Bezoekers van volkssterrenwacht Observeum in Burgum kijken door telescopen naar de gedeeltelijke zonsverduistering.

Gedeeltelijke zonsverduistering was goed te zien vanuit telescoop in sterrenwacht Observeum in Burgum

Bezoekers van volkssterrenwacht Observeum in Burgum kijken door telescopen naar de gedeeltelijke zonsverduistering. Foto: Jilmer Postma

De zon werd donderdag voor een deel verduisterd door de maan tussen 11:18 uur en 13:30 uur. Op het hoogtepunt – om 12:22 uur – blokkeerde de maan voor 30 procent de zon: ,,Dit zie ik niet vaak. Je moet het toevallig treffen’’, zegt Hans Molema van sterrenwacht Observeum in Burgum.

Bij sterrenwacht Observeum in Burgum zijn een tiental vrijwilligers en een handjevol andere liefhebbers helemaal klaar voor de gedeeltelijke zonsverduistering. Buiten staan drie telescopen gereed voor het publiek. Belangstellenden komen uit heel Fryslân, want het Observeum is hier de enige volkssterrenwacht.

Om de beurt kunnen de bezoekers door een van de telescopen kijken, die af en toe weer moet worden bijgedraaid door de vrijwilligers. In een koepel binnen is ook een grote blauwe telescoop scherp gesteld om de zon te bewonderen. En in een tweede koepel staat Pieter Dijkstra, de initiatiefnemer van de sterrenwacht, klaar om belangstellenden de zonsverduistering te laten zien met een dikke, kleinere telescoop: ,,Dit is weer het eerste kleine coronaproof evenement dat we kunnen organiseren voor publiek. Fantastisch!’’

Geen vast traject

In twee uur tijd schuift een stukje van de maan over de bovenkant van de zon. Op het hoogtepunt, rond 12:22 uur, wordt de zon voor 30 procent bedekt door de maan. ,,Dit zie ik niet vaak. Je moet het toevallig treffen’’, vertelt vrijwilliger Hans Molema. Hij is met zijn 78 jaar inmiddels al 39 jaar actief bij de sterrenwacht – zijn halve leven dus.

Door zijn rijke ervaringen weet hij dan ook precies wat er gaat gebeuren. De maan maakt elke maand een rondje om de aarde, maar volgt daarbij geen vast traject. Meestal gaat de maan boven de zon langs of er juist onderdoor. Maar nu komen de banen van de zon, maan en aarde precies zo uit dat de maan een klein stukje over de zon heen beweegt. Dan is het natuurlijk nog belangrijk waar op de aarde je je bevindt, omdat de aarde ook beweegt en zonsverduisteringen niet wereldwijd te zien zijn. ,,Je moet maar net geluk hebben dat je op de juiste plek op de aarde bent, anders zie je geen fluit’’, zegt Molema lachend.

Deze zonsverduistering begint in Canada, wordt vervolgens zichtbaar in Europa en eindigt in Rusland. De laatste keer dat zo’n gedeeltelijke zonsverduistering hier te zien was, was vijf jaar geleden. ,,Maar toen was het heel bewolkt, dus zag je eigenlijk niks. Het werd alleen wat donkerder, meer niet’’, zegt Molema.

Bij deze zonsverduistering wordt het ook niet volledig donker. Dat komt doordat het een gedeeltelijke verduistering is bij stralend zomerweer. De maan veel kleiner is dan de zon en dan de aarde: de zon heeft een doorsnede van 1,5 miljoen kilometer, de aarde van 13.000 kilometer en de maan maar van 3600 kilometer. ,,De maan is eigenlijk maar een klein rotdingetje. Omdat de maan veel dichterbij de aarde staat dan de zon, kan de maan voor de zon schuiven’’, legt Molema uit. Als de maan voldoende dicht bij de aarde staat kan de schijf de hele zon verduisteren. Dat is nu niet het geval; de maan staat wat verder weg, zodat ook op plekken op aarde waar de hele maanschijf voor de zon schuift, de zon niet helemaal aan het zicht onttrokken wordt.

Niet zonder eclipsbril

Molema waarschuwt wel dat je een zonsverduistering absoluut niet zonder speciale eclipsbril moet volgen: in de zon kijken kan al na enkele seconden onherstelbare schade opleveren. Voor de telescoop is geen eclipsbril nodig, omdat hier een speciaal filter op zit. ,,De ooglens is eigenlijk een soort brandglas. Niet alleen het licht, maar ook de warmte wordt op het netvlies geprojecteerd. Daar moet je je niet in vergissen.’’

Daarom heeft hij er zelf altijd een eclipsbril in zijn keukenla liggen – dan kan hij niks missen.

De volgende totale zonsverduistering in Nederland maakt Molema niet meer mee. ,,De laatste totale zonsverduistering in Europa was op 11 augustus 1999. Toen ben ik nog naar Frankrijk gefietst om het te kunnen zien. De volgende keer dat zo’n totale verduistering in Nederland zichtbaar is, gebeurt pas in 2135.’’

En wanneer er weer een gedeeltelijke zonsverduistering in Nederland zichtbaar is, valt ook lastig te zeggen. Het gebeurt eens in de vier of vijf jaar, of soms zelfs twee keer in het jaar. Of weer tien jaar helemaal niet – ,,dan zit je weer op de verkeerde plek op de aarde!’’