Het plasdrasgebied is een eldorado voor natuurliefhebbers

Een natuurman in hart en nieren. ,,It giet hjir altiten oer de fûgels.” De grutto, kievit, scholekster, tureluur en al die andere vogels. Murk Nijdam uit Wommels heeft zijn leven er volledig op afgestemd en krijgt daar alom waardering voor. ,,Altiten dwaande wêze om de greidefûgel te behâlden. Wat soene wy earm wêze as wy gjin fûgels mear om ús hinne hawwe.”

Natuurman Murk Nijdam.

Natuurman Murk Nijdam. Marchje Andringa

De karakteristieke stolpboerderij aan de Slachte - dankzij de vierjaarlijkse Slachtemarathon bij de wandelliefhebbers wel bekend – is niet moeilijk te vinden. Aan de rand van het erf valt de metershoge ijzeren grutto dadelijk op. De vogel is het visitekaartje van zijn bedrijf en staat symbool voor het verhaal dat Nijdam te vertellen heeft.

Het land achter de boerderij is een eldorado voor de natuurliefhebber. Na een eindje wandelen ligt er een fluisterbootje klaar om de bezoekers naar een van de twee vogelkijkhutten te brengen. In de hut een aantal kijkgaten, op diverse hoogten aangebracht, die uitzicht bieden op een watergebied waar tientallen weidevogels te volgen zijn. Nijdam heeft twee plasdrasgebieden met vogelkijkhutten. Zelf aangelegd en zelf gebouwd. ,,Wy dogge hjir alles sels”, zegt hij. Het natuurgebied van Nijdam trekt veel belangstelling en er is veel waardering voor zijn inzet. Ook landelijk. Zo kreeg hij in 2016 voor zijn inzet van de Vogelbescherming Nederland de Nationale Gruttoprijs. Naast een oorkonde bestond de prijs uit duizend euro en dat geld besteedde hij aan de reuzengrutto die op zijn erf staat.

De liefde voor de vogels en het bloemrijke landschap heeft Nijdam van huis uit meegekregen. Vader Tjeerd had zijn hart verpand aan de natuur. ,,Heit wie in jager, in aaisiker en in fisker. Hy wie der altiten op út, altiten yn it fjild te finen.” Als jongetje mocht Murk mee, zijn vader leerde hem hoe hij kievitseieren moest vinden. ,,Oan de keukentafel waard hast altiten oer fûgels en oer de natoer praat.”

De familie Nijdam bewoont al sinds 1914 de karakteristieke boerderij aan de Slachte. In dat jaar verhuisde pake Kees Nijdam van Haskerdijken naar Wommels. In 1922 werd daar Tjeerd geboren. Het was min of meer vanzelfsprekend dat hij de boerderij zou overnemen en het was eigenlijk net zo vanzelfsprekend dat later ook Murk het melkveebedrijf voort zou zetten.

Grupstal

In de afgelopen eeuw is er heel weinig veranderd. De boerderij en het erf ademen nog steeds de sfeer van vroeger. De koeien staan in de ouderwetse grupstal. ,,It bûthús is noch sa, sa’t it yn ús heit syn tiid ek wie. De pleats wurdt noch sa brûkt, sa as er yn 1894 boud is.” Pake Kees en heit Tjeerd huurden de boerderij van het pensioenfonds van de Heidemij. Begin jaren negentig besloot Murk de ouderlijke ‘pleats’ en de landerijen in eigendom te nemen. Van de aankoop heeft hij geen tel spijt gehad. Om meer ruimte te maken voor meer koeien voelde hij weinig. ,,Der is wolris neitocht oer in lisboksstâl, mar dat is him net wurden.”

