Hoe werk je aan de realisatie van jezelf? | Column

Bij veel mensgerichte organisaties - zoals in de zorg en het onderwijs - vind je vaak teksten terug die gaan over zelfrealisatie. En dat is mooi! Ieder mens wil zich toch ontwikkelen en tot bloei in zijn of haar leven komen?

Ieder mens wil zich toch ontwikkelen en tot bloei komen in zijn of haar leven? Foto: Shutterstock

Ieder mens wil zich toch ontwikkelen en tot bloei komen in zijn of haar leven? Foto: Shutterstock

Ook vinden we deze begrippen terug in de wereld van coaching. Coaching is het begeleiden van mensen op hun persoonlijke of professionele reis; een reis met als doel jezelf te realiseren. Je zou vanuit deze gedachten dus kunnen stellen dat het jezelf realiseren een soort project is en bij dit belangrijke project hoort een visie of een plan.

Kleine doelen bereiken

Al in de oudheid werd er op een vergelijkbare manier naar het leven gekeken, onder andere door de filosoof Aristoteles. Het leven bestaat uit kleine doelen bereiken om uiteindelijk tot zelfrealisatie te komen. Daar op het hoogste punt zit ons geluk. Het is hard werken aan je eigen, persoonlijke ontwikkeling. Het komt je niet aanwaaien. Sterker nog, het ‘lot’ moet je welgezind zijn; je moet ook een beetje geluk hebben in het leven. Kansen krijgen, maar ook kansen zien en nemen om jezelf te ontplooien en te ontwikkelen! Dit idee hebben we in de moderne samenleving uitgewerkt van opvoeding thuis naar onderwijs, naar je eerste baan, het bijleren en vervolgens stappen in je loopbaan zetten. Ondertussen leer je zelf ook de nodige levenslessen. Het ontwikkelplan bestaat dus uit kleine stapjes met als doel zo goed als mogelijk tot bloei te komen.

Hoe langer ik nadenk over deze manier van denken hoe meer ik begin te twijfelen. Socrates - een andere filosoof - staat bekend om zijn manier van onderzoek doen. Hij stelt steeds twee vragen als hij onderzoek doet onder de mensen: 1. Heb ik je goed begrepen? 2. Klopt het ook in de praktijk dat wat je beweert? Met deze twee vragen komen theorie en praktijk bij elkaar of om als Paulus te spreken: toets alles en behoud het goede.

Open kring

Er zit een aantal managers in een open kring zonder tafels ertussen. Ik ben er te gast om kennis te maken om daarna een middag over het thema “Leiderschap in post corona tijd” voor hen te verzorgen. De kring noemt zichzelf de Leergroep West-Noord, naar de regio Noord-Holland en Noord-Nederland, waar ze vandaan komen. Het zijn allemaal leidinggevenden uit verschillende sectoren, zoals het MKB, maar ook overheid en zorg. De groep kent elkaar al wat langer en gaat open en vertrouwd met elkaar om. Geregeld brengen deelnemers een persoonlijk dilemma in.

Jannes heeft een kwestie voorbereid. Hij neemt even een hap lucht, zucht vervolgens en begint zijn verhaal. ,,Ik ben nu midden 40 en soms denk ik bij mezelf: is dit het? Ik heb een mooi bedrijf en ondanks corona hebben we het gered. Onze kinderen zijn het huis uit. Mijn vrouw heeft een leuke baan. We genieten van ons huis, de boot en de jaarlijkse vakantie. Maar soms denk ik bij mezelf moet ik het roer niet eens omgooien? Ik wil niet zeggen dat het leven saai is, ik ben een dankbaar mens. Maar toch… soms voelt het zo leeg. Ik nodig jullie uit daarop te reageren.” Jannes laat een stilte vallen en kijkt rond. Gebruikelijk is dat men dan reageert, zonder oordeel maar met een welgemeend advies naar Jannes.

Herkenbaar

Er komt eigenlijk weinig los uit de groep, alleen wat enkele bemoedigende woorden. Verder kijkt men naar het plafond of naar de punt van de schoenen. Ik vraag waarom dat zo is. Mijn rechter buurman reageert: ,,Misschien omdat we dit allemaal wel herkennen. We zijn ongeveer van dezelfde leeftijd als Jannes. We hebben mooie stappen in het leven gemaakt, maar soms vraag je je af of dit het wel is. Wat is eigenlijk je belangrijkste doel in het leven? Zit het risico niet in de sleur, het maar doorgaan in een soort programma, het druk zijn met werken en ondernemen, leven in de waan van de dag?”

Een ander tegenover mij reageert daarop: ,,Ik kom soms maar weinig aan mezelf toe, maar het idee van zelfontplooiing (trekt er een vies gezicht bij) vind ik maar niks. Het klinkt zo op jezelf gericht, zo egoïstisch.” Een ander vult aan. ,,Ik zou zeggen narcistisch, we leven in een te veel op de persoon gerichte cultuur. De jeugd is alleen maar bezig met dat zelfbeeld, vooral op de telefoon. Wij als ouders hebben dat voorbeeld misschien ook wel gegeven.”

Levendig gesprek

Er ontstaat een levendig gesprek over zelfrealisatie. Iedereen is het er over eens dat je verantwoordelijk bent voor je zelfrealisatie, maar dat je dat niet los kan zien van anderen. We hebben familie, relaties en contacten met anderen. En juist in die drang naar bezig zijn vanuit en met jezelf vergeten we die ander nog wel eens. Een voormalig predikant - die nu in de boekhandel zit - neemt het woord: ,,We kunnen die ander ook met een hoofdletter schrijven; de Ander die we gemakkelijk vergeten omdat we zo druk met ons werk zijn en in ons eigen wereldje bezig zijn.” Er valt een ongemakkelijke stilte. Hoe nu verder? Een geloofsgesprek aangaan is niet de bedoeling van deze groep managers.

Jannes pakt het gesprek vervolgens weer terug. ,,Ik wil jullie bedanken voor de openheid, het verkennen van het begrip zelfrealisatie. Misschien niet zo bedoeld, maar met de gedachtegang die ontstond, kan ik weer verder.” Daarop komt de vraag van één van de deelnemers: ,,En eh… die gedachte die jou helpt is… Jannes? ,,Nou, heel simpel eigenlijk; mijn doel is nog steeds werken aan mijn zelfrealisatie, maar wel met anderen, mijn vrouw en kinderen en collega’s, maar ook met de Ander. Dat er toch meer is dan alleen maar dit leventje hier, spreekt me aan. Zelfrealisatie doe je vanuit de relatie, dus samen, bedenk ik mij nu. “

Meer tijd nemen

Een ander vult aan. ,,Mijn conclusie hier vandaag is dat ik meer tijd moet nemen voor mezelf én de anderen om mij heen. Ik ben toch te veel op mezelf gericht, misschien ook wel wat gesloten en heb ik er geen behoefte aan om mijn leerpunten te delen met anderen. Je kwetsbaar opstellen vind ik gewoon moeilijk.” Jannes knikt instemmend en deelt zijn voornemen. ,,Ik neem me voor - om te beginnen met mijn vrouw en kinderen - het gesprek hierover aan te gaan. Wat zijn hun persoonlijke ontwikkelstappen? Ik mag werken aan mezelf, daar is niets egoïstisch aan denk ik, maar wel altijd in het licht van de ander.”

Gabriël Anthonio is hoogleraar aan de RUG en organisatieadviseur bij de Galan Groep