Op Slot | Gemeenten kunnen de problemen op de woningmarkt niet alleen oplossen

Het beeld van een afwachtende gemeente bij woningbouw in de kleinere kernen, klopt niet met de werkelijkheid. Dit stellen wethouders Mark de Man van Súdwest-Fryslân en Fimke Hijlkema van Ooststellingwerf. ,,Wij sluiten geen enkele kern uit.”

Nieuwbouw in Wommels.

Nieuwbouw in Wommels. Foto: Simon Bleeker

In veel dorpen in Fryslân bestaat het beeld van een onwillige lokale overheid die tegenover de inwoners staat. Jongeren willen graag in hun dorp blijven wonen, maar als een dorp met ideeën komt wordt er niks toegezegd. Ondanks een luisterend oor van de gemeente, komt er zelden echt iets van de grond, is de conclusie van vrijwel elk plaatselijk belang.

Maar wethouder Mark de Man van de gemeente Súdwest-Fryslân wil dat beeld rechtzetten. ,,Er wordt volop gebouwd en geen enkele kern zit bij ons op slot”, zegt hij. In Exmorra komen er vijftien woningen bij. In Boazum worden (op verzoek van het dorp) extra woningen gebouwd, in Wommels komen er woningen in en bij het voormalige gebouw van het Bogerman College. Bij Scharnegoutum wordt gewerkt aan een plan voor nieuwbouw (Noord). ,,In totaal hebben we op dit moment woningbouwplannen voor ruim 2100 woningen”, vat De Man samen.

Stad

Een derde van de inwoners van Súdwest-Fryslân woont momenteel in Sneek. De trek naar de stad, dat geldt ook voor Bolsward, is al langer gaande. De Man: ,,We zien een sterke voorkeur voor kernen met meer voorzieningen. We ontkennen niet dat er ook in dorpen zonder voorzieningen behoefte is om betaalbaar te wonen. Ook daar zetten we naar aard en schaal op in. Om nieuwbouw daadwerkelijk te kunnen realiseren, zijn er wel voldoende serieuze kopers nodig.”

Wethouder Fimke Hijlkema van Ooststellingwerf ziet dat veel jongeren wel degelijk in hun dorp willen blijven. ,,Maar je moet op maat bouwen. En niet vergeten dat nieuwbouw een complex proces is.”

Hijlkema doelt op de ruimtelijke inpassing, regels met betrekking tot het geluid, archeologie, geur, milieu (stikstof), duurzaamheid, de aanleg van nutsvoorzieningen en meer. ,,Als er een wens is voor nieuwbouw, staat er niet zomaar een huis.” De provincie wil inpassing voorrang geven op uitbreiding. In Ooststellingwerf zien ze voor de kortere termijn vooral daar kansen. ,,Veel gebouwen verliezen hun functie”, zegt Hijlkema. ,,Denk aan bankgebouwen, scholen maar ook winkels.”

Makkinga

In Ooststellingwerf merken ze dat er veel ideeën van onderop komen. De gemeente is bijvoorbeeld met initiatiefnemers in Makkinga in gesprek over het realiseren van tijdelijke kleine woonunits voor starters. Dit leidt wel degelijk tot nieuwbouw. Ook in Ooststellingwerf worden geen kernen uitgesloten voor nieuwbouw, zegt Hijlkema ,,Maar de nadruk ligt wel bij de grotere kernen Oosterwolde, Appelscha en Haulerwijk.”

De gemeente Súdwest-Fryslân heeft een woononderzoek uitgevoerd naar de woonbehoefte van inwoners in de 89 kernen. ,,We kijken niet alleen naar de behoefte maar ook naar de bevolkingsopbouw, wat het voorzieningenniveau nu is en op de langere termijn, of er energie in een dorp zit en of plannen voor woningbouw goed georganiseerd zijn”, zegt De Man.

De lange termijn mag daarbij niet vergeten worden. ,,De grootst veranderende groep inwoners zijn de zeventigplussers. Je moet ook nadenken over wat er gebeurt als deze groep er niet meer is. Dan komen er ineens heel veel woningen vrij. Je wilt tegen die tijd niet met leegstand zitten, maar we zien ook echt een toenemende behoefte aan betaalbare woningen voor jongeren.”

Hoe belangrijk een lange termijnvisie is, weten ze in Ooststellingwerf ook. ,,Toen we onze woonvisie in 2017 opstelden, hadden we ambitieuze plannen”, zegt Hijlkema. ,,Maar de werkelijkheid is dat een deel van die kavels nu zonnevelden zijn omdat er toen ineens minder vraag naar woningen was.”

Mismatch

Volgens De Man is woningtekort in aantallen niet enkel het probleem maar er is ook sprake van een mismatch. ,,Het aantal eenpersoonshuishoudens groeit snel. Juist voor deze groep is het lastig om iets te vinden, vooral in kleinere kernen. Tegelijk heeft deze groep ook een grote behoefte dichtbij voorzieningen te wonen.”

Met elke kern met bouwplannen gaat hij in gesprek. ,,Ik vind over het algemeen dat er in de dorpen realistisch gedacht wordt over woningbouw.” Toch heeft de gemeente inderdaad altijd een kritische blik.. Dat is volgens de wethouder van belang om toekomstbestendige en kwalitatief goede woningen te leveren. Kosten spelen daarbij ook een rol. ,,Bouwbedrijven kunnen niet altijd onder de twee ton een nieuwbouwwoning opleveren, maar de behoefte is er wel. Maar ook trends als overbieden op betaalbare woningen, meenemen van overwaarde, belastingvrij kunnen schenken en inbreng van eigen geld voor een hypotheekaanvraag zijn van invloed op het aantal beschikbare, betaalbare woningen voor jongeren.”

Flexibele oplossing

Met het oog op de langere termijn en de onzekerheid van wat de woonbehoefte is over tien, twintig of dertig jaar zoekt de gemeente daarom het liefst naar flexibele oplossingen. ,, Kunnen we een constructie verzinnen waarbij er op langere termijn behoefte blijft aan deze woningen? Dat maakt een woningbouwplan een stuk interessanter”, zegt De Man.

Hijlkema vindt het niet altijd fijn om ‘nee’ aan dorpen te moeten verkopen als er een idee voor nieuwbouw wordt ingediend. ,,Daarbij speelt mee dat wij het natuurlijk ook niet fijn vinden om mensen te zien vertrekken naar Assen, Groningen, Leeuwarden of Leek omdat daar wel woningen zijn.”

In tegenstelling tot de gemeenten in Zuidwest-Fryslân zijn de vijf gemeenten in Zuidoost-Fryslân nog met de provincie in onderhandeling over de afspraken voor woningbouw. ,,We hebben ons ook te houden aan afspraken met de provincie en met het rijk”, zegt Hijlkema. ,,Gemeenten kunnen de problemen op de woningmarkt echt niet alleen oplossen.”

Dit is de laatste aflevering in deze zomerserie.