Provincie Fryslân wil gaswinning keren, maar heeft weinig invloed op Haagse politiek: 'We worden niet als belanghebbende gezien'

Het standpunt van het Friese provinciebestuur tegen nieuwe gaswinning sorteert amper effect in Den Haag. Dat stelde provincieadviseur Albert-Jan Zijlstra woensdagmiddag tijdens een informerende bijeenkomst voor Provinciale Statenleden over de stand van zaken rond de gas- en zoutwinning in Fryslân.

In Harlingen is er een meetnet aangelegd om mogelijke bodemdaling in de historische binnenstad als gevolg van toekomstige zoutwinning voor de kust te kunnen monitoren.

In Harlingen is er een meetnet aangelegd om mogelijke bodemdaling in de historische binnenstad als gevolg van toekomstige zoutwinning voor de kust te kunnen monitoren. Foto: ANP

Adviezen van de provincie over nieuwe winningsplannen hebben niet geleid tot terughoudendheid van de minister van Economische Zaken. Brieven en moties vanuit de Friese politiek vinden nauwelijks weerslag in de Tweede Kamer. „We hebben geen beslissingsbevoegdheid en worden niet als belanghebbende gezien, dus onze invloed is beperkt”, aldus Zijlstra.

Meetnet Harlingen

Wel zijn er volgens hem resultaten geboekt met het in 2016 opgestelde Manifest van de Friese overheden, waarmee de landelijke politiek en de gas- en zoutwinningsbedrijven werd opgeroepen om grotere maatschappelijke betrokkenheid te tonen. Zo is er in Harlingen een meetnet aangelegd om mogelijke bodemdaling in de historische binnenstad als gevolg van toekomstige zoutwinning voor de kust te kunnen monitoren. Ook heeft het manifest geleid tot het zogeheten Omgevingsproces Ternaard, waarmee maatschappelijke inspraak en financiële tegemoetkoming wordt geregeld voor de voorgenomen gaswinning onder de Waddenzee.

Zijlstra heeft niet de indruk dat het aantal winningsplannen voor kleine gasvelden in Fryslân is toegenomen sinds de gaswinning in Groningen wordt afgebouwd. Die toename komt eerder door de wijziging van de Mijnbouwwet in 2017, waardoor aanvragen en verlengingen van winningsplannen tijdelijk bleven stilliggen. „Er ontstond toen een stuwmeer, waarna er behoorlijk veel aanvragen volgden. Maar dat is in het laatste jaar weer afgenomen.”

Vergroenen

Fossiele brandstoffen blijven nog tot het jaar 2050 nodig, dus gaswinning blijft voorlopig noodzakelijk in Nederland, zo benadrukte programmamanager Ruud Cilo van het ministerie van Economische Zaken. Gas uit eigen bodem stoot volgens hem vele duizenden tonnen minder CO2 uit dan gas dat wordt geïmporteerd. „De keuze voor gaswinning in Nederland is ook een keuze om verstandig om te gaan met CO2-emissies. Dat is geen pleidooi om ermee door te gaan, maar we moeten ook vergroenen.”

SP-Statenlid Hanneke Goede wierp tegen dat ook het Nederlandse gas voor meer dan de helft wordt geëxporteerd. „En wat hier blijft, gaat niet eens voor de helft naar huishoudens.” Dat weersprak Cilo niet, maar „het Nederlandse gas is van belang om in Nederland te gebruiken, maar ook om die gasmarkt in Europa te voeden. Dat zijn allebei waarheden.”

Bodemdaling

De bodemdaling in Fryslân gaat momenteel het hardst in het gebied ten westen van Franeker, waar de bodem door zoutwinning meer dan 35 centimeter is gezakt met een snelheid van ongeveer een centimeter per jaar. Gebouwschade door bodemdaling komt in de provincie tot nu toe niet voor, zegt voorzitter Klaas Arie Beks van de Commissie Bodemdaling Aardgaswinning Fryslân. „De enige uitzondering zijn boothuizen waarvan de invaarhoogte door bodemdaling is verminderd.”

Een grotere zorg noemt Beks de gevolgen van bodemdaling voor bruggen, wegen en waterschapswerken. Verreweg de meeste schadevergoedingen worden uitgekeerd aan Wetterskip Fryslân voor infrastructurele maatregelen.

„We zien in Tytsjerksteradiel een bodemdaling van 23 centimeter en als er nog een winningsplan bij komt dan zitten we boven de 30 centimeter. Dat zal in veenweidegebied bijzondere maatregelen vergen. Technisch is er een hoop mogelijk, maar je kunt niet alles oplossen met gemalen. Het moet ook duurzaam zijn.”

Beks tekent daarbij aan dat het inklinken van veenweidegebied voor vele malen meer bodemdaling zorgt als de gaswinning in het gebied.