boekekas en docht bij mijsels: wat sil ik ‘s bij ‘t eand hewwe? Doe fiel myn oog al gau op dut boek.”

Hij schreef in 2009 al een Bildtse toneelversie van Van Houtens boek in zes sleutelscènes. ,,Dat waren de hoogtepunten út de roman.” Maar voor deze vertaling moest hij natuurlijk álles vertalen.

Op het Fries van de boer en zijn vrouw na, dan, want die blijven in Buwalda’s vertaling Fries spreken, zoals de Bildtse arbeiders Bildts praten in Van Houtens origineel.

Sfeer

,,’t Waar ‘n drege put. De groatste moeilikhyd waar om dat ouwe Frys fan foor de oorlog goed in ‘t Bildts over te bringen.” Aan de ene kant moet het goed leesbaar zijn voor lezers van nu, aan de andere kant wilde Buwalda dicht bij het origineel blijven om de sfeer van die tijd te behouden.

Daarom knipte hij voor de leesbaarheid wel eens een zin in tweeën, maar heeft hij oudere woorden niet vermeden, omdat die nu eenmaal passen in de tijd waarin Van Houten zijn roman schreef.

,,At ik de fertaling lees, dan mot ik ‘t hooi rúkke en de erbaaiers bij ‘t loegen in ‘t hooifak an ‘t werk sien kinne”, zegt Buwalda. ,,Die sfeer fan ‘t plattelând in die tiid, der lient ‘t Bildts him goed foor. Maar ik most wel ‘s soeke om de goeie woorden; je kinne ‘t niet soamaar een op een fertale.”

Onder andere het Friese woordenboek van Waling Dykstra (1900), het Woordeboek fan ’t Bildts en zijn eigen plattelandsjeugd hielpen Buwalda daarbij.

Flasrijen

,,Ik kom myn hele leven al op ‘t Bildt”, zegt Buwalda, die naast natuurkundedocent ook boer is geweest. ,,As jongetsy hew ik ‘t flasrijen met peerd en wagen nag metmaakt. Dat boereleven fan doe, der lait aigenlik myn hart. Dat is meskien ok mèt werom at ‘t boek mij soa anspreekt: ik fyn der ‘n stikky fan myn jeugd in weer werom.”

Er zijn tweehonderd exemplaren gedrukt, die naar Buwalda hoopt ook buiten het Bildt wel aftrek zullen vinden bij taalliefhebbers en “Bilkerts om úttens”. ,,Dat dink ik wel. Al is ‘t meer dan tachtig jaar oud, ‘t blyft ‘n prachtferhaal.”

Ulbe van Houten, De sonde fan Haitze Holwerda, vertaling Sytse Buwalda. Uitgeverij Biltse Boekerij, 10 euro.