De Bond Friese Vogelwachten @BFVW ontvangt binnenkort van landbouworganisatie @LTONoord een weidevogeldrone waarmee nesten vanuit de lucht kunnen worden opgespoord https://t.co/D4vb3Kvf2S

— Friesch Dagblad (@frieschdagblad) April 24, 2019

Nijdam koestert de kleinschaligheid. Hij wil extensief blijven boeren. In de grupstal is ruimte voor slechts 31 koeien. ,,Mear kij kin ik net hâlde. Ik ha wolris in pear mear hân, mar dat wie net ideaal en om dy reden bin ik weromgongen nei tritich kij.” Nijdam beschikt in totaal over zo’n veertig hectare land. Zijn veestapel bestaat voor het grootste deel uit roodbonte koeien, op twee na dragen ze allemaal nog horens. Ook bij de koeien van Nijdam gaat het om historie. ,,Der rinne noch in pear kij by, dy’t besibbe binne oan it laach fan myn pake.”

Noflike kij

,,It binne noflike kij, sa nuet as wat. Oerdei yn it lân en nachts op stâl. Ik melk se krapoan 730 kear yn ’t jier. As ik twa kear frij bin fan melken, dan is dat in protte.” Wel geven de koeien van Nijdam minder melk dan wat gangbaar is in Nederland. Ligt de gemiddelde melkproductie in ons land iets boven 9000 kilogram melk per koe per jaar, de koeien van Nijdam komen gemiddelde uit op ruim 7000 kilogram. ,,Gjin topproduksje, mar dat hoecht ek net. Ik bin sa tefreden.” Dat zijn koeien minder melk produceren heeft ook te maken met zijn natuurvriendelijke wijze van boeren. Hij gebruikt geen kunstmest en geen bestrijdingsmiddelen en pas na 15 juni wordt het gras gemaaid. ,,Mar ik mei my net biologysk boer neame. Om dêr foar yn oanmerking te kommen moat ik de kij losrinne litte yn de stâl, by my steane se fêst yn it bûthús.” Nijdam ontvangt wel subsidie voor agrarisch natuurbeheer.

Met zijn dertig koeien en veertig hectare grasland kan Nijdam het zich permitteren om een vaste arbeidskracht in dienst te nemen. Heel veel grotere boeren, die een bezoek brengen aan het natuurgebied achter zijn boerderij, vragen zich nieuwsgierig en vol verwondering af hoe hij het flikt om met zo’n klein bedrijf toch een arbeider te kunnen betalen. ,,Boeren sizze dat dit net kin. Mar it kin wol, it sit him yn de kosten. Dy binne by my folle leger as by de measte boeren.”

Willem-Alexander

,,Hokker boer betellet mar twahûndert euro yn ’t jier oan ûnderhâldskosten foar de molkmasine? Dy binne der net.” Nijdam leeft zuinig. ,,En ik ha hjir en dêr ek wolris in moai hanneltsje.”

Met Harm Jan Kamstra als vaste arbeider kan Nijdam veel tijd vrijmaken voor zijn passie: de natuur. Eerder, toen het zoeken van eieren nog was toegestaan, trok hij er op uit. Zoals toen gebruikelijk was, kwamen de gevonden eieren in de pet. ,,Ik bin wolris thúskaam mei sa folle aaien, dat ik de pet net mear op de holle hâlde koe”, vertelt Nijdam.

De voorspelling vorige week van voorzitter @RendertAlgra van de @BFVW , dat op 22 februari het eerste kievitsei in Nederland zou worden gevonden, is niet uitgekomen, maar eerste kievitsei in februari kan nog steeds https://t.co/vtkNYckxBu

— Friesch Dagblad (@frieschdagblad) February 26, 2019

Al zijn hele leven houdt Nijdam als veehouder rekening met de weidevogels. Sinds 1977 wordt in zijn land door vrijwilligers van de vogelwacht het aantal nesten geteld. Dat gebeurde steeds op Koninginnedag (30 april) en sinds het aantreden van koning Willem-Alexander op 27 april (Koningsdag). ,,Dan ha de minsken frij.” Toen in de jaren negentig steeds duidelijker werd dat weidevogels een tekort hebben aan water besloot de veehouder in zijn weiland een plasdras aan te leggen. ,,It is in dobbe wetter, dêr’t de fûgels op ôfkomme.” De eerste plasdras kwam in 2005, vier jaar later volgde de tweede. ,,Beide dobben binne in heale hektare grut.”

