GHB is tegenwoordig een drug voor losers. En Heerenveen is, na jarenlange problemen, niet langer een brandhaard meer

,,Vroeger werden er elk weekeinde een stuk of zes, zeven gebruikers afgeleverd bij het ziekenhuis. Nu is dat een zeldzaamheid.” Verslavingsarts Tiem Staal van Verslavingszorg Noord-Nederland vertelt over de GHB-problematiek in Heerenveen.

GHB in vaste pure vorm.

GHB in vaste pure vorm. Foto: Lex van Lieshout ANP PHOTO XTRA Lex van Lieshout ANP PHOTO XTRA

Lang stond deze regio bekend als brandhaard van ghb-gebruik. Pieter Wind, collega van Staal, noemde het 2012 in het Friesch Dagblad een groot probleem. Vooral in keten werd de drug volgens hem veel gebruikt. ,,Er zit in Heerenveen een vaste groep van ongeveer twintig tot dertig man uit de zwaarste categorie”, vertelde Wind destijds.

Bijna tien jaar laten kan collega Staal vertellen dat de problematiek in Heerenveen beheersbaar is. ,,Er zijn nog steeds chronische gebruikers. En die komen ook nog wel op de Spoedeisende Hulp. Maar dat zijn er misschien twee per maand.”

Goedkope drug

GHB is een akelige drug. Mensen die de drug op hebben zijn vaak onhandelbaar, en bij een overdosis kunnen gebruikers in een coma raken. Hoewel GHB landelijk slechts 1 procent van de hoeveelheid gebruikte drugs is, leidt het tot 20 procent van de drugsoverlast. De drug is bovendien goedkoop en eenvoudig te fabriceren. ,,Je kunt de grondstoffen gewoon in Duitsland kopen. Of bestellen via het internet.”

In 2012 was de behandeling van de drug nog in ontwikkeling. Er was toen in Fryslân een tekort aan personeel en huisvesting. VNN begon daarom in die periode samen met onder meer de gemeente Heerenveen een traject om de problematiek in Heerenveen aan te pakken.

Sport en gesprekken

En volgens Staal heeft dat geholpen. Er kwam in Heerenveen - na een startconferentie in Thialf - meer Beschermd Wonen voor verslaafden. Er werden met gebruikers regelmatig groepsgesprekken over de problematiek gevoerd. Ook kregen ze via Sportstad sportactiviteiten aangeboden en waren er individuele trajecten. ,,En de samenwerking tussen de partijen is verbeterd. Daardoor hebben we mogelijke verslavingen eerder in beeld. Tien jaar geleden was de situatie nog ongecontroleerd. Dat is nu niet meer het geval.”

Tanende reputatie

Maar een deel van de oplossing lag ook in iets waar de instanties weinig invloed op hadden, namelijk de tanende reputatie van de drug. ,,Mensen zien wat gebruik doet”, vertelt Staal. ,,Sommige chronische gebruikers raken alles kwijt, ze belanden letterlijk in de goot. En ze krijgen rare tics. GHB is het nieuwe heroïne, ook omdat mensen weten dat je er moeilijk vanaf komt als je verslaafd bent.” Heroïne staat onder gebruikers bekend als een drug voor losers. Dit geldt tegenwoordig ook voor GHB, beaamt Staal. ,,We zien weinig nieuwe gebruikers.”

Dat betekent niet dat VNN in de regio vrij van zorgen is. Want het drugsgebruik is verschoven naar cannabis en lachgas. Verslavingen zijn volgens Staal inherent verbonden aan het gebied. ,,Dit zie je vaak in voormalige veengebieden. We zien het nu ook in Emmen en in Oost-Groningen. De gemeente Emmen ontkende het eerst, maar het is daar al jaren aan de gang.”

50.000 gebruikers

Wat de landelijke trends zijn als het gaat om GHB-gebruik is niet duidelijk. De laatste cijfers zijn van 2019. In heel Nederland waren toen naar schatting zo’n 50.000 gebruikers, blijkt uit de Nationale Drugsmonitor 2020 . Daarin staat ook dat de drug relatief vaker buiten de Randstad wordt gebruikt, en dat GHB-gebruik relatief vaak tot ernstige incidenten leidt.

Het was mede daarom dat de instanties de brandhaard in Heerenveen aanpakten. ,,Vroeger werd het in de keten in elkaar geflanst en gedeeld. Dat zien we nu niet meer. In heel Heerenveen is het gebruik nu minimaal. Gelukkig maar.”