Koopzondag Drachten niet vanzelf succes

De hoge verwachtingen van de koopzondag in Smallingerland worden nog niet ingelost. De eerste koopzondag op 1 juli vorig jaar, die samenviel met cultureel festival Simmerdeis, was een groot succes. Maar in de wintermaanden, ook na extra kerstopeningen, is de animo gezakt, zo blijkt uit een rondgang onder winkeliers.

Het centrum van Drachten, waar sinds juli 2018 de winkels op zondag open mogen.

Het centrum van Drachten, waar sinds juli 2018 de winkels op zondag open mogen. Foto: Jilmer Postma

,,Het is nog niet wat we ervan hadden verwacht”, zegt Cisca Zandstra van Jeans Centre. ,,Tot drie uur ’s middags is het nog erg rustig. Daarna begint het wat te lopen.”

Sommige winkels zijn om die reden tijdelijk of helemaal afgehaakt. Daar tegenover staan ondernemers die hebben besloten om iedere zondag de deuren te openen. ,,We hebben ons best gedaan om op zondagen open te mogen gaan. Nu het mag, pakken we de kans met beide handen”, zegt Rufus de Vries van The Sting. Het publiek en de winkeliers in de Drachtster binnenstad zeggen nog te moeten wennen aan de maandelijkse koopzondag. Er zijn vanuit gemeente en ondernemersvereniging nu plannen voor een nieuwe impuls.

Koopzondag inzet gemeenteraadsverkiezingen

Het openstellen van de winkeltijden in Smallingerland kent een roerige geschiedenis. Jarenlang viel er niet over de koopzondag te praten in de gemeenteraad. Het onderwerp werd vervolgens inzet bij de verkiezingen in maart 2018 – winkeliers voerden volop campagne – en dat zorgde er mede voor dat voorstander ELP van drie naar acht zetels sprong.

Sinds ELP, VVD, PvdA, GroenLinks en FNP de coalitie vormen, is de mening over het winkelen op zondag 180 graden gedraaid. Na een motie van D66 besloot de raad in juni alle regels voor openstelling te schrappen. Daar werd snel op teruggekomen. Wie ’s nachts open wil, moet toch een vergunning aanvragen.

Bezoekers tellen

Hoeveel bezoekers er precies naar Drachten komen op koopzondagen is onduidelijk. Robert Bakker, wethouder van Smallingerland (ELP) wil kijken of dit in de toekomst kan worden gemeten via parkeerinkomsten. Bakker vindt dat de koopzondag meer tijd gegund moet worden en wil kijken hoe er op de veertien Open Zondagen meer samengewerkt kan worden met De Lawei, musea en sportverenigingen. Zijn advies aan winkeliers: ,,Houd vol, ook in deze wintermaanden, en blijf zoeken naar gemeenschappelijke belangen.”

Ik regel voor elke koopzondag een activiteit. Serveer een hapje en een drankje. En ik promoot veel op sociale media. De omzet op een zondag is anderhalf keer hoger dan op zaterdag. Het is voor mij een groot succes

Het merendeel van de winkeliers blijft meedoen. ,,Maar je moet niet achteroverleunen”, zegt Ruth Hut, eigenaar van La Moda. ,,Ik regel voor elke koopzondag een activiteit. Serveer een hapje en een drankje. En ik promoot veel op sociale media. De omzet op een zondag is anderhalf keer hoger dan op zaterdag. Het is voor mij een groot succes.”

Rudy Verwoert, voorzitter van de Koopzondag-commissie van winkeliersvereniging Ha en Ie, probeert met thema’s, muziek en advertenties aandacht te vragen voor de koopzondagen en vindt dat ,,over anderhalf jaar pas echt te evalueren is”.

Eigenlijk heet de koopzondag in Drachten Open Zondag, een term die de winkeliersvereniging Ha en Ie bedacht. ,,Dat dekt beter de lading”, vond voorzitter Douwe Blom, tevens eigenaar van een modezaak in Drachten. ,,De Open Zondag is meer dan kopen en winkelen. Er is iets te beleven in Drachten: muziek, een thema en acties van winkeliers.” Het centrum van Drachten stroomde vol publiek op deze zomerdag, die samenviel met het festival Simmerdeis.

Jacob Pruis, eigenaar van de winkel Expert, haakte na een paar koopzondagen af. Te weinig omzet, te veel personeelskosten. ,,Een koopzondag past misschien ook niet zo goed bij mijn type winkel”, zegt hij. Ook veel andere winkeliers zien dat het de laatste tijd moeizaam is. Cisca Zandstra, assistent-storemanager van Jeans Centre, wil de maandelijkse koopzondag desondanks nog steeds een kans geven. ,,Nee, het is nog niet wat we ervan hadden verwacht. Tot 15.00 uur is het nog erg rustig. Daarna begint het wat te lopen. Het is jammer dat er winkels zijn afgehaakt. Ik begrijp ze wel, want het kost ze te veel geld, maar voor het winkelende publiek is het nu niet duidelijk wat ze van een koopzondag in Drachten kunnen verwachten. Als grotere winkelketen vinden we dat we mee moeten blijven doen. Met meer massa bereiken we ook meer mensen. Al hopen we op betere tijden.”