Gruttonesten

De telling van het aantal nesten van de weidevogels in het land van Nijdam maakte duidelijk wat het effect is van het aanleggen van de plasdrasgebieden. Loopt elders het aantal grutto’s sterk terug, bij Nijdam is sinds de aanleg van de plasdras het aantal vogels juist sterk gestegen. Lag het aantal gruttonesten in de jaren tachtig en negentig tussen de tien en twintig, in 2010 ging het om 49 nesten, in 2013 werden er 117 nesten getraceerd.

De laatste jaren is er weer sprake van een daling. In 2018 ging het om 84 en dit jaar om 74 nesten. Landelijk zijn er volgens Nijdam dit jaar zo’n vijftienduizend gruttonesten geteld. ,,En yn de goede jierren ha dat der 125.000 west.” Op het aantal nesten van kieviten hebben de plasdrasgebieden geen invloed. Vorig jaar werden er bij Nijdam zes nesten van de kievit geteld, dit jaar slechts twee.

De plasdrasgebieden met vogelkijkhutten trekken veel belangstelling. Natuurliefhebbers uit alle delen van ons land maken de reis naar de Slachte om de weidevogels te bewonderen en op de foto te zetten. Het zijn nu zo’n duizend bezoekers per jaar en dat worden er ieder jaar meer. ,,De earsten komme al yn febrewaris, de lêsten binne der yn novimber.” Hoe sterker de terugloop van het aantal weidevogels in ons land hoe meer belangstelling er bestaat voor het natuurgebied van Nijdam.

Veel waardering

Ook boeren melden zich aan voor een excursie. ,,Se wolle witte hoe’t ik it doch en wolle ideeën op-dwaan.” Het initiatief van de Wommelser natuurboer krijgt alom veel waardering. Nijdam hoopt op navolging. ,,Ik wol myn ferhaal útdrage. As alle doarpen sa’n natoerboer hiene, dan hie der mei de greidefûgels neat oan ’e hân west.”

Om het vooral de grutto’s op zijn land nog meer naar de zin te maken kwam Nijdam op het idee om de twee plasdrassen samen te voegen en er een grote waterpartij van twee hectare van te maken. ,,Mei ien dobbe krijst mear rêst yn it fjild en dat is better foar de fûgels.” Tegelijkertijd wil hij dat zoveel mogelijk mensen kunnen genieten van de vogels en de natuur. Om de hinder van de bezoekers voor de vogels tot een minimum te beperken wil hij een overdekte doorgang naar de hutten. Op twee plaatsen, in de foto-filmhutten, komen de kijkgaten op waterhoogte. ,,Op dy hichte kinst moaie foto’s meitsje.”

Bond Friese Vogelwachten (BFVW)

Het plan van Nijdam is opgepakt door de stichting Agrarisch Natuurfonds Fryslân. Deze stichting, ontstaan vanuit de Bond Friese Vogelwachten (BFVW), wil de herinrichting financieren en wil het unieke natuurgebied van Nijdam overnemen.

Het gaat om een investering van twee ton. Het Agrarische Natuurfonds start een crowdfundingsactie. Tegen betaling kunnen belangstellenden een excursie krijgen en wie nog wat meer geld op het kleed legt, krijgt een naamsvermelding in de kijkhut.

Met de overname wil het fonds het levenswerk van Nijdam veiligstellen voor de toekomst. De veehouder blijft ook na de overname bij zijn natuurgebied betrokken. ,,Yn july giet de skeppe yn de grûn. Wy dogge it allegearre sels. Dat skeelt flink yn de kosten.”

Nieuws

menu