Keimpe Sikkema, de Fries die de Februaristaking vastlegde

Hij maakte een van de weinige foto’s van de Februaristaking die op 25 februari 1941 plaatsvond. Keimpe Sikkema uit De Westereen begon in de oorlogsjaren met een dagboek, waarin hij verslag deed van onder meer het massale protest dat die dag in Amsterdam plaatsvond.

Keimpe Sikkema uit De Westereen begon in de oorlogsjaren met een dagboek, waarin hij verslag deed van onder meer het massale protest dat die dag in Amsterdam plaatsvond.

Keimpe Sikkema uit De Westereen begon in de oorlogsjaren met een dagboek, waarin hij verslag deed van onder meer het massale protest dat die dag in Amsterdam plaatsvond.

Honderden pagina’s pende de Friese journalist Sikkema (1918-1986) in zijn dagboek. Hij was in de oorlogstijd werkzaam voor onder meer Het Volk , een socialistisch dagblad dat in 1900 was opgericht. Zijn woorden, met vulpen opgeschreven, doen zowel in telegramstijl als in verhalende stijl verslag van alles dat met de oorlog te maken heeft. Zo beschrijft hij bombardementen, het aantal doden en gewonden daarbij en namen van mensen die zijn gearresteerd door de bezetter.

In de jaren zeventig maakte Tresoar in Leeuwarden kopieën van het dagboek. Rond 2010 zijn alle dagboekdelen van Sikkema aan Tresoar geschonken. Rond die tijd zijn ze ook gescand en verschenen ze online op Het Geheugen. In 2016 zette Otto Kuipers van Tresoar een foto uit zijn dagboek online, niet wetend wat voor foto het precies was. Kort later werd duidelijk: de Februaristaking. Meteen werd het landelijk nieuws.

‘Het Volk’ staakt

Na de hbs afgemaakt te hebben in 1936 rolde Sikkema vrijwel direct de journalistiek in; hij ging werken voor het Volksblad voor Friesland . In 1939 verhuisde hij naar Amsterdam om voor Het Volk te schrijven. Hij ging bij de familie Wasman in de kost. Voor Het Volk draaide hij nachtdiensten; slapen deed hij in de ochtend. Zo ook 25 februari 1941. Sikkema is dan 22 jaar. Zijn hospes Wasman wekt hem: ‘Word wakker! Ze staken! Er zijn hier relletjes op ’t plein.’ Sikkema loopt naar het raam en ziet inderdaad een grote menigte op het Raamplein. ‘Ze liepen heen en weer (staan mocht niet) op ’t plein en ’t trottoir van de Marnixstraat. Plotseling klom er een man op een wagen om een toespraak te houden (…)’, schrijft hij later op.

Oecumenisch drietal hielp tientallen Joodse kinderen. https://t.co/v3WBwL7TUb

— Friesch Dagblad (@frieschdagblad) January 25, 2020

Hij volgde op de voet het nieuws rondom te staking. ‘Langzaamaan druppelden berichten van de omvang van de staking binnen: de tram staakt, Fokker (vliegtuigfabriek, red.), de Nederlandse Scheepsbouw. Trams reden naar de remissie, van sommige zijn de ruiten ingegooid. Geen mens zat erin. In de Vijzelstraat wilden een paar Joden instappen, terwijl de hele staking om hen begonnen was. Het publiek heeft ze uit de wagens gesleurd. Er werd gezegd dat gas-, elektrisch en waterleiding zullen staken. (…) Ook Het Volk staakte.’

Ik liep langs ’t Rokin, toen plotseling de machinegeweren op de Dam ratelden

Die middag ging hij de stad in, met gevaar voor eigen leven. ‘Op weg naar de Dam liep ik langs ’t Rokin, toen plotseling de machinegeweren op de Dam ratelden. Gevlucht in een portiek en daarna rechtsomkeer naar huis.’

Die avond werd hij op de krant verwacht, maar na overleg werd hij met een auto opgehaald. ‘Ja, dan het liefst met een flinke pantserauto!’, schreef hij achteraf. ‘Tegen half acht stonden wij gevieren in de portiek, toen plotseling een Duitse colonne naderde, die met zoeklichten langs de huizen scheen, terwijl machinegeweerlopen dreigend uit de wagens staken. Wij waren volkomen overrompeld. Twee onzer stoven ’t vensterraam in, de buurjongen en ik naar boven, terwijl de Duitse officier ons nariep - ,,Halt, oder es wirdt geschossen”. Ik stormde boven bij de zo goed als onbekende buren binnen, pakte een krant en ging ijverig aan tafel zitten lezen. Gelukkig kwamen de Duitsers ons niet achterna! (…) Wij zijn die nacht niet naar de redactie geweest. Een krant is niet uitgekomen. Voor ons is de nacht rustig verlopen.’

De krant werd volgens Sikkema door de bezetter nog dezelfde dag gedwongen alle Joodse personeelsleden te ontslaan. Mede hierdoor diende hij kort daarna zijn ontslag in.

Hoe het precies zat

Stilzitten was niet aan Sikkema besteed en daarom ging hij gelijk aan de slag voor uitgeverij Koninklijke van Gorcum en Comp. in Assen als corrector. Na de oorlog was hij hoofdredacteur van de Vrije Pers. In 1946 hielp hij met de wederopbouw van de Leeuwarder Courant , die door de oorlog een jaar niet was verschenen.

Volgens zijn dochter Martha Sol-Sikkema (1954) praatte hij niet veel over de oorlogstijd. ,,Over de Februaristaking hebben we het nooit gehad”, zegt ze vanuit haar huis in Drenthe. ,,Hoe het precies zat, las ik een aantal jaar geleden in zijn dagboek. Ik heb wel eens wat pogingen gedaan om het te lezen, maar door het handschrift kwam ik nooit heel ver. Toen een kennis, Hetty Krol, het voor de familie heeft getranscribeerd in 2016 heb ik het helemaal gelezen. Indrukwekkend om te zien hoe veel informatie hij heeft verzameld.”

Dat de foto in zijn dagboek van de Februaristaking was, heeft ook Sol Sikkema nooit geweten. ,,Het was gewoon een foto. Dat die zo groot in het nieuws is geweest, is wel heel bijzonder.”

Waarom bleven de treinen naar Auschwitz rijden, vraagt Huub Oosterhuis https://t.co/aX1N9SJAJd

— Friesch Dagblad (@frieschdagblad) January 27, 2020

Nieuws

menu