Iedereen met een beetje aanzien in de stad woonde aan de Harlingerstraatweg, de 1,3 kilometer lange 'Ramblas van Leeuwarden'

De Ramblas van Leeuwarden, noemt Walter Kromhout de Harlingerstraatweg met zijn lengte van 1,3 kilometer. Hij schreef onlangs een vuistdik boek over deze straat vol villa’s.

Villa Sonnehoeck in aanbouw.

Villa Sonnehoeck in aanbouw. Foto: FD

Het gebeurt niet vaak dat een boek speciaal aan slechts een straat wordt gewijd en dan ook nog met een dikte van zo’n twee centimeter en 250 pagina’s. Met de luxe hardcover-binding en de vele foto’s past het boek ook bij de straat in kwestie, de Harlingerstraatweg in Leeuwarden. ,,Deze uitgave past inderdaad wel bij de allure van de straat”, zegt schrijver Walter Kromhout.

,,Ik heb dit altijd wel een aansprekende straat gevonden met de gevarieerde bouw. De combinatie van oude villa’s en huurhuizen en de mooie diverse architectuur. Aanvankelijk wilde ik een artikel maken voor historisch tijdschrift Leovardia maar na gesprekken met bewoners en oud-bewoners kwam er zoveel los, ook veel fotomateriaal, dat het zonde was om er niet wat meer van te maken.”

Invalsweg

De invalsweg tussen de afslag Leeuwarden-Noord bij de N31 en het centrum is bij velen bekend en kent vele bijzondere bouwwerken zoals de Sint Dominicuskerk, de katholieke begraafplaats en de vele villa’s waaronder de houten varianten uit Oostenrijk. ,,Tot in de jaren vijftig, zestig en zeventig was dit echt dé straat van Leeuwarden met aanzien. Bovendien kwamen veel Leeuwarders hier ook omdat er een aantal tandartsen en huisartsen woonden die hun praktijk aan huis hadden.”

De weg zelf werd in 1840 aangelegd als verbindingsweg tussen Leeuwarden en Franeker en Harlingen. Een deel van de weg werd gebruikt voor harddraverijen. Aan het einde van de negentiende eeuw was er nog weinig bebouwing in de straat, afgezien van enkele villa’s waaronder Baens Ein van Tjeerd Ritskes Velstra die onder meer bekend was van zijn Friestalige toneelstukken. De villa stond ter hoogte van het huidige Europaplein en werd in de jaren vijftig gesloopt.

Trambaan

Na de aanleg van de trambaan in 1899 volgden al snel meerdere villa’s. Een aantal villa’s werd in de jaren dertig weer gesloopt. ,,Sommigen hebben er maar twintig jaar gestaan en werden gesloopt omdat de nieuwe eigenaar een andere smaak had. Bovendien was arbeid in die tijd een stuk goedkoper. Het kwam ook wel voor dat een grote villa plaats maakte voor twee kleinere zoals bij Huis Hoek gebeurde op de hoek met de Spanjaardslaan.”

Maar ook een van de oorspronkelijk elf houten villa’s die begin twintiger jaren als bouwpakket uit Wenen werden overgescheept, werd al ruim tien jaar na de bouw gesloopt. ,,Daar is uiteindelijk weer een mooie jaren-’30-woning voor in de plaats gekomen. Maar veruit de meeste woningen, zo’n 90 procent, staan er nog. Die komen vooral uit de jaren twintig en dertig.”

Aanzien

Lange tijd sprong de Harlingerstraatweg er wat aanzien betreft uit voor Leeuwarden. ,,Je had dat ook een beetje bij de Troelstraweg en de Spanjaardslaan, maar iedereen met een beetje aanzien woonde wel in de Harlingerstraatweg. Tegenwoordig is het meer verspreid en zie je ook luxe huizen in nieuwere wijken als Blitsaerd en Zuiderburen.”

Toch waren het niet alleen rijkeren die in de Harlingerstraatweg woonden. De rode rijtjeswoningen van architect Doeke Meintema tussen de Marssumerstraat en de Mantgumerstraat waren gebouwd als arbeiderswoningen voor de woningstichting. De meeste woningen zijn inmiddels particulier bezit. ,,Je ziet nu dat die woningen ook al bijna voor vier ton worden verkocht.”

Kromhout is planoloog bij de gemeente Leeuwarden en die achtergrond is ook terug te zien in de aandacht voor de geschiedenis van de stadsontwikkeling en de wijken rondom de Harlingerstraatweg. Hij schreef eerder voor de gemeente een boek over het Europaplein. ,,Dit boek heb ik vooral vanuit mijn eigen belangstelling geschreven. Door de coronacrisis had ik hier ook wat meer tijd voor in de avonduren want je kon niet naar de schouwburg of op familievisite.”

Drie maanden

Hij heeft zelf nog drie maanden in de straat gewoond. ,,Ik weet hier alleen niets meer van omdat ik te klein was. Maar ik heb het altijd wel een mooie straat gevonden, vooral vanwege de bijzondere architectuur.” De straat staat over een maand centraal op Open Monumentendag in het weekeinde van 11 en 12 september.

Walter Kromhout. Op stand in Leeuwarden. Uitgeverij Louise, 2021. 30 euro.