Van Friese klei naar pannenkoekbakken in Nederlands-Indië: Gerda Hartkamp uit Harlingen schreef een boek over haar indrukwekkende familiegeschiedenis

Het is een prachtige dag in Yogyakarta, op het tropische eiland Java, als de uit Sneek afkomstige Anne Ligthart met zijn maten door de stad loopt. Als negentienjarige meldde hij zich als KNIL-militair en is daarom op het eiland gestationeerd. In het voorbijgaan valt zijn oog op een Javaans meisje dat hem gedag zegt. ,,Die groet was voor mij”, zegt Ligthart tegen zijn vrienden en loopt het meisje lachend tegemoet.

Het gezin van Ligthart en Bremer.

Het gezin van Ligthart en Bremer.

Het is het begin van de bijzondere liefdesgeschiedenis van Anne Ligthart en de Javaanse Charlotte Bremer. Hun kleinkind, Gerda Hartkamp uit Harlingen, schreef het boek Van Friese klei naar tropenuniform over haar grootouders.

Al wandelend lukte het Ligthart om Bremer te versieren en om een afspraakje te maken om samen Ben Hur in de bioscoop te zien. De liefde bloeide snel op, ondanks de cultuurverschillen. ,,Eén van de eerste dingen die mijn opa aan mijn oma vroeg, was of ze ook pannenkoeken kon bakken”, zegt Hartkamp lachend. Dit lichtvoetige begin staat in schril contrast met wat het koppel later zou meemaken.

Kampen

Met de inval van de Japanners in Nederlands-Indië in 1942 worden Nederlandse soldaten, zoals Ligthart, opgesloten in interneringskampen. Gevangenen worden wreed behandeld en ook Ligthart maakt een zware tijd door.

Bremer leefde ondertussen in grote angst als ‘buitenkamper’ in Bandung. Er heerste in die periode onder invloed van onafhankelijkheidsstrijders veel vijandigheid tegenover vrouwen zoals zij, die getrouwd waren met Europese mannen. Zwanger en inmiddels moeder van vier kinderen probeert ze zich alleen staande te houden onder het Japanse regime.

Hartkamp wilde niet dat het verhaal van haar voorouders verloren zou gaan en besloot daarom dit boek te schrijven. ,,Mensen worden steeds ouder en generaties die hierover kunnen vertellen dunnen uit. Maar het is belangrijk dat mensen weten wat er toen gebeurd is, want dat is heel ingrijpend geweest.”

Door zelf historisch onderzoek te doen en familieleden te vragen over de geschiedenis, is ze tot een zo compleet mogelijk verhaal gekomen. ,,Mijn opa heeft nooit veel losgelaten over wat hij in de kampen heeft meegemaakt. Maar veel familieleden, ooms, tantes en mijn moeder en oma hadden ook allemaal een stukje van de puzzel.”

Indische verhalen

Op 16 augustus biedt ze, in het kader van de Indiëherdenking op 15 augustus, een exemplaar van haar boek aan aan burgemeester Ina Sjerps in Harlingen. ,,Destijds werden mensen doodgezwegen toen ze na de Tweede Wereldoorlog vanuit Nederlands-Indië terugkwamen naar Nederland. Mensen dachten dat het in Nederlands-Indië wel meeviel en er was geen ruimte voor de verhalen van de mensen daar. Het is daarom goed dat er meer aandacht komt voor dit hoofdstuk in de geschiedenis.”

Van Friese klei naar tropenuniform. Gerda Hartkamp. Walking my Revolution Publishers, 29,95 euro

Bestel dit boek