Hoe bouw je een hele boerderij op de kop?

Een boerderij omgekeerd bouwen. Zeven jaar nadat Pieter Stellingwerf op dat idee kwam, krijgt zijn bijzondere bouwconstructie tussen Hindeloopen en Workum vorm. ,,Iedereen wil weten hoe het met de dakpannen zit.”

Soms staat er een kleine file op de Lieuwe Klazes Leane. Vooral op zonnige weekenddagen slaan mensen het doodlopende weggetje tussen Workum en Hindeloopen in om een kijkje te nemen bij het afwijkende gebouw dat verrijst op het perceel van Pieter en Ria Stellingwerf.

,,Het wekt verwondering op”, zegt Pieter Stellingwerf over zijn omgekeerde bouwwerk. ,,Mensen zijn benieuwd hoe de bouw ervoor staat. Ze rijden er speciaal voor om.”

Ongeveer een jaar geleden ging de bouw van de omgekeerde boerderij van start. Lange tijd stond er een zwarte staalconstructie achter de ietwat vervallen woonboerderij van de familie Stellingwerf. De laatste maanden is de woning dichtgemaakt en zijn de muren gemetseld. De werkzaamheden vinden op dit moment vooral binnen de boerderij plaats. ,,Het werkt vordert gestaag, maar het is niet altijd even zichtbaar”, zegt Stellingwerf.

Lânskip

Het idee voor ‘Lânskip’, zoals het project van Stellingwerf en de mede-initiatiefnemers heet, ontstond in 2012. Pieter en Ria wilden in hun nieuwe woning graag over de zeedijk kunnen kijken, maar dat is lastig als je in een boerderij woont.

Waarom draaien we de boerderij niet om, vroeg Stellingwerf zich af. Als theatermaker van Bedenkers en Uitvoerders van Ongewone Gebeurtenissen (BUOG) doet hij niet anders dan de zaken omdraaien. ,,Ik vraag me altijd af waarom de dingen zijn zoals ze zijn. Kan het niet anders? Waarom zou je een boerderij niet andersom bouwen?”

Ik vraag me wel eens af wat voor uitdaging we met zijn allen zijn aangegaan

Daar moesten ze bij de gemeente Súdwest-Fryslân wel even aan wennen. De weg van procedures en vergunningen was lang. ,,Je loopt tegen ontzettend veel dingen aan. Een goot mag normaal gesproken niet hoger dan 5,20 meter, maar hoe ga je daarmee om als je de boel op de kop bouwt?”

De gemeente gaf uiteindelijk groen licht. Dat de omgekeerde boerderij niet alleen een woonfunctie, maar ook een beeldbepalende en culturele functie heeft, gaf de doorslag. Pieter en Ria willen van de boerderij een energieneutrale plek met meerdere wooneenheden en een ‘buertkeamer’ maken.

Daarnaast is de omgekeerde stelpboerderij een landmark die de discussie over de toekomst van het Friese landschap op gang moet brengen. ,,Als de dijken hier breken, zitten wij hier hoog en droog. Dan is het huis ineens een schip. Maar hoe ziet de rest van onze omgeving er dan uit? Die discussie willen we hier voeren. Mensen die hier voor huis staan te kijken, hebben het er al over. Dat is precies wat we willen.”

Eigen ogen

Ype van Dijk, zijn vrouw Ruth ter Voort en hun negenjarige dochter Benthe zullen een van de appartementen in de boerderij betrekken. Tot die tijd verblijft het gezin in een woonunit naast de bouwplaats. ,,We hebben ons huis in Balk alvast verkocht”, zegt Van Dijk. ,,,Nu kunnen we met onze eigen ogen zien hoe dit project tot stand komt. Je zou kunnen zeggen dat we het lot naar ons toe hebben getrokken.”

Wat Van Dijk aanspreekt in dit project is het idee van samen iets realiseren. ,,We denken min of meer hetzelfde over energieneutraal en gezamenlijk wonen”, vertelt Van Dijk. ,,Het gebouw trekt natuurlijk de aandacht, maar dit woonproject laat ook zien hoe je meer voor elkaar kunt betekenen. Als je bij elkaar op het erf woont, kun je elkaar helpen. Misschien is zo’n woonvorm met meerdere gezinnen bij elkaar wel de toekomst van het wonen.”

De vraag die door passanten het vaakst wordt gesteld bij de ‘omkearde pleats’ achter het treinstation van Hindeloopen gaat over de dakpannen. Hoe blijven die zitten? Het antwoord weten Stellingwerf en Van Dijk nog niet. Deze zomer willen ze testen wat de beste methode is. ,,We twijfelen nog tussen schroeven of lijmen”, zegt Van Dijk. ,,De pannen zijn puur decoratief”, voegt Stellingwerf toe. ,,Maar ze moeten natuurlijk wel goed vast. Je wil niet dat die pannen op je hoofd vallen als het hard waait.”

Het metselen van de buitenmuren was ook geen ongevaarlijke klus. ,,De metselaars stonden op negen meter hoogte te werken”, zegt Stellingwerf. ,,Dat was nogal een uitdaging. Niet alleen om de harde wind die hier waait. Zie maar eens twintigduizend geeltjes naar boven te krijgen.”

Fundering

Toch was het spannendste moment van de voorbije maanden het verwijderen van de steunpalen die nodig waren om de staalconstructie op te bouwen. ,,De fundering bestaat uit 28 palen van elf meter. Toen we de steunpalen weghaalden, zakte de boerderij als het ware in haar vorm. Alle kracht kwam vanaf toen op de fundering terecht. In zijn geheel zakte de boerderij na het weghalen van de steunpalen zo’n twee millimeter, maar daar bleef het gelukkig bij. Het is soms niet voor te stellen dat zo’n enorme massa blijft staan.”

Stellingwerf kan nog niet met zekerheid zeggen wanneer zijn project is voltooid, maar hij hoopt dat de twee appartementen in het markante gebouw eind dit jaar bewoonbaar zijn. ,,Ik vraag me weleens af wat voor uitdaging we met zijn allen zijn aangegaan, maar tegelijkertijd ben ik een ras-optimist. Het bouwen van een omgekeerde boerderij inspireert enorm. Er is nu ook geen weg meer terug.”

Nieuws

menu