Ilse Geijzendorffer, directeur van het Louis Bolk Instituut: ‘Boeren staan te springen om anders te gaan boeren’

Als het aan Ilse Geijzendorffer ligt, blijft de boer van de toekomst gevrijwaard van beroepsziekten en haalt hij naast een inkomen ook voldoening uit zijn werk.

Ilse Geijzendorffer, directeur van het Louis Bolkinstituut, in Bennekom.

Ilse Geijzendorffer, directeur van het Louis Bolkinstituut, in Bennekom. Foto: Marnix Schmidt

De meeste boeren zien volgens Ilse Geijzendorffer (41) de problemen waar de landbouwsector tegenaan loopt en beseffen dat het anders moet. Maar om ze voor te houden dat de veestapel met de helft moet inkrimpen, is volgens de nieuwe directeur van het Louis Bolk Instituut (LBI) niet de beste manier om veranderingen in gang te zetten. ,,Dat is ook geen fijne boodschap. Ik zeg dan liever tegen een boer die wil verduurzamen: hoe kunnen we je daarbij ondersteunen?’

Behalve hulp bij de hervorming van de landbouw maakt het LBI zich ook hard voor gezondere eetgewoontes. Zo zijn er projecten voor meer consumptie van groente en fruit in kinderdagverblijven en verzorgingstehuizen.

Verder werkt het LBI mee aan de eiwittransitie door onder andere de verbouw van vlinderbloemigen zoals peulvruchten te stimuleren. ,,Dat brengt niet alleen de import van veevoer naar beneden, en kan een grondstof zijn voor vleesvervangers, het zorgt ook voor meer biodiversiteit en een gezondere bodem. Ze binden stikstof uit de lucht voor het gewas zelf en leggen ook een deel vast in de bodem. Bovendien maken ze in de bodem fosfaat beschikbaar. Als je na een jaar vlinderbloemigen aardappels poot, heb je niet alleen minder kunstmest nodig, je gewas heeft meer veerkracht en minder snel last van bijvoorbeeld droogte.”

Opbrengsten en kosten

Door de ruimere teeltwisseling is per saldo de financiële opbrengst wel iets minder. ,,Dat klopt, maar je kosten zijn ook lager. Je bedrijf krijgt een andere ambitie, gericht op kringlooplandbouw. En binden van stikstof kan ook financiële waarde hebben.”

Het aantal boeren dat mee wil doen aan verduurzaming van de landbouw, is volgens haar ook veel groter dan wat je op basis van de boerenprotesten zou verwachten. ,,Bij regelingen voor een overstap naar een andere landbouw staan boeren in de rij. Dat ze niet op eigen kracht die stap kunnen maken, komt vaak door de hoge schulden met leningen voor hun machinerie en stallen. En ze hebben soms vraagtekens bij het verdienmodel. Maar er is meer vraag om in een project voor een overgang naar een andere landbouw te stappen dan dat er mogelijkheden zijn.”

Volgens haar is het ook verstandig om de nadruk te leggen op mensen die willen veranderen in plaats van nadruk op die dat niet willen.

Nu de landbouw onder vuur ligt met het oog op stikstofuitstoot, mestproductie, verlies aan biodiversiteit en uitbraken van dierziekten, zou je verwachten dat de landbouwvisie van het Louis Bolk Instituut breed wordt omarmd. ,,Helaas is dat nog niet het geval. Maar de afgelopen tien jaar zitten we vaker aan tafel bij het ministerie van Landbouw en vinden we daar ook een luisterend oor.”

Onderwerpen als klimaat en biodiversiteit staan, merkt ze, ook hoger op de agenda. ,,Al moeten we tegelijk erkennen dat Nederland op Europees niveau onderaan bungelt wat betreft stikstofuitstoot, klimaatmaatregelen en biodiversiteit. Het enige wat wij als Louis Bolk kunnen doen is voor en in de praktijk kennis ontwikkelen om aan een positieve verandering bij te dragen.”

Veestapel

Geijzendorffer wil bij de aanpak van de problemen in de landbouw liever kijken naar welke samenleving we willen, dan te roepen dat de veestapel kleiner moet. ,,Dan kan de gezamenlijke conclusie zijn dat de huidige concentratie van vee in een dichtbevolkt land niet goed is voor het milieu en de volksgezondheid, en van daaruit kijken wat er gedaan moet worden.”

Dat in de biologische landbouw nog steeds weinig schot zit, wijt ze aan het prijsverschil met gangbare producten in de supermarkt. ,,Gangbaar is goedkoper omdat het veel kosten afwentelt op de natuur en milieu. Zouden kosten als natuurschade en watervervuiling in de prijzen worden verrekend, dan wordt biologisch voor de consument en de boer veel aantrekkelijker. Zo lang wij echter met ons huidige marktmodel de gangbare landbouw financieel draagbaar houden, levert biologisch voor veel boeren geen verdienmodel op.”

Naast stimuleren van biologische landbouw helpt het instituut ook gangbare boeren stappen te maken naar andere bedrijfsvormen die beter zijn voor de biodiversiteit. Zo ondersteunt het bedrijven die natuurinclusief willen werken of inzetten op circulaire of regeneratieve landbouw.

Ze snapt wel dat boeren met hoop naar technische oplossingen kijkt. ,,Maar dat vergt ook weer hoge investeringen. Het zou mooi zijn dat de hoop wordt aangewakkerd om dezelfde grote investeringen te doen in duurzame landbouw.”

Systeemaanpak

In plaats van veel geld in machines te steken, getuigt het van meer wijsheid te kiezen voor een bredere systeemaanpak, vindt Geijzendorffer. ,,Inzetten op bijvoorbeeld een gezonde bodem geeft tegelijk al zoveel meer voordelen op andere gebieden. Dat is iets dat puur technologische oplossingen niet kunnen leveren.”

Tegelijk is het volgens haar ook een illusie om te denken dat een soort landbouw de oplossing is voor alles. ,,Wij zeggen zelf ook niet dat alleen biologische landbouw de oplossing is. Natuurinclusief, kringloop, regeneratief, al die stromingen vullen elkaar aan. Waar we wel van af moeten, is je stikstofuitstoot berekenen en inzetten op rendementen die je in de toekomst denkt te behalen. Dan loop je klem, zoals we bij de PAS-regeling hebben gemerkt.”

Als grote sta in de weg voor verandering wordt vaak de schuldenlast van de boeren bij de banken aangevoerd. Toch lijkt ook een Rabobank zich meer te willen inzetten voor een duurzamere landbouw. ,,Je ziet de bank vaker deelnemen in adviesraden voor biodiversiteit en ze zijn bezig met een koolstofkrediet. Maar dat weegt nog niet op tegen al het geld dat ze de afgelopen decennia in de intensivering van de landbouw hebben gestoken. Daarvoor mogen er nog meer concrete acties komen die boeren die willen verduurzamen, ondersteunen.”

Een ander subsidiesysteem zou ook een verstandige stap zijn. ,,Nu gaat bijna alle landbouwsubsidie naar productiedoeleinden. Dat is niet langer vol te houden als we ook de biodiversiteit, het klimaat en het watervraagstuk serieus willen nemen.”

In de landbouw van de toekomst spelen deze drie zaken volgens haar zeker een grote rol. En ook de gezondheid van de boer. ,,In Frankrijk is parkinson bij wijnboeren aangemerkt als beroepsziekte door gebruik van bestrijdingsmiddelen. Laten we zorgen dat onze boeren gezond kunnen blijven en ze, naast een inkomen, ook voldoening uit hun werk kunnen blijven halen.”