Gedetineerden probeerden nieuwe en strengere afdeling PI Leeuwarden voor zware jongens ‘om zeep te helpen’

Gedetineerden van de PI (Penitentiaire inrichting) Leeuwarden hebben zich juridisch verzet tegen de nieuwe Afdeling Intensief Toezicht (AIT). Maatregelen zorgden volgens de gevangenen voor teveel beperkingen. De afdeling met intensiever toezicht blijft echter bestaan.

Gino Tibboel, directeur van de PI in Leeuwarden.

Gino Tibboel, directeur van de PI in Leeuwarden. Foto: Marchje Andringa

De AIT werd vorig jaar geopend, als antwoord op de verharding van de criminaliteit. In de afdeling zitten gedetineerden met extra risico’s, bijvoorbeeld op ontsnapping. Er is geen strenger regime ten opzichte van de reguliere gevangenis, maar wel extra toezicht. Zo zitten er vier gevangenismedewerkers op de twaalf mensen die vastzitten, het dubbele van in de rest van de PI. Ook zijn er meer camera’s en worden telefoongesprekken frequenter afgeluisterd.

Vermeende ongelijkheid

Uit het klachtenoverzicht van de Commissie van Toezicht (CvT) van 2020 blijkt dat er vorig jaar klachten over deze afdeling kwamen. Deze onafhankelijke commissie houdt toezicht op de PI, en gedetineerden kunnen zich bij de commissie melden als een klacht hebben. De commissie noemt de AIT ‘een opvallend onderwerp’ in het verslag, en er kwamen klachten binnen over ‘vermeende ongelijkheid’.

De klachten hadden vaak verband met de zogeheten GVM-lijst, waar bijna alle gedetineerden in de AIT op staan. GVM staat voor Gedetineerden met een vlucht- en/of maatschappelijk risico. Ze krijgen beperkende maatregelen opgelegd. ,,Plaatsing op de AIT is geen verdere beperking, maar is juist een gevolg van de opgelegde maatregelen. Op de AIT kunnen de beperkende maatregelen goed worden uitgevoerd”, zegt Gino Tibboel, directeur van de PI in Leeuwarden.

Kort geding

Volgens Tibboel vinden gedetineerden het doorgaans ‘niet fijn’ als ze op de afdeling geplaatst worden. Naast dat ze klachten indienden, heeft een groep gedetineerden een paar maanden geleden ook een kort geding aangespannen om de AIT op te laten heffen. ,,Ze probeerden de afdeling om zeep te helpen”, aldus Tibboel. Het kort geding ging uiteindelijk niet door omdat veel gedetineerden zich terugtrokken.

Tibboel noemt de AIT nog even wennen. ,,De Afdeling Intensief Toezicht is een relatief nieuwe afdeling. Logisch dus dat de gedetineerden alle juridische mogelijkheden aangrijpen om te proberen invloed uit te oefenen. De jurisprudentie die ontstaat door de afhandeling van klachten helpt ons en de gedetineerden om duidelijkheid te krijgen over wat allemaal wel en niet is toegestaan op deze specifieke afdeling.”

De meeste klachten over de AIT waren niet gegrond of werden niet ontvankelijk verklaard. Dit laatste kwam vooral doordat de commissie van toezicht alleen oordeelt over besluiten van de directeur, en niet alles wat zich afspeelt op en rond de AIT is een directeursbesluit.

Succes

Een enkele keer boekten gedetineerden wel succes. Zo werd in maart 2020 een besluit van de directeur om een gevangene in de AIT te plaatsen geschorst, omdat dit besluit niet goed gemotiveerd was. Ook was het voor een gedetineerde op de AIT niet mogelijk om te promoveren. Dit gebeurt als beloning voor gedrag, en kan bijvoorbeeld leiden tot extra vrijheden op de afdeling. Een gedetineerde vocht dit succesvol aan, zodat dit landelijk aangepast werd. Er zijn sinds de opening van de AIT in Leeuwarden meer dergelijke afdelingen geopend in het land.