Gerard de Jong komt op voor het Bildts, Franekers en Fries. ‘De passy foor de aigen taal hew ik fan ôns pake en hait metkregen'

Bildts, Franekers of Fries: iedereen moet zich vrij voelen zijn taal te spreken. Dat wil meertaligheidscoördinator Gerard de Jong bereiken. De gemeente Waadhoeke stelde hem aan om de talen in die regio een steuntje te geven.

Gerard de Jong, meertaligheidscoördinator in de gemeente Waadhoeke.

Gerard de Jong, meertaligheidscoördinator in de gemeente Waadhoeke. Foto: Marchje Andringa

,,’t Bildts niet foortrekke, hin?’’, kreeg Gerard de Jong uit zijn omgeving te horen na zijn aanstelling als meertaligheidscoördinator. De Bilkert (42) is nu nog hoofdredacteur van De Bildtse Post . Daarin is het Bildts nu nog wekelijks in print te zien, maar het nieuwsblad verschijnt 30 juni voor het laatst. De passie voor streektalen zat er altijd al in en werd versterkt na een internationale uitwisseling voor schrijvers naar Spaans Baskenland, in 2017. ,,Se passe der heel goed op hur taal. Dat het mij d’r nag meer in sterkt om op te kommen foor klaine talen. Talen sêge wat over de lokale identiteit.”

Dus nee, verzekert hij, voortrekken gaat niet gebeuren. Waadhoeke wil de drie talen in de gemeente (Fries, Bildts en Franekers, naast Nederlands) zichtbaar en levend houden. De Jong moet een verbindende rol gaan spelen bij verschillende taalinitiatieven in de gemeente en de zichtbaarheid van de talen vergroten. Deze maand is hij daarmee begonnen.

Beurtbalkys

Iedereen moet zich vrij voelen om zich in streektaal uit te drukken. Het zichtbaar maken van de taal kan daaraan bijdragen, zegt De Jong. ,,Met De Bildtse Post hew ik dat ok al deen foor ’t Bildts. Maar ’t kin op meer plakken, en dat hoeft niet altyd op ’n heel serieuze menier. ’t Kin ok met ’n knypoog, bijgelyks met beurtbalkys in streektaal in de súppermet. Soa’n balky sil d’r fansels niet drekt toe laide dat mînsen dinke: ik mot die taal meer praten gaan. Maar ik dink al dat at je de taal faker om je hine sien, dat tot ’t bewustwezen laidt dat meertalighyd rykdom is.’’

Hij inventariseert nu wat er al gebeurt in de gemeente. ,,D’r binne tal fan instânsys die’t hur doende houwe met de talen. ’t Enthoesjasme is d’r, elkeneen het ‘tselde foor ogen, at je nou foor ’t Franekers, Fries of ’t Bildts opkomme. Myn taak is om de aktiviteiten meer bijnander te bringen en ‘n stevig netwerk te bouwen, en metnander te sien hoe’t wij ’n groate stap foorút sette kinne foor alle talen. Wij slútte ok an op bestaande inisjativen, soa-as foor ’t Frys, want je hoeve ’t wiel niet opnij út te finen. Myn werk is om de talen ‘n kontsy te geven.’’

Streektalenatlas

Ook wordt onderzocht hoe het gesteld is met het gebruik en de beheersing van het Bildts, Fries en Franekers in de gemeente. In 2014 bracht de provincie Fryslân een streektalenatlas uit, die dat inzichtelijk maakte voor alle streektalen en de verschillende varianten van het Stadsfries. Maar een update voor Waadhoeke is nodig, zegt De Jong. ,,Wij wille binnen ’n jaar ’n nulmeting doen late. Je motte wete wer’t je met werke, en dat begint met sicht krije op hoefeul mînsen de talen prate.’’

Basisscholen in de gemeente geven soms streektaalonderwijs. ,,Maar dat hangt d’r fan ôf at d’r ’n beflogen dosint is die’t ’t praat. Ik sou ‘t ’n struktureler karakter geve wille, ’t is belangryk dat kines op skoal de aigen taal metkrije, niet dwingend, maar op ’n speulse menier.”

De Bilkert denkt onder andere aan een taaldag, en meer aandacht voor poëzie in de streektaal. ,,’t Brúkken fan ’n taal mot útaindlik fan de mînsen sels komme, maar ik dink al dat overheden derin ’n fasiliterende rôl hewwe kinne. ’n Taal falt of staat met de mînsen die’t ’t prate en deurgeve. At dat weg is, is ’t weg, en krije je dat niet meer werom.’’

Niet alles viertalig

De meertaligheidscoördinator is aangesteld voor vier jaar. Hij is niet in dienst van Waadhoeke, maar werkt als zelfstandige. ,,Die ôfstand is d’r soadat ik de gemeente ok anspreke kin op ’t taalbelaid. Ik sien aansen ok naar de kommunikasy fan de gemeente. Meertalighydsbelaid betekent foor mij niet dat alle folders en persberichten in fier talen motte, want atst dat doest dan spreekst gyneen echt an. Maar je kinne ’t al ‘slim’ toepasse. Befoorbeeld deur over iets dat in Franeker of op ’t Bildt speult in de taal fan dêr te kommuniseren”

De Jong zit nu in de laatste weken van De Bildtse Post , een familie-onderneming die in 1935 begon. ,,De passy foor de aigen taal hew ik fan ôns pake en hait metkregen. De krant is opricht deur ôns overpake. Nou houdt ’t op, en dat is niet niks. Maar tussen baide funksys sit gelukkig ’n groate overeenkomst, de andacht foor meertalighyd. Ik fyn ’t mooi dat ik der soa met deurgaan kin.’’