Ik heb besloten om zelf op die zondagen te gaan werken. Dat scheelt personeelskosten en zo loop ik minder risico

Het is een geluid dat bij veel winkeliers klinkt. De koopzondagen kunnen beter, maar als ze nu al afhaken, wordt het nooit een succes. Dat zegt ook Martha Huizing, eigenaresse van Top 1 Toys Het Kinderparadijs aan de Noordkade. ,,Ik vind dat we het een kans moeten geven. Dat lukt alleen als we er met elkaar de schouders onder zetten. Ik heb besloten om zelf op die zondagen te gaan werken. Dat scheelt personeelskosten en zo loop ik minder risico.” Emal Jalalzoy, eigenaar van de Telefoon Store even verderop, vindt het een kwestie van collegialiteit om mee te doen. De omzet is daarbij voor hem van ondergeschikt belang. ,,Het gaat om het visitekaartje dat je als Drachten afgeeft.”

Brasserie de Waag die er pal tegenover ligt, besloot ook mee te doen. Maar ook daar zijn dezelfde ervaringen. ,,Het is nog erg rustig. Na de eerste succesvolle editie werd het snel minder”, vertelt medewerker Aaltsje Jongsma. ,,Ik weet niet hoe dat komt. Misschien speelt het geloof voor sommige mensen een rol om niet te winkelen. Maar er zijn in de wintermaanden ook een paar winkels afgehaakt. Het kan ook zijn dat het in Drachten alleen goed loopt in de lente- en zomermaanden. Maar als het in Leeuwarden en Groningen kan, dan hier toch ook? We blijven er voorlopig voor gaan.”

Alle regels schrappen

De koopzondag in Drachten had wat voeten in de aarde. De vorige coalitiepartijen (PvdA, SP, ChristenUnie en D66) bleven achter hun akkoord van 2014 staan om de koopzondag helemaal niet toe te laten in Smallingerland. Daar kwam opeens verandering in toen na de laatste gemeenteraadsverkiezingen de voorstanders van de koopzondag een ruimte meerderheid behaalden in de gemeenteraad. Terwijl winkeliers voorstander waren van een maandelijkse koopzondag (met uitzondering van de supermarkten die wel elke zondag open wilden), besloot de gemeenteraad na een motie van D66 alle regels voor openstelling te schrappen. Daardoor konden winkels helemaal zelf bepalen wanneer ze open wilden gaan. Zonder enige beperking. Twee weken later werd daarop teruggekomen . Smallingerland stelde alsnog de nachtelijke openstelling van winkels aan banden: er moet nu een vergunning aangevraagd worden.

Blij verrast waren ze bij winkeliersvereniging Ha en Ie ook over de snelle omschakeling van ‘geen sprake van koopzondag’ naar ‘ga maar open wanneer je wilt’. De winkeliers besloten te gaan voor maandelijks één koopzondag, op de laatste zondag van de maand. 80 procent van de ondernemers deed mee aan de eerste editie. Blom weet dat er in de wintermaanden wat winkeliers zijn afgehaakt, maar schat in dat dit er slechts enkele zijn. ,,Sommige winkels besloten tijdelijk af te haken om straks in de zomermaanden weer mee te doen. Toch opent nog steeds het grootste deel van de winkels de deuren. Natuurlijk zien we het liefst dat zoveel mogelijk winkels meedoen. We hebben binnen Ha en Ie een speciale zondagscommissie geformeerd die kijkt naar hoe we de Open Zondag nog aantrekkelijker kunnen maken. Ik ben een optimist en geloof in de Open Zondagen in Drachten. Hoeveel winkeliers meedoen, is niet bepalend voor het succes. Het is een succes als we er met elkaar voor kunnen zorgen dat de binnenstad op die zondagen bruist.”

Onbespreekbaar

Er zijn ondernemers voor wie de koopzondag onbespreekbaar blijft. Johannes Zijnstra, eigenaar van snackbar Het Carillon is fervent tegenstander. ,,Zondag is voor mij een belangrijke dag voor het gezin. Ik werk op zaterdag en mis dan al de sportwedstrijden van mijn kinderen. Ik kan niet ook nog eens op zondag ontbreken. Ook al zet je personeel neer, dan nog moet je altijd bereikbaar zijn. Dat geeft geen fijn gevoel. Bovendien hecht ik aan zondag als rustdag. We gaan die dag altijd naar de kerk en een mens heeft toch ook een dag rust nodig?”

