Gemor over journalistieke mores is ook het gevolg van al langere durende trend in de sector | Commentaar

Het Commissariaat voor de Media gaat een breed onderzoek doen naar mogelijke politieke beïnvloeding van (publieke) media. Er kwamen de laatste tijd kwesties aan het licht waarin dat aan de orde lijkt. Aan dit ‘probleem’ ligt niet alleen de relatie tussen politiek en media ten grondslag, het is ook het gevolg van de lossere band tussen media en journalist, producent of presentator.

Peter Halbersma.

Peter Halbersma.

Directe aanleidingen voor het onderzoek zijn de VPRO-documentaire Van Beiroet tot Binnenhof over demissionair minister en D66-leider Sigrid Kaag, de BNNVARA-productie over GroenLinks-leider Jesse Klaver en de bekostiging van campagnefilmpjes van FVD door Op1 - en radiopresentator Jort Kelder.

In al deze gevallen gaat het om een producent of presentator die is ingehuurd, en dus op afstand staat van het medium. Net als breed in het bedrijfsleven het geval is, zijn banden tussen werkgever en werknemer in de journalistiek steeds losser en van kortere duur. De Nederlandse Vereniging voor Journalisten schreef al eens een witboek vol over onder meer een race-to-the-bottom met freelancetarieven.

Heil elders zoeken

Minder waardering en flexcontracten zorgen er ook voor dat nieuwsfotografen hun heil elders zoeken. En dan staat er, in opdracht van D66, op 1 7 maart dit jaar een fotograaf in de fractiekamer foto’s te klikken als de exitpoll van de Kamerverkiezingen binnenkomt. En zonder vermelding van de commerciële opdrachtgever stonden die gekleurde foto’s van Kaag op tafel op de voorpagina’s van onafhankelijke kranten.

Dat mediabedrijven via werknemers kosten besparen bleek eerder bij het optuigen van payrollrelaties bij regionale omroepen. En dat de Volkskrant nu freelance eindredacteuren vraagt laat zien dat binding minder belangrijk wordt.

Natuurlijk zijn er journalisten en presentatoren die uit weelde, vanwege een veelgevraagde pen of sterke mening, voor zelfstandigheid kiezen en voor meerdere klanten hun stukken schrijven, radioprogramma’s opnemen, talkshows presenteren en dagvoorzitter zijn bij symposia. Maar meestal is het niet uit luxe. Een groeiende groep freelancers schrijft met regelmaat commerciële teksten om rond te komen.

Een rechte rug

De journalistiek is in die zin niet anders dan andere bedrijfstakken waar vakbonden gewag maken van lange tijdelijke contracten en strijden voor gelijk loon voor gelijk werk.

Maar het verschil is dat in de journalistiek een onafhankelijke en objectieve positie wordt verwacht. Een rechte rug en een moreel kompas blijven de basis van het vak. Dat ligt in eerste plaats bij de persoon zelf. Maar een eenling of productiebedrijfje zal zich gemiddeld eerder laten beïnvloeden door politiek en belangenorganisaties dan een journalist met een vaste plek binnen een nieuwsorganisatie. Daar weet je je beschermd en is je brood meer gegarandeerd.

Als mediabedrijven en maatschappij de journalistieke waakhondfunctie van groot belang vinden, dan moet daar ook naar worden gehandeld. Dat NPO en AVROTROS het handelen van Kelder niet kwalijk vinden, stemt daarin niet vrolijk.

Reageren? Mail dan naar: hoofdredactie@frieschdagblad.nl