Hij ziet andere kansen voor de gemeente om de binnenstad te laten bruisen. ,, Ik geloof er niet in dat de koopzondag ons als binnenstad gaat redden. Investeer liever in de koopavond op donderdag of kijk eens of een koopavond op vrijdag een succes is.” Een ander verbeterpunt is wat hem betreft het parkeerbeleid. ,,In de parkeergarage betalen mensen 2,50 voor een hele dag parkeren, maar op straat betalen ze dit bedrag per uur. Mensen zijn hiervan onvoldoende op de hoogte. En dan kunnen ze in andere kernen in de buurt, zoals in Burgum, ook nog eens gratis parkeren.”

Met zijn allen

Bij kledingwinkel Paris2Day zien ze vooral dat de ene zondag de andere niet is, maar assistent-bedrijfsleider Wendy Adema is wel enthousiast over de animo tot nu toe. ,,Tijdens een Open Zondag komt er minstens zoveel winkelend publiek binnen als op een gemiddelde dinsdag of woensdag.” Wat haar betreft worden er meer koopzondagen georganiseerd. Al vindt ze wel dat de kracht van de koopzondag erin zit dat iedereen meedoet. ,,Je moet het met zijn allen doen of niet.”

Ook bij Lifestylezaak Thuishaven klinken positieve geluiden. Eigenaar Michiel Jurna, tevens bestuurslid van Ha en Ie, vindt dat Drachten met de koopzondagen een visitekaartje afgeeft. ,, De koopzondag is van meerwaarde voor Drachten. We hebben zo’n mooi breed aanbod hier in Drachten. Een mix van kleine winkels, grote ketens en horeca. Als tweede binnenstad van Fryslân kunnen we niet achterblijven. De omzet is voor mij van minder belang. Het is nog een nieuw fenomeen en dit heeft de tijd nodig.” De jubelstemming die er in juli was, moeten ze met elkaar vasthouden, vindt hij.

We hebben als winkeliers ons best gedaan om op zondagen open te mogen gaan. Nu het mag, pakken we die kans met beide handen aan.

Sommige winkeliers besloten elke zondag open te zijn, zoals de Media Markt, Op=Op Voordeelshop, Kruidvat en kledingwinkel The Sting. Rufus de Vries is bedrijfsleider van The Sting. Het kan voor hem uit om elke zondag open te gaan. ,,We hebben als winkeliers ons best gedaan om op zondagen open te mogen gaan. Nu het mag, pakken we die kans met beide handen aan. We zijn niet ontevreden over wat het ons tot nu toe oplevert.” Als het aan hem ligt sluiten veel meer winkels zich bij zijn initiatief aan.

Wel of geen koopzondag, dat vindt Blom van de winkeliersvereniging eigenlijk geen vraag. ,,Om koopzondagen kun je in deze tijd niet meer heen. Consumenten willen ook op zondagen hun inkopen kunnen doen. Wat ons nog rest, is om de bekendheid te vergroten.” En er is een wens om, net als in Leeuwarden gebeurt, te meten hoeveel mensen er op de Open Zondagen afkomen. Wethouder van Smallingerland Robert Bakker wil kijken of dit gemeten kan worden aan de hand van de inkomsten van parkeergelden. Verder wil hij kijken hoe de gemeente kan faciliteren in meer samenwerking om van de koopzondagen een succes te maken. ,,De eerste Open Zondag viel samen met Simmerdeis. Er zijn gedurende het jaar meer van die parallellen te maken, bijvoorbeeld met sportverenigingen, De Lawei en met musea.” Bakker vindt dat de koopzondag meer tijd gegund moet worden. ,,Mijn advies aan winkeliers is: jullie zijn nog maar net begonnen. Houd vol, ook in deze lastiger wintermaanden en blijf zoeken naar gemeenschappelijke belangen.”

Verdeeld publiek

Het winkelende publiek blijkt even verdeeld als de ondernemers. ,,Ik maak geen gebruik van de koopzondagen in Drachten”, zegt een vrouw. ,,Niet om principiële redenen, maar omdat ik op zondag andere dingen doe. Ik ga wel vaak naar de bibliotheek. En ik ben er blij mee dat de supermarkten op zondag open zijn.” Een andere vrouw geeft toe dat het idee van gesloten winkels op zondag nog te veel in haar systeem zit. ,,Het is vast goed voor Drachten, maar aan mij is het niet besteed.”

Twee jongere shoppers zijn juist wel enthousiast. Een man (dertiger) denkt dat werkende mensen blij zijn met een extra shopmogelijkheid. Al vindt hij wel dat het bij één koopzondag in de maand moet blijven. ,,Dan blijft het iets bijzonders. Koopavond is wekelijks en daar kun je nu soms een kanon afschieten. Verder vind ik dat winkeliers zelf moeten kunnen beslissen of ze meedoen of niet.” Een jongere vrouw die zelf in hartje Drachten woont, is blij met de koopzondagen en zou willen dat alle winkels meedoen. ,,We mogen toch als Drachten niet achterblijven? Andere binnensteden doen het ook en we willen toch niet dat mensen hun geld elders uitgeven?”

Lees ook: Friese gemeenten hanteren ruime winkeltijden

Nieuws